جستجوی حقیقت

فهرست مطالب

زندگی نامه آيت الله العظمی ابوالفضل برقعی قمی..........................................

زندگی نامه استاد حيدر علی قلمداران............................................................

 مقدمه برقعي...............................

 مقدمه قلمداران............................

علل و انگیزه ‌های جدائی امت اسلام از یکدیگر 24

علت اصلی اختلاف........................... 27

تحقیقی عمیق دربارة سقیفة بنی ساعده........ 29

ماجرای سقیفة بنی ساعده................... 31

سایر صحابة رسول خدا در چه حال بودند؟..... 42

کیفیت بیعت امیر المؤمنین علی - عليه السلام- با ابوبکر  43

آنچه در کتب شیعه در این باب آمده است..... 53

نظری به روایات ارتداد اصحاب پیامبر........ 65

آیاتی که در مدح اصحاب رسول الله نازل شده... 73

از میان دو قول کدام را اختیار کنیم؟...... 86

تاریخ حیات صحابه مصدق(تصديق كننده) آیات و مکذب(تکذيب كننده) روایات است...................................... 93

عقل منکر نص است.......................... 97

حقیقت ماجرای غدیر چیست؟!................ 111

آیا حدیث غدیر دلالت بر علی - عليه السلام - دارد؟   114

نتیجة آنچه تاکنون ذکر شد................ 135

شبهات مذهب سازان........................ 142

ایجاد شبهه با آیات منافقین.............. 149

بررسی شبهات سابق........................ 152

نظری به ماجرای سقیفه در کتاب احتجاج..... 163

نتیجة آنچه گذشت......................... 185

اهل بیت و ذریة رسول الله ادعای نص نکردند.. 207

نظری به احادیث نص و ارزیابی آنها......... 215

حدیث اول............................... 216

حدیث دوم............................... 224

حدیث سوم............................... 240

حدیث چهارم............................. 243

حدیث پنجم.............................. 244

حدیث ششم............................... 248

حدیث هفتم.............................. 257

حدیث هشتم.............................. 273

حدیث نهم................................ 280

حدیث دهم............................... 284

تاریخ أئمه مکذب(تکذيب كننده) نصوص است... 297

قیام سادات علوی دلیل بر عدم نص است...... 304

اصحاب ائمه از نصوص بی ‌خبر بودند.......... 316

ائمه از این نصوص خبر نداشتند............. 323

احادیث نص از نظر علم ملل و نحل........... 340

فرق شیعه پس از علی - عليه السلام-........ 346

فرق شیعه پس از سید الشهداء امام حسین - عليه السلام-   352

فرق شیعه پس از امام سجاد - عليه السلام-.. 354

فرق شیعه پس از امام باقر - عليه السلام-.. 354

فرق شیعه پس از امام صادق - عليه السلام-.. 357

فرق شیعه پس از امام کاظم - عليه السلام-.. 359

فرق شیعه پس از امام رضا - عليه السلام-... 361

فرق شیعه پس از امام جواد - عليه السلام-.. 362

فرق شیعه پس از امام هادی - عليه السلام-.. 363

فرق شیعه پس از امام عسگری - عليه السلام-. 363

نتیجة آنچه گذشت......................... 368

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه ناشر (برگرفته از مقدمه خرافات وفور در زیارات قبور)

خوانندة گرامی!

شاید برای شما هم اتفاق افتاده باشد که گاهی فلان موضوع طوری گنگ و مبهم می نماید که تشخیص آن مقدور نیست, یا یک خبر از راه دور تا زمانی که مستند ثابت نشود به اندازه‌ای برای شما گیچ کننده و خسته کننده است که شما را کلافه می کند بویژه اگر موضوع خیلی مهم باشد, کشمکش مذاهب و مکاتب اعتقادی و فکری قرنهاست ادامه دارد و در این اواخر با پیشرفت علم و تکنولوژی و رشد چشمگیر اقتصاد و اسباب و امکانات نشر و پخش و دعوت پر و پا قرص بسیاری از این مذاهب و مکاتب اعتقادی و فکری راه تبلیغات و پروپاگنده را در سطح خیلی قوی و گسترده ای پیش گرفته اند بگونه ای که شاید برای خیلی ها حتی کسانی که اهل فکر و مطالعه هستند صدها شبهه و اشکال ایجاد کرده اند, یکی از قوی‌ترین و قدرت مندترین این مذاهب اعتقادی مذهب شیعه اثناعشری است که گر چه پنج درصد (5%) مسلمانان جهان را بیشتر تشکیل نمی دهند اما بدلیل داشتن امکانات سیاسی و اقتصادی گسترده چنان طوفانی از تبلیغات و شایعات و شبهات بپا کرده اند که خودشان هم در شگفت اند, بخشی از این تبلیغات متعلق به موضع به اصطلاح خودشان «استبصار» ]منظور از استبصار یعنی راهیاب شدن و هدایت یافتن از مذهب اهل سنت به مذهب شیعه اثناعشری[ است. مبلغان مذهب اثناعشری به گزاف مدعی هستند که تعدادی از شخصیتهای عمده اهل سنت از عقیده خودشان برگشته و مذهب اثناعشری را پذیرفته اند اما دریغ از یک سند و مدرک قاطع, گاهی مصری و گاهی اردنی و گاهی آسیایی و گاهی اروپایی و آفریقایی مستبصر می شوند, نه افراد عادی بلکه علماء و دانشمندان, جالب اینکه این فتوحات مبین! زیر عبای وحدت و تقریب انجام می گیرد!.

در این اسلام ناب! تناقض زیاد است این هم یکی!, اگر وحدت و تقریب است این ادعاها چیست؟! اگر هدف و برنامه «استبصار» اهل سنت است پس شعار وحدت و تقریب چه معنایی دارد؟! اگر این ادعاها درست می بود حداقل این تناقض هم کمی وزن می داشت اما کجاست استبصار و هدایت علماء و شخصیتهای اهل سنت؟! چند نفر گمنام و بی هویت به خود اجازه داده و برایشان سوژه ساخته اند که گویا اینها هدایت شده اند یا عده ای عوام از فلان کشور آفریقایی یا آسیایی به خاطر سد رمق و فرار از شرایط سخت زندگی فقیرانه تن به شیعه شدن و حتی نصرانی شدن می دهند! اما کجاست «استبصار» علماء و شخصیتهای اهل سنت؟!

اما در عوض شخصیتهای بزرگ و حقیقی که با علم و دانش و عقل و منطق از خرافات روی گردانیده و راه حق را انتخاب کرده اند آقایان سعی می کنند که آنها را در تاریکی مطلق نگه دارند و هیچ گونه اثری از آنان بدست مردم نرسد.

اما این واقعیت است که این شخصیتهای بزرگواری که از تشیع به مذهب اهل سنت روی آورده اند نه تنها عالمند بلکه مانند سایر اهل سنت همواره داعی وحدت حقیقی بوده و هستند, غیر از آیت الله سید ابوالفضل برقعی قمی مؤلف این کتاب که ایشان را با قلم خودشان خواهید شناخت چند شخصیت را به طور نمونه معرفی می کنیم:

1-  آیت الله سید علی اصغر بنابی تبریزی

2-  علامه سید اسماعیل آل اسحاق خوئینی زنجانی

3-  استاد حیدر علی قلمداران قمی

4-  آیت الله شریعت سنگلجی تهرانی

5-  دکتر یوسف شعار تبريزی

6-  مهندس محمد حسین برازنده مشهدی

7-  حجت الإسلام دکتر مرتضی رادمهر تهرانی

8-  علی رضا محمدی تهرانی

9-  استاد علی محمد قضیبی بحرینی

10- آیت الله العظمی محمد بن محمد مهدی خالصی عراقی

11- آیت الله اسدالله خرقانی

12- دکتر صادق تقوی, استاد صادق دانشگاه تهران

13- دکتر علی مظفریان شیرازی

که تقریبا تمامی شخصیتها از خود آثار علمی و تحقیقی به جای گذاشته‌اند, امیدواریم پس از مطالعة این کتاب خوانندگان عزیز خود قضاوت کنند که حق چیست و حق جو کیست و چه کسانی باید راه استبصار را بپیمایند!.

اما از پیروان و داعیان شیعة اثناعشری مخلصانه و مجدانه خواهشمندیم که برای تحقق وحدت واقعی بین مسلمانان از لعنت و نفرین صحابة رسول اللهص, و ن أجمعین, دست بردارند و از تبلیغ منفی و منحرف کردن اهل سنت صرف نظر کنند تا همة امت اسلامی بتواند در مقابل دشمنان اسلام محکم و استوار بایستد و از مقدسات اسلامی دفاع کند.

اگر قرار باشد به بهانة وحدت و تقریب, بعضی مسلمانان ناآگاه و خوش نیت اهل سنت را از عقاید و باورهایشان منحرف کرده و از مذهب اصیل اهل سنت دور کنند و به مذهب شیعة اثناعشری سوق دهند, مطمئن باشند که مسلمانان بالاخره از این برخورد غیر اخلاقی سر در خواهند آورد و آنگاه همة تلاشها و زحمتهایشان بر باد خواهد رفت, به امید آنکه عقلای این مذهب با مسلمانان رک و راست پیش بیایند و در فکر وحدت عملی و حقیقی مسلمانان باشند و جلو فعالان عاطفی خودشان را بگیرند زیرا که مصلحت علیای امت اسلامی مهمتر از مصلحت یک مذهب و طائفه است و وحدت و اتحاد هرگز با دشنام و اهانت و لعن و نفرین و تبلیغ برای شیعه گری ممکن نیست.

خوانندگان گرامی!

لازم به ذکر است که شایسته دانستیم مؤلف این کتاب آیت الله العظمی سید ابوالفضل ابن الرضا برقعی قمی را از زبان خود ایشان معرفی کنیم لذا مطالبی را به طور پراکنده از کتاب سوانح ایام یا خاطرات که به قلم توانای خود ایشان نگاشته شده را انتخاب و سر هم کردیم. ان شاالله که بتوانید شخصیت این بزرگوار را بدرستی بشناسید و تأکید میکنم برای آشنایی بیشتر با این چهره ناشناختة ایران زمین تمام کتابهای دیگر ایشان بویژه سوانح ایام (یا خاطرات) مراجعه کنید.

ناشر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

زندگی نامة آيت الله العظمی برقعی قمی از زبان خودش

حمد و سپاس خدايي را كه به اين ناچيز تميز درك حق و باطل داد و ما را به سوي خود راهنمايي كرد. الحمدلله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله, إلهي أنت دللتني عليك ولولا أنت لم أدر ما أنت و درود نامعدود بر رسول محمود محمد مصطفى ص وأصحابه وأتباعه الذين اتبعوه بإحسان إلى يوم لقائه.

و بعد. عده‌اي از دوستان و همفكران اصرار كردند كه اين حقير فقير سيد ابوالفضل ابن الرضا برقعي، شرح احوال و تاريخ زندگي خود را به رشته‌ي تحرير در آورم و عقايد خود را نيز ضمن ذكر احوال خود بنگارم تا مفتريان نتوانند پس از موتم تهمتي جعل نمايند. زيرا كسي كه با عقايد خرافي مقدس نمايان مبارزه كرده دشمن بسيار دارد، دشمناني كه چون كسي را مخالف عقايد خود بدانند، از هر گونه تكفير و تفسيق و تهمت دريغ ندارند و بلكه اين كارها را ثواب و مشروع مي دانند!! و البته در كتب حديث نيز براي اين كار احاديثي جعل و ضبط شده است كه اگر فردي كم اطلاع آن روايات را ديده باشد مي پندارد كه آنها صحيح اند!

به هر حال اين ذره ي بي مقدار خود را قابل نمي دانم كه تاريخ زندگاني داشته باشم، ولي براي اجابت اصرار دوستان لازم دانستم كه درخواستشان را رد نكنم، و بخشي از زندگاني ام را به اختصار برايشان بنگارم، گرچه گوشه هايي از آن را در بعضي از تأليفاتم به اشاره ذكر نموده ام و به لحاظ اهميت آنها ناگزير در اينجا نيز بعضي از آن مطالب را تكرار مي كنم.

 

[نسب مؤلف]

بدانكه نويسنده از اهل قم و پدرانم تا سي نسل در قم بوده اند و جد اعلايم كه در قم وارد شده و توقف كرده موسي مبرقع فرزند امام محمد تقي فرزند حضرت علي بن موسي الرضا ؛ مي باشد كه اكنون قبر او در قم معروف و مشهور است، و سلسه نسبم چون به موسي مبرقع مي رسد ما را برقعي مي گويند، و چون به حضرت رضا مي رسد رضوي و يا ابن الرضا مي‌خوانند و از همين جهت است كه شناسنامه ي خود را «ابن الرضا» گرفته‌ام.

سلسله‌ي نسب و شجره نامه ام، چنانكه در كتب انساب و مشجرات(شجره نامه) ذكر شده و در يكي از تأليفاتم موسوم به «تراجم الرجال» نيز در باب الف نوشته‌ام، چنين است: ابوالفضل بن حسن بن احمد بن رضي الدين بن مير يحيي بن مير ميران بن اميران الأول ابن مير صفي الدين بن مير ابوالقاسم بن مير يحيي بن السيد محسن الرضوي الرئيس بمشهدالرضا من أعلام زمانه بن رضي الدين بن فخر الدين علي بن رضي الدين حسين پادشاه بن ابي القاسم علي بن أبي علي محمد بن احمد بن محمد الأعرج ابن احمد بن موسي المبرقع، ابن الامام محمد الجواد. رضي الله عن آبائي و عني وغفرالله لي ولهم.

والدم سيد حسن، اعتنايي به دنيا نداشت و فقير و تهي دست و از زاهدترين مردم بود و در سنين پيري و در حال ضعف و ناتواني حتي در فصل زمستان و در هواي يخ بندان، كار مي كرد. ولي خوش حالت و شاد و شب زنده دار و اهل عبادت و بسيار افتاده حال و سخاوتمند و متواضع بود. و أما جد اول يعني والد والدم، سيد احمد مجتهدي بود مبارز و بي ريا و از شاگردان ميرزاي شيرازي صاحب فتواي تحريم تنباكو، و مورد توجه وي بود و چنانكه در «تراجم الرجال» نيز آورده ام وي پس از ارتقاء به درجه ي اجتهاد از سامراء به قم مراجعت كرد و مرجع امور دين و حل و فسخ و قضاوت شرعي محل بود و اثاث البيت او مانند سلمان و زندگي او ساده مانند ابوذر بود و درهم و ديناري از مردم توقع نداشت.

[تحصيلات ابتدايي]

به هر حال چون پدرم فاقد مال دنيا بود، در تعليم و تربيت ما استطاعتي نداشت، بلكه به بركت كوشش و جوشش مادرم كه مرا به مكتب مي فرستاد و هر طور بود ماهي يك ريال به عنوان شهريه براي معلم مي فرستاد، درس خواندم.

مادرم «سكينه سلطان» زني عابده، زاهده و قانعه بود كه پدرش حاج شيخ غلامرضا قمي صاحب كتاب رياض الحسيني است و مرحوم حاج شيخ غلامحسين واعظ و حاج شيخ علي محرر برادران مادرم مي باشند و كتاب «فائدة المماة» را شيخ غلامحسين نوشته است. به هر حال مادرم زني بود بسيار مدبره كه فرزندانش را به توفيق إلهي از قحطي نجات داد. و در سال قحطي يعني در جنگ بين الملل اول كه ارتش روسيه وارد ايران شد، اين بنده پنج ساله بودم.

هنگام كودكي و رفتن به مكتب مورد توجه معلم نبودم، بلكه به واسطه‌ي گوش دادن به درس اطفال ديگر، كم كم, خواندن و نوشتن را فرا گرفتم. و در مكاتب قديمه چنين نبود كه يك معلم براي تمام شاگردان يك اتاق درس بگويد بلكه هر كدام از اطفال درس اختصاصي داشتند. نويسنده چون شهريه مرتب نمي دادم درس خصوصي نداشتم، فقط در پرتو درس اطفال ديگر توانستم پيش بروم و حتي دفتر و كاغذ مرتبي نداشتم بلكه از كاغذهاي دكان بقالي و عطاري كه يك طرف آن سفيد بود استفاده مي كردم، ولي در عين حال بايد شكر كنم كه كلاسهاي جديد با برنامه هاي خشك و پرخرج به وجود نيامده بود. زيرا با اين برنامه هاي جديد هر طفلي بايد چندين دفتر و چندين كتاب داشته باشد تا او را به كلاس راه بدهند، اما همچو مني كه حتي يك قلم و يك دفتر در سال نمي توانستم تهيه كنم چگونه مي توانستم دانش بياموزم.

[تحصيلات حوزوي]

پس از تكميل درس فارسي و قرآن در همان ايام بود كه عالمي به نام حاج شيخ عبدالكريم حائري يزدي كه از علماي مورد توجه شيعيان بود و در اراك اقامت داشت، بنا به دعوت اهل قم در اين شهر اقامت كرد و براي طلاب علوم ديني حوزه اي تشكيل داد. نويسنده كه ده سال يا 12 سال داشتم تصميم گرفتم در دروس طلاب شركت كنم، و به مدرسه ي رضويه كه در بازار كهنه ي قم واقع است، رفتم تا حجره اي تهيه كنم و در آنجا به تحصيل علوم ديني بپردازم. سيدي بنام سيد محمد صحاف كه پسر خاله ي مادرم بود در آن مدرسه توليت و تصدي داشت و در امور مدرسه نظارت مي كرد، اما چون كوچک بودم حجره اي به من ندادند لذا ايوان مانندي كه يك متر در يك متر و در گوشه‌ي دالان مدرسه واقع بود و خادم مدرسه جاروب و سطل خود را در آنجا مي گذاشت به من واگذار شد، خادم لطف كرده دري شكسته بر آن نصب كرد من هم از خانه ي مادر گليمي آوردم و فرش كردم و مشغول تحصيل شدم و شب و روز در همان حجره ي محقر و كوچک بودم كه مرا از سرما و گرما حفظ نمي كرد، زيرا آن در شكاف و خلل بسيار داشت. به هر حال مدتي قريب به دو سال در آن حجره ي محقر بودم و گاهي شاگردي علاف و گاهي شاگردي تاجري را پذيرفته و بودجه ي مختصري براي ادامه ي تحصيل فراهم مي كردم. و از طرف پدر و يا خويشاوندان و يا اهل قم هيچگونه كمك و يا تشويقي به كسب علم برايم نبود، تا اينكه تصريف و نحو يعني دو كتاب مغني و جامي را خواندم و براي امتحان به نزد حاج شيخ عبدالكريم حائري و بعضي از علماي ديني ديگر كه طلاب در محضر ايشان براي امتحان شركت مي كردند، رفتم و به خوبي از عهده ي امتحان برآمدم. بنا شد شهريه ي مختصري كه ماهي پنج ريال باشد به من بدهند، ولي ماهي پنج ريال براي مخارج ضروري من كافي نبود، لذا چند نفر را واسطه كردم تا با حاج شيخ عبدالكريم صحبت كردند و قرار شد ماهي هشت ريال برايم مقرر شود. تصميم گرفتم به آن هشت ريال قناعت كنم و به تحصيل ادامه دهم و براي اينكه بتوانم با همين شهريه زندگي را بگذرانم ماهي چهار ريال به نانوايي مي دادم كه روزي يك قرص و نيم نان جو به من بدهد، چون نان جو قرصي يك دهم ريال قيمت داشت. بنابر اين هر روزي سه شاهي براي مصرف نان مقرر داشتم كه در ماه مي شد چهار ريال و نيم. و دو ريال ديگر را براي خورش مي دادم و يك من برگه زرد آلوي خشك خريداري كردم و در كيسه اي در گوشه ي حجره ام گذاشتم كه روزي يك سير آن را در آب بريزم و با آب زردآلو و نان جو شكم خود را سير گردانم و يك ريال و نيم ديگر از آن هشت ريال را كه باقي مي ماند براي مخارج حمام مي گذاشتم كه ماهي چهار مرتبه حمام بروم كه هر مرتبه هفت شاهي لازم بود و مجموعا يك ريال و نيم مي شد.

بدين منوال مدتي به تحصيل ادامه دادم تا به درس خارج رسيدم و فقه و اصول را فرا گرفتم و در ضمن تحصيل، براي طلابي كه مقدمات مي خواندند تدريس مي كردم و كم كم در رديف مدرسين حوزه ي علميه قرار گرفتم و بدون داشتن كتاب هاي لازم و از حفظ، فقه و اصول و صرف و نحو و منطق را درس مي گفتم.

 [برقعي از نگاه ديگران]

·  علاوه بر اين چون در جواني و در دوران تحصيل با آيت الله سيد كاظم شريعتمداري همدرس بودم و در ايام اقامت در قم با ايشان مراوده داشتم، گمان نمي كردم وي انصاف را زير پا بگذارد. وي تا هنگام كتاب «درسي از ولايت» تا حدودي از من حمايت مي كرد و مهمتر اينكه تأييديه اي برايم نوشته و از من تعريف و تمجيد نموده و تصرفات مرا در امور شرعيه مجاز دانسته بود و حتي پس از انتشار «درسي از ولايت» نيز تا مدتي سكوت اختيار كرد. من نيز با توجه به سوابقم با وي، جواب او را به استفتايي كه در اين موضوع از او شده بود، در كارتي كوچك چاپ و تكثير كردم و به هر يك از كساني كه به مسجد يا منزل ما مي آمدند، يكي از اين كارتها مي دادم.

 

همچنين آيت الله حاج شيخ ذبيح الله محلاتي در پاسخ سؤال مردم درباره كتاب «درسي از ولايت» مي نويسد:

·  كتاب درسي از ولايت حجت الاسلام عالم عادل آقاي برقعي را خوانده ام، عقيده او صحيح است و ترويج وهابي نمي كند. سخنان مردم تهمت به ايشان است. اتقوا الله حق تقاته، ايشان مي فرمايد اين قبيل شعر درست نيست:

بنده هم عرض مي كنم اين شعر درست نيست.

امضاء: محلاتي

·        آقاي علي مشكيني نجفي نيز مي نويسد:

اينجانب علي مشكيني كتاب مستطاب درسي از ولايت را مطالعه نمودم و از مضامين عاليه آن كه مطابق با عقل سليم و منطق دين است خرسند شدم.

امضاء: علي مشكيني

 

·        آقاي حجت الاسلام سيد وحيدالدين مرعشي نجفي مي نويسد:

بسمه تعالي

حضرت آقاي علامه برقعي دامت افاضاته العاليه، شخصي است مجتهد و عادل و امامي المذهب و بنا به گفتار مشهور (كتاب و تأليف شخص دليل عقلش و آينه عقيده اش مي باشد) و ايشان مطالب بسيار عاليه راجع به مقام و شأن حضرت اميرالمؤمنين (؛) و ساير ائمه هدي عليهم السلام در كتاب «عقل و دين» و كتاب «تراجم الرجال» كه تازه به طبع رسيده و در ساير كتابهاي ديگرشان نوشته اند، و جار و جنجال و قيل و قال يك عده اشخاص مغرض و يا عجول و عصبي كه كتاب مستطاب درسي از ولايت را كاملا نخوانده و ايمان خود را از دست داده و قضاوت ظالمانه در حق معظم له مي كنند كوچكترين تأثيري نزد علما و عقلا ندارد واي به حال كساني كه اين ذريه طاهر ائمه هدي عليهم السلام را كه از چند نفر مراجع, تصديق اجتهاد دارد رنجانيده و در عين حال بهتان عظيم و افتراي شديد بر يك نفر مسلمان عالم فقيه ميزنند. حق تعالي فرموده: «إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ» (19) سورة النــور.

خادم الشرع المبين: سيد وحيدالدين مرعشي نجفي

به تاريخ شهر ذي القعده الحرام 1389

22/10/1348

·  آيت الله خويي مرا خوب مي شناخت و به ياد دارم زماني كه در نجف سخنراني مي كردم و البته در آن زمان به خرافات حوزوي مبتلا بودم، ايشان سخنان مرا بسيار مي پسنديد و براي تشويق و اظهار رضايت از حقير، پس از پايين آمدنم از منبر، دهانم را مي بوسيد.

·  آقاي شاهرودي نيز بسيار مرا تشويق و تمجيد مي كرد. و حتي زماني در نجف شعب باطله اي از فلسفه بوجود آمده و عده اي از طلاب به فراگيري كتب و افكار فلاسفه حريص شده بودند و مراجع نجف از من خواستند براي طلاب آنجا كه اكثرا در اثر بي اطلاعي از قرآن و سنت، تضاد آنها را با افكار فلاسفه نمي دانند، سخنراني كنم، و بدين منظور آيت الله شاهرودي حياط منزلش را براي سخنراني من فرش مي نمود و از من مي خواست كه منبر بروم و مسايل اعتقادي را براي طلاب بيان كنم، من نيز درخواست ايشان را اجابت كرده و حقايق را براي طلاب بيان مي كردم. و ايشان نيز از من اظهار رضايت و تجليل و تمجيد بسيار مي نمود، ولي در اين اواخر كه به مبارزه با خرافات قيام كردم همه كساني كه مرا مي شناختند و سوابق مرا مي دانستند مرا تنها گذاشتند و سكوت اختيار كردند و بعضي از ايشان نيز به مخالفت برخاستند.

·  پس از اينكه حكومت شاه سرنگون شد و آقاي خميني به رياست رسيد، خواستم با ايشان تماس بگيرم، زيرا در جواني حدود سي سال با يكديگر همدرس و در يك حوزه بوديم و ايشان مرا كاملا مي شناخت و حتي پيش از آنكه به ايران مراجعت كرده و با اوضاع و احوال جديد ايران و وضعيت معممين در ايران آشنا شود، در سخنراني خود پس از فوت فرزند بزرگش آيت الله حاج سيد مصطفي خميني (كه متن آن در صفحه 9 روزنامه كيهان پنجشنبه اول آبان ماه 1359 چاپ شده) هر چند جرأت نكرد اسمم را بياورد ولي به اشاره گفته بود: «از آقايان علماي اعلام گله دارم! اينها هم از بسياري از امور غفلت دارند، از باب اينكه اذهان ساده اي دارند، تحت تأثير تبليغات سوئي كه دستگاه راه مياندازد واقع مي شوند، تا از امر بزرگي كه همه گرفتار آن هستيم غفلت كنند، دستهايي دركار است كه اينها را بغفلت واميدارد، يعني دستهايي هست كه چيزي درست كنند و دنبالش سر و صدايي راه بياندازند، هرچند وقت يكبار مسأله اي در ايران درست ميشود و تمام وعاظ محترم و علما و اعلام وقتشان را كه بايد در مسايل سياسي و اجتماعي صرف شود در مسايل جزئي صرف ميكنند. در اينكه زيد مثلا كافر است و عمرو مرتد و آن يك وهابي است صرف ميكنند. عالمي را كه پنجاه سال زحمت كشيده و فقهش از اكثر اينهايي كه هستند بهتر است و فقيه تر ميباشد ميگويند وهابي است!، اين اشتباه است، اشخاص را از خودتان جدا نكنيد، يكي يكي را كنار نگذاريد، نگوييد اينكه وهابي است و آن كه بي دين است و آن نميدانم چه هست؟! (اگر اين كار را كرديد) براي شما چه ميماند؟!»

·  با شنيدن نامم آقاي خميني به دخترم احترام بسيار كرد و نامه را گرفت و با خود برد و دخترم براي خداحافظي به اندرون نزد خانواده وي برگشت. زوجه ايشان به دخترم گفت ما جواب نامه را از آقا مي گيريم و برايتان به تهران مي آوريم. پس از مدتي خانم ثقفي به تهران آمد و ميهمان دخترم شد ولي پاسخي همراهش نبود، فقط گفت: آقا در جواب نامه پدرتان گفتند آقاي برقعي خودشان مجتهد و صاحب نظرند، ولي ايشان مردم دار نيستند.

 

·  ديگر آيت الله طالقاني كه وقتي در اوايل انقلاب از زندان آزاد شد و من به ملاقاتشان رفتم، در اثناي صحبت ايشان سرش را پيش آورد و در گوشم گفت: مطالب شما حق است ولي فعلاً صلاح نيست كه اين حقايق را بگوييم! من مطمئنم در آن دنيا از ايشان سؤال مي كنند: پس كي صلاح است كه حقايق را بگوييد؟!

·  نمي دانم اعلاميه ام به دست آقاي بازرگان رسيده بود يا نه، به هر حال در ايامي كه دوره نقاهت را در منزل مي گذراندم آقاي مهندس مهدي بازرگان و دكتر صدر و مهندس توسلي براي عيادتم به منزل ما آمدند. پس از احوال پرسي، صورتم را نشان دادم و گفتم آيا نتيجه تقليد را ديديد، كسي كه با من چنين كرده يك مقلد است كه كور كورانه از ديگران تقليد مي كند و اصلاً از آنها نمي پرسد، دليل شما براي صدور چنين دستوري چيست؟ پس شما و دوستانتان از تقليد آخوندها دست برداريد.

·  پسرم كه مي دانست آقاي موسوي اردبيلي مرا خوب ميشناسد و در دوران جواني زماني كه من در انزلي منبر ميرفتم وي پس از من به منبر ميرفت.

·  رونوشت اين نامه را خطاب به آقاي محمد امامي كاشاني كه قبل از اينكه به مبارزه با خرافات بپردازم، به اينجانب بسيار اظهار ارادت مي كرد، نيز فرستادند.

·  پسرم در دوران طلبگي با محمد محمدي ري شهري مدتي همسايه بود و در مدرسه حجتيه حجره هايشان به هم متصل بود و ري شهري او را ميشناخت.

از قضا روز جمعه اي براي عرض تسليت به منزل آيت الله فيض، كه از اهالي قم و از خويشاوندان ما و مدعي مرجعيت نيز بود، رفتم. آن روز ايشان مجلس روضه و دعا داشت، چون براي دلداري و تسليت گويي خدمت ايشان رسيدم با آنكه هميشه اظهار لطف و خصوصيت مي كرد، اين مرتبه با چهره‌اي عبوس با من روبرو شد، مثل آنكه به نويسنده اعتراض داشت، عرض كردم آيا اتفاقي افتاده كه اوقات شما تلخ است؟ در جواب فرمودند من از شما توقع نداشتم. عرض كردم موضوع چيست؟ گفت شما نامه اي نوشته ايد و مرا تهديد كرده ايد كه اگر غير از بروجردي را براي مرجعيت معرفي كنم آبروي ما را در بازار قم مي ريزيد. عرض كردم من از اين نامه خبري ندارم، ممكن است نامه را بياوريد اگر امضا و خط من باشد مجعول است و برايشان قسم خوردم تا ايشان سخنم را باور كردند.

پس از خاتمه مجلس كه بيرون آمدم، حيرت زده در اين انديشه بودم كه دست مرموزي براي تعيين مرجع تقليد دركار است و قضيه آنچنان كه من ميپندارم ساده نيست. فهميدم مرجعيت هم بازي شده براي بازيگرها، و با قضاياي بعدي معلوم شد دستي مرموز آقاي بروجردي را مرجع كرد و از وجود او بهره ها برد.

·   در سال 1328 شمسي در زمان رئيس الوزرايي احمد قوام، آيت الله كاشاني قصد دخالت در انتخابات كرد تا از تعداد وكلاي انتصابي دربار در مجلس بكاهد. نويسنده از دوستان صميمي آيت الله كاشاني بودم و تابستانها كه مي آمدم تهران به منزل ايشان وارد مي شدم، در همين سال بود كه به من فرمودند شما برويد يك ماشين دربست كرايه كنيد براي سفر به خراسان، اين بنده نيز چنين كردم و مهياي مسافرت شديم. آقاي شيخ محمد باقر كمره‌اي و يكي دو نفر ديگر نيز حاضر شدند با نويسنده و آقاي كاشاني و يكي از فرزندانشان كه جمعا شش نفر مي شديم به طرف مشهد حركت كرديم، دولت از مسافرت ما وحشت داشت كه مبادا در شهرهاي بين راه، ايشان وكلايي را براي مجلس تعيين و پيشنهاد كند و مردم را ترغيب كند به انتخابات و تعيين نمايندگاني كه خيرخواه ملت باشند، و لذا چون ما از تهران حركت كرديم، شهرهاي بين راه مطلع و آماده استقبال شدند و از آن طرف دولت به مأمورين شهرستانهاي بين راه ابلاغ كرده بود كه تا مي توانند اخلال كنند و بهانه‌اي بدست دولت بدهند كه آيت الله كاشاني را به تهران برگردانند.

 

· سرهنگ و اطرافيان چون نوشته‌ي مرا ديدند گفتند خوب نوشته‌ايد، نامه را بردند و فرداي آن روز آمدند كه شاه دستور داده ملاي قمي و همراهانش آزادند.

 

·  در اتاق متصل به اتاق ما عده‌اي از توده‌اي‌ها و كمونيست‌ها محبوس بودند، پيغام دادند كه ما مي خواهيم فلاني را ببينيم. گفتم اشكالي ندارد تشريف بياورند. عده‌اي غير روحاني كه با من بازداشت بودند، گفتند ممكن است ما را به كمونيست بودن متهم كنند. من گفتم چه اتهامي، نترسيد بگذاريد بيايند. به هر حال آمدند و اظهار خوشوقتي كردند كه يك نفر روحاني شجاع هم پيدا مي‌شود كه با ديكتاتوري مخالف باشد. ما با ايشان گرم گرفتيم، آنها سؤالات و اشكالاتي به قوانين اسلام داشتند كه به آنها جواب گفتم.

 

·    چون ما را در توپخانه پياده كردند، با همراهان خداحافظي كردم و رفتم منزل آقاي كاشاني، كاشاني مجتهدي بود شجاع و بيدار. اگر چه خودش در لبنان تبعيد بود، ولي خانواده اش در تهران بودند. چون من وارد شدم بسيار خوشحال شدند.

در آن زمان تمام اهل علم از سياست و امور مملكتي بركنار بودند و دوري مي‌جستند و اگر كسي مانند كاشاني و يا اين بنده وارد مبارزه با ديكتاتوري مي‌شديم چندان مورد علاقه مردم نبوديم، و اصلا مردم ايران و خود ايران مانند قبرستاني بود كه سرنوشتش به دست گوركن‌ها باشد كه هر كاري بخواهند با مرده مي‌كنند! فردي مانند كاشاني منحصر به فرد بود و ايشان زجر و حبس زياد ديد تا حركتي و موجي در ايران بوجود آورد تا آن زمان جبهه ي ملي و جبهه‌ي غير ملي اصلا وجود نداشت، و مرحوم مصدق را جز معدودي نمي‌شناختند. ولي چون كاشاني سعي داشت يك مجلس شوراي ملي و وكلاي خيرخواه ملت سركار بيايند، لذا فتوا مي داد كه بر جوانان واجب است در انتخابات دخالت كنند، و لذا در همان زندان لبنان به اينجانب نامه اي نوشت كه آقاي برقعي مانند آخوندهاي ديگر مسجد را دكان قرار نده و بپرداز به بيداري مردم و به سخن مردم كه مي گويند آخوند خوب كسي است كه كاري به اوضاع ملت نداشته باشد وكناره گير باشد، گوش مده و كاري كنيد كه مردم مصدق را انتخاب كنند، تا آن وقت ملت نمي دانستند مصدق كيست، و چه كاره است، كاشاني به تمام دوستانش توصيه مي كرد كه وكلايي صحيح العمل از آنجمله مصدق را انتخاب كنيد، پس به واسطه ي سفارشات و سخنراني هاي كاشاني و پيروانش[كه در رأسشان خود ايشان يعني آيت الله ابوالفضل برقعي قمي بود] مردم نام مصدق را شنيدند و تا اندازه اي شناختند. و در مواقع انتخابات مريدان كاشاني از اول شب تا صبح در پاي صندوقها مي خوابيدند كه مبادا صندوق عوض شود و كاشاني و مصدق وكيل نشوند، مردم را تحريك مي‌كرديم به رأي دادن به آقاي كاشاني و مصدق و چند نفري كه با اين دو نفر همراه بودند، تا اينكه به واسطه فعاليت مريدان كاشاني اين دو نفر رأي آوردند و وكيل تهران شدند، دولت ناچار شد كاشاني را آزاد كند و از لبنان به ايران آورد.

چون ملت خبر شد كه كاشاني با هواپيما وارد تهران مي شود، لذا همان روز ورود ايشان از فرودگاه مهرآباد تا درب منزل ايشان مملو از جمعيت بود. ما آن روز در تهران فعاليت مي كرديم، تا استقبال خوبي از ايشان به عمل آيد.

[جلوگيري از تجليل و دفن جنازه رضاشاه در قم ]

چند سال طول نكشيد كه رضاشاه در جزيره موريس فوت شد، معروف است كه در آن جزيره قدم مي زده و به خود گفته اعليحضرت، قدر قدرت، قوي شوكت، زكي آي زكي، آي زكي، كه ياد زمان سلطنت خود مي كرده و مقصود او اين بوده كه در ايران اطرافيان او يك مشت مردمان هوا پرست متملق بودند كه به او مي گفتند اعلي حضرت قدر قدرت، و چون وفات كرد جنازه او را به ايران آوردند، و دولت و شاه تشويق مي كردند كه مردم از جنازه او تجليل كنند و با تشريفات زيادي جنازه را در قم دفن كنند، و علما و بزرگان قم را دعوت كردند كه از جنازه استقبال به عمل آيد، آيت الله بروجردي كه مرجع تقليد بود با صفوف طلاب بر جنازه او نماز بخوانند، و آقاي بروجردي كه يكي از علماي رياست مآب بود و از هر كاري براي حفظ رياست خود خودداري نمي كرد و به علاوه به شاه و درباريان و وكلاي مجلس علاقه داشت، حاضر گرديد تا بر جنازه شاه اقامه نماز كند.

نويسنده فكر كردم كه اگر از جنازه رضاشاه تجليل شود تمام كارهاي فاسد او امضاء خواهد شد، درصدد برآمدم كاري كنم كه مانع از تجليل جنازه گردد. چند نفر طلبه جوان به نام فداييان اسلام تازه با من رفيق شده بودند، در آن زمان تقريبا سي و پنج سال داشتم و از مدرسين حوزه علميه قم بودم، اين فداييان جوان كه سنشان از پانزده الي بيست و پنج سال بيشتر نبود با من مأنوس بودند و پناهگاه ايشان منزل ما بود، و برخي از ايشان نيز نزد نويسنده درس مي خواندند. با آنان مشورت كردم كه در منع تجليل جنازه پهلوي فكري بكنيد، گفتند شما اعلاميه بنويسيد ما آن را نشر مي دهيم.

اعلاميه‌اي نوشتم و در آن تهديد كردم كه هر كس بر جنازه شاه نماز بخواند و يا در تشييع جنازه او حاضر شود، برخلاف موازين دين رفتار كرده و ما او را ترور خواهيم نمود.

اين اعلاميه چون منتشر شد، اثر بسيار خوبي داشت و كساني كه براي نماز بر جنازه دعوت شده بودند مخصوصا آقاي بروجردي به هراس افتادند كه مبادا به ايشان توهين شود و يا مورد حمله واقع شوند. و لذا در صدد بر آمدند كه ناشرين اعلاميه را پيدا كنند، فداييان كه در قم منزل معيني نداشتند پراكنده و اكثرا مقيم تهران بودند و احتمال چنين كاري به ايشان نمي رفت، و از طرفي كمتر احتمال مي دادند كه نويسنده اعلاميه اي به آن تندي، سيد ابوالفضل برقعي قمي باشد و علاوه بر اين وقت ورود جنازه بسيار نزديك و افكار مسئولان حكومت پريشان بود، تا اينكه جنازه را وارد كردند، ولي آن چنانكه مي خواستند تجليل نشد، و چون در مسجد امام قم مجلس فاتحه اي گرفتند و سيدي به نام موسي خوئي قصد داشت در آن مجلس شركت كند، رفقاي ما او را گرفتند و كتك زدند به طوري كه خون از سرش جاري شد، چون دولت چنين ديد از دفن جنازه در قم منصرف شد و جنازه را به تهران بردند، ديگر در تهران چه شده، بنده حاضر نبودم.

[اشعار مؤلف راجع به مظلوميت خود]

در ايامي كه روحاني نمايان و دكانداران مذهبي عليه من متحد و كمر به بدنام كردنم بسته بودند و به دولت شاه و اعمال زور متوسل شدند و عوام را براي غصب مسجد {گذر دفتر وزیر} تحريك كردند و منزلم در محاصره آنان قرار داشت و امنيت از زندگيم سلب شده بود، ابيات ذيل را سرودم:

 

[شعري در باره اوضاع كنوني ايران]

اينجانب در بارة اوضاع ايران در اين زمانه، شعر زير را سروده ام:

ياري آگاه و نيك پنداري	محفلي بود و نازنين ياري*
بازگو آنچه گفتني داري	گفتمش در زمينه اســلام*
فارغ از هر كشيش و احباري	گفت: ديني بدون روحاني*
مرتضي هم نه مرد بيكاري	مصطفي مجتهد نبود و أمي بود*
چه كس از دين كند نگهداري؟	گفتمش: رهنماي مردم كيست؟*
بر همه فرض، دين نگهــداري	گفت: هان! رهنما بود قرآن*
واجب عيني است بر طالــب	بر همه علم دين بود واجــب*
ني بود كَلّ و ني كه سر بـاري	هادي دين كجا فروشد ديـن*
دين نباشد ز جنـس بــازاري	دين فروشان نه رهنما باشنـد*
دينشان ايمن از دغلكــــاري	كسب روزي ز راه دين نكننـد*
دينشان ايمن از دكانــــداري	نردبان سياستش نكننــــــــد*
ارزش كفش پاره خــــواري	حكمراني نداشت پيش علـــي*
نه حجاز و هلند و بلغــاري	ملك ايشان قلمرو دلهاســـت*
گفت: بر دوش خلق سر باري	نقش آخوند را شدم جويـــــا*
گفت: تكفير و حبس و كشتاري	كار او را چه؟ جستجو كـــردم*
كي به عهدش بود وفـــاداري	او بُوَد مست از شراب غــرور*
گفت: احياي رســم تاتـــاري	گفتمش: گو كه چيست حزب الله؟*
گفت: بيمـــار بي پرستــــاري	گفتمش: حال مملكت چونست؟*
داشت از بهر ما چــه آثـــاري؟	گفتمش: انقلاب بـهمـن مــــاه*
موجبي شد بـــراي بيــــداري	گفت: آري ضرر فراوان داشت*
كرد از جان و دل فداكــــاري	ملـــت اندر هـــــواي آزادي*
صـد برابر شــدش گرفتـــاري	گر چه از چاله اوفتاد به چــاه*
چاره بيـداري است و هشيـاري	چون ز غفلت به دام افتـادنــد*
گفت وقــت تضــــرع و زاري	گفتمش: گو نجات كي باشد؟*
رفع اين سختـــي و گرفتــاري	بايدي جمله از خــدا خواهنـد*

[مطالعة كتاب الغدير اميني و نظريه مؤلف در باره آن]

در آنجا [زندان] كه بودم كتاب الغدير تأليف علامه عبدالحسين اميني تبريزي را كه سالها پيش خوانده بودم، مجدداً مطالعه كردم، صادقانه و بي‌تعصب بگويم، آنان كه گفته‌اند «كار آقاي اميني در اين كتاب جز افزودن چند سند بر اسناد حديث غدير نيست» درست گفته اند. اگر اين كتاب بتواند عوام يا افراد كم اطلاع و غير متخصص را بفريبد ولي در نزد مطلعين منصف وزن چنداني نخواهد داشت، مگر آنكه اهل فن نيز از روي تعصب يا به قصد فريفتن عوام به تعريف و تمجيد اين كتاب بپردازند. به نظر من استاد ما آيت‌الله سيد ابوالحسين اصفهاني در اين مورد مصيب بود كه چون از او در مورد پرداخت هزينة چاپ اين كتاب از وجوه شرعيه اجازه خواستند، موافقت نكرد و جواب داد: «پرداخت سهم امام ؛ براي چاپ كتاب شعر!!، شايد مورد رضايت آن بزرگوار نباشد».

بسياري از مستندات اين كتاب از منابع نامعتبر كه به صدر اسلام اتصال وثيق ندارند أخذ شده كه اين كار در نظر اهل تحقيق اعتبار ندارد. برخي از احتجاجات او هم قبلاً پاسخ داده شده، ولي ايشان به روي مبارك نياورده و مجدداً آنها را ذكر كرده است. گمان دارم كه اهل فن در باطن مي دانند كه با الغدير نمي توان كار مهمي به نفع مذهب صورت داد و به همين سبب است كه طرفداران و مداحان اين كتاب كه امروز زمام امور در چنگشان است به هيچ وجه اجازه نمي دهند كتبي از قبيل تأليف محققانه آقاي حيدرعلي قلمداران به نام «شاهراه اتحاد يا نصوص امامت» يا كتاب باقيات صالحات كه توسط يكي از علماي شيعه شبة قاره هند، موسوم به محمد عبدالشكور لكهنوي و يا كتاب «تحفه اثني عشريه» تأليف عبدالعزيز دهلوي فرزند شاه ولي الله احمد دهلوي و يا جزوة مختصر «راز دليران» كه آقاي عبدالرحمان سربازي آن را خطاب به موسسة «در راه حق و اصول دين» در قم نوشته و كتاب «رهنمود سنت در رد اهل بدعت» ترجمة اين حقير و نظاير آنها كه براي فارسي زبانان قابل استفاده است چاپ شود، بلكه اجازه نمي دهند اسم اين كتب به گوش مردم برسد. در حالي كه اگر مغرض نبوده و حق طلب مي بودند اجازه مي دادند كه مردم هم ترجمه الغدير را بخوانند و هم كتب فوق را، تا بتوانند آنها را با يكديگر مقايسه و از علما دربارة مطالب آنها سؤال كنند و پس از مقايسه اقوال، حق را از باطل تمييز داده و بهترين قول را انتخاب كنند. فقط در اين صورت است كه به آيه‌ي: «فبشر عباد الذين يستمعون القول فيتبعون أحسنه» يعني: «بشارت ده بندگاني را كه سخن را بشنوند و نيكوترينش را پيروي كنند» (الزمر/18) عمل كرده اند. أما نه خود چنين مي كنند و نه اجازه مي دهند كه ديگران اينگونه عمل كنند بلكه جواب امثال مرا با گلوله و يا به زنداني كردن مي دهند!!

[استادان]

علاوه بر 1- آقاي خوانساري نزد شيخ ابوالقاسم كبير قمي، 2- حاج شيخ محمدعلي قمي كربلايي، 3- آقاي ميرزا محمد سامرايي، 4- آقاي سيد محمدحجت كوه كمري، 5- حاجي شيخ عبدالكريم حايري، 6- حاج سيدابوالحسن اصفهاني و 7- آقاي شاه آبادي و چند تن ديگر نيز تحصيل كرده‌ام كه تعدادي از آنان برايم تصديق اجتهاد نوشته‌اند كه از آن جمله‌اند: «محمد بن رجب علي تهراني سامرايي» مؤلف كتاب «الإشارات و الدلائل في ما تقدم و يأتي من الرسائل» و «مستدرك البحار» كه ايشان در خاتمه اجازة استادش برايم اجازه‌اي نوشت و متن اجازه ايشان به اين حقير چنين است.

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله رب العالمين والصلوة على عباده الذين اصطفى محمد وآله الطاهرين وبعد فيقول العبد الجاني محمد بن رجبعلي الطهراني عفى عنهما وأوتيا كتابهما بيمينهما قد استجازني السيد الجليل العالم النبيل فخر الأقران والأمائل الابوالفضل البرقعي القمي أدام الله تعالي تأييده رواية ما صحت لي روايته وساغت لي إجازته ولما رأيته أهلاً لذلك وفوق ما هنالك إستخرت الله تعالى وأجزته أن يروي عني بالطرق المذكورة في الاجازة المذكورة والطرق المذكورة في المجلد السادس والعشرين كتابنا الكبير مستدرك البحار وهو على عدد مجلدات البحار لحبرنا العلامه المجلسي قدس سره وأخذت عليه ما أخذ علينا من الاحتياط في القول والعمل إن لا ينساني في حيوتي وبعد وفاتي في خلواته ومظان استجابة دعواته كما لا أنساه في عصر يوم الاثنين الرابع والعشرين من رجب الاصب من شهور سنه خمس و ستين بعد الثلاثمائه وألف حامداً مصلياً مستغفراً.

9- حاج شيخ آقا بزرگ تهراني مؤلف كتاب «الذريعه الي تصانيف الشيعه» اجازه زير را براي اين حقير نوشته است:

بسم الله الرحمن الرحيم و به ثقتي

الحمد لله وكفى والصلاة والسلام على سيدنا ومولانا ونبينا محمد المصطفي وعلى أوصيائه المعصومين الائمه الأثني عشر صلوات الله عليهم أجمعين إلى يوم الدين.

و بعد:فإن السيد السند العلامة المعتمد صاحب مفاخر والمكارم جامع الفضائل والمفاخم المصنف البارع والمؤلف الماهر مولانا الأجل السيد ابوالفضل الرضوي نجل المولى المؤتمن السيد حسن البرقعي القمي دام أفضاله وكثر في حماة الدين أمثاله قد برز من رشحات قلمه الشريف ما يغنينا عن التقريظ والتوصيف قد طلب مني لحسن ظنه إجازة الروايه لنفسه ولمحروسه العزيز الشاب المقبل السعيد السديد السيد محمد حسين حرسه الله من شركل عين فأجزتهما أن يرويا عني جميع ما صحت لي روايته عن كافّة مشايخي الأعلام من الخاص والعام وأخص بالذكر اول مشايخي وهوخاتمة المجتهدين والمحدثين ثالث المجلسيين شيخنا العلامه الحاج الميرزا حسين النوري المتوفي بالنجف الأشرف في سنه 1320 فليرويا أطال الله بقائهما عني عنه بجميع طرقه الخمسه المسطورة في خاتمة كتاب مستدك الوسائل والمشجرة في مواقع النجوم لمن شاء وأحبّ مع رعاية الاحتياط والرجاء من مكارمهما أن يذكراني بالغفران في الحياة وبعد الممات، حررته بيدي المرتعشه في طهران في دار آية الله المغفور له الحاج السيد احمد الطالقاني وأنا المسيء المسمي بمحسن والفاني الشهير بآقا بزرگ الطهراني في سالخ ربيع المولود 1382 (مهر)

10- عبدالنبي نجفي عراقي رفسي مؤلف كتاب «غوالي اللئالي در فروع علم اجمالي» و كتب كثيره ديگر كه از شاگردان «ميرزا حسين ناييني» بوده است. برايم متن ذيل را نوشته است:

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله رب العالمين الذي فضل مداد العلماء علي دماء الشهداء والصلاة والسلام على محمد وآله الأمناء وعلى أصحابه التابعين الصلحاء إلى يوم اللقاء.

امابعد مخفي نماندكه جناب مستطاب عالم فاضل جامع الفضايل والفواضل قدوة الفضلاء و المدرسين معتمد الصلحاء والمقربين عماد العلماء العالمين معتمد الفقهاء والمجتهدين ثقة الاسلام و المسلمين آقاي آقاسيد ابوالفضل قمى طهراني معروف و ملقب بعلامة رضوي سنين متماديه در نجف اشرف در حوزه دروس خارج حقير حاضر شدند و نيز در قم سالهاي عديده بحوزه دروس اين بنده حاضر شدند براي تحصيل معارف الهيه و علوم شرعيه و مسايل دينيه و نواميس محمديه پس آنچه توانست كوشش نمود فكد وجد واجتهد تا آنكه بحمد الله رسيد بحد قوه اجتهاد و جايز است از براي ايشان كه اگر استنباط نمود احكام شرعيه را بنهج معهود بين أصحاب رضوان الله عليهم اجمعين عمل نمايند بآن, واجازه دادم ايشان را كه نقل روايه نمايد از من بطرق نه گانه كه براي حقير باشد بمعصومين عليهم السلام و نيز اجازه دادم وى را در نقل فتاوي كما اينكه مجاز است كه تصرف نمايد در امور شرعيه كه جايز نيست تصدي مگر باجازه مجتهدين و مجاز است در قبض حقوق ماليه و لا سيما سهم امام ؛ و تمام اينها مشروط است بمراعات احتياط و تقوي بتاريخ ذي‌الحجه الحرام في سنه 1370 من الفاني الجاني نجفي عراقي (مهر)

11- آيت الله سيد ابوالقاسم كاشاني نيز برايم تصديق اجتهاد نوشت كه متن آن را ذيلاً نقل مي كنم:

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله رب العالمين والصلاة على رسوله وعلى آله الطاهرين المعصومين وبعد فان جناب العالم العادل حجة الاسلام والمسلمين السيد ابوالفضل العلامه البرقعي الرضوي قد صرف أكثر عمره الشريف في تحصيل المسائل الأصوليه والفقهيه حتى صار ذا القوة القدسيه من رد الفروع الفقهيه إلى أصولها فله العمل بما استنبطه وإجتهده ويحرم عليه التقليد فيما استخرجه وأوصيه بملازمة التقوى ومراعاة الاحتياط والسلام عليه وعلينا وعلى عباد الله الصالحين

الأحقر ابوالقاسم الحسيني الكاشاني (مهر)

12- سيد ابوالحسن اصفهاني نيز زماني كه قصد مراجعت از نجف را داشتم، تصديق زير را برايم مرقوم نمود:

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله رب العالمين والصلاة و السلام علي خير خلقه محمد وآله الطيبين الطاهرين واللعنة الدائمة على أعدائهم أجمعين من الآن إلي يوم الدين وبعد فان جناب الفاضل الكامل والعالم العادل مروج الأحكام قُرّة عيني الاعز السيد ابوالفضل البرقعي دامت تأييداته ممن بذل جهده في تحصيل الأحكام الشرعيه والمعارف الالهيه برهة من عمره وشطرا من دهره مجدا في الاستفادة من الاساطين حتي بلغ بحمد الله مرتبة عالية من الفضل والاجتهاد ومقرونا بالصلاح والسداد وله التصدي فيها وأجزته أن يأخذ من سهم الامام عليه السلام بقدر الاحتياج و إرسال الزائد منه إلى النجف و صرف مقدار منها للفقراء والسادات وغيرهم و أجزته أن يروي عني جميع ما صحت لي روايته واتضح عندي طريقه و اوصيه بملازمه التقوي ومراعاة الاحتياط و أن لاينساني من الدعاء في مظان الاستجابات والله خير حافظاًََ وهو ارحم الراحمين 22 ذيحجه 62 ابوالحسن الموسوي الاصفهاني   (مهر)

13- سيد شهاب الدين مرعشي معروف به آقا نجفي صاحب تأليفات در مشجرات و انساب برايم اجازه زير را نوشت:

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله علي ما أساغ من نعمة وأجاز والصلاة والسلام علي محمد وآله مجاز الحقيقة وحقيقه المجاز وبعد: فإن السيد السند والعالم المعتمد شم سماء النبالة وضحيها وزين الاسرة من آل طه علم الفخار الشامخ و منار الشرف الباذخ قاعدة المجد المؤثل وواسطة العقد المفصل جناب السيد ابوالفضل ابن الشريف العابد السيد حسن الرضوي القمي السيداني دام علاؤه وزيد في ورعه وتقاه أحب ورغب في أن ينتظم في سلك المحدثين والرواة عن اجداده الميامين ويندرج في هذا الدرج العالي والسمط الغالي ولما وجدته أهلا وأحرزت منه علما وفضلا أجزت له الرواية عني بجميع ما صحت روايته وساغت إجازته تم سنده وقويت عنعنته عن مشايخي الكرام أساطين الفقه وحمله الحديث وهم عدة تبلغ المأتين من أصحابنا الإماميه مضافا الي مالي من طرق سائر فرق الإسلام الزيدية والاسماعيلية والحنابلة والشافعية والمالكية والحنفية وغيرها ولا يمكنني البسط بذكر تمام الطرق فأكتفي بتعداد خمس منها تبركا بهذا العدد وأقول ممن أروي عنه بالاجازة والمناولة والقرائة والسماع والعرض وغيرها من أنحاء تحمل الحديث إمام ائمة الرواية والجهبذ المقدام في الرجال والدراية مركز الاجازة مسند الآفاق علامة العراق استاذي ومن إليه في هذه العلوم إستنادي وعليه اعتمادي حجة الاسلام آيت الله تعالي بين الأنام مولاي و سيدي أبومحمد السيد حسن صدرالدين الموسوي المتوفي سنه 1354 ......هذا ما رمت ذكره من الطرق وهي ستة فلجناب السيد أبي الفضل ناله الخير والفضل أن يروي عن مشايخي المذكورين بطرقهم المتصله المعنعنة إلى ائمتنا إلى الرسول وسادات البرية مراعيا للشرائط المقررة في محلها من التثبت في النقل ورعايه الحزم والإحتياط وغيرها وفي الختام أوصيه دام مجده وفاق سعده وجد جده أن لا يدع سلوك طريق التقوي والسداد في أفعاله وأقواله و أن يصرف اكثر عمره في خدمة العلم و الدين وترويج شرع سيد المرسلينe وأن لا يغتر بزخارف هذه الدنيا الدنية وزبرجها وأن يكثرمن ذكر الموت فقد ورد أن أكيس المؤمنين أكثرهم ذكراً للموت وأن يكثر من زيارة المقابر والإعتبار بتلك الأجداث الدواثر فانه الترياق الفاروق والدواء النافع للسلوعن الشهوات وأن يتامل في أنهم من كانوا وأين كانوا وكيف كانوا وإلى أين صاروا وكيف صاروا واستبدلوا القصور بالقبور وأن لا يترك صلاة الليل مااستطاع وأن يوقت لنفسه وقتاً يحاسب فيه نفسه فقد ورد من التأكيد منه ما لا مزيد عليه فمنها قوله حاسبوا قبل أن تحاسبوا وقوله حاسب نفسك حسبة الشريك شريكه فانه أدام الله أيامه وأسعد أعوامه أن عين لها وقتالم تتضيع أوقاته فقد قال توزيع الأوقات توفيرها ومن فوائد المحاسبه أنه أن وقف على زلة في أعماله لدي الحساب تداركها بالتوبة وإبراء الذمة وإن اطلع على خير صدر منه حمد الله وشكر له على التوفيق بهذه النعمة الجليلة وأوصيه حقق الله آماله وأصلح أعماله أن يقلل المخالطة والمعاشرة لأبناء العصر سيما المتسمين بسمة العلم فإن نواديهم ومحافلهم مشتمله على ما يورث سخط الرحمن غالبا إذ أكثر مذاكرتهم الاغتياب وأكل لحوم الإخوان فقد قيل إن الغيبة أكل لحم المغتاب ميتا وإذا كان المغتاب من أهل العلم كان اغتيابه كأكل لحمه ميتاً مسموماً فإن لحوم العلماء مسمومة. عصمنا الله وإياك من الزلل والخطل ومن الهفوة في القول والعمل إنه القدير على ذلك والجدير بما هنالك وأسأله تعالى أن يجعلك من أعلام الدين ويشد بك وأمثالك أزر المسلمين آمين آمين وأنا الراجي فضل ربه العبد المسكين أبوالمعالي شهاب الدين الحسيني الحسني المرعشي الموسوي الرضوي الصفوي المدعو بالنجفي نسابة آل رسول اللهe  عفى الله عنه وكان له وقد فرغ من تحريرها في مجالس أخرها لثلاث مضن من صفر 1358ببلدة قم المشرفه           حرم الأئمة   (مهر)

14- شيخ عبدالكريم حائري و 15- آيت الله سيد محمد حجت كوه كمري نيز برايم تصديق اجتهاد نوشتند كه اصل اجازه نامه اين دو تن را براي تعيين تكليف در مسأله سربازي به وزارت فرهنگ آن زمان تحويل دادم كه طبعاً بايد اين دو اجازه نامه در اسناد بايگاني آن وزارتخانه موجود باشد، اداره مذكور نيز پس از رؤيت اين دو تصديق گواهي زير را صادر نمود كه در اينجا رونوشت آن را مي آورم:

16- وزارت فرهنگ

نظريه بند اول و تبصرة اول ماده 62 قانون اصلاح پاره‌اي از فصول و مواد قانون نظام، مصوب اسفند ماه 1321 و نظر به آيين نامه رسيدگي به مدارك اجتهاد مصوب 25 آذرماه 1323 شوراي عالي فرهنگ، اجازة اجتهاد متعلق به آقاي سيد ابوالفضل ابن الرضا (برقعي) دارنده شناسنامه شماره 21285 صادره از قم متولد 1287 شمسي در هفتصد و پنجاه و چهارمين جلسه شوراي عالي فرهنگ، مورخ 7/8/1329 مطرح، و صدور اجازه مزبور از مراجع مسلم اجتهاد محرز تشخيص داده شد.

وزير فرهنگ دكتر شمس الدين جزائري

ناگفته نماند با اينكه در قوانين مشروطه دولت حق نداشت متعرض مجتهدين شود، مع ذلك حكومت به اصطلاح مشروطه گرفتاري بسيار برايم فراهم آورد.

سخن را با يادآوري اين نكته به خواننده محترم به پايان مي برم كه دين اسلام در دو امر خلاصه مي شود: تعظيم خالق و خدمت به مخلوق، آن چنانكه خالق خود فرموده است. براي همگان توفيق قيام به اين دو امر را از درگاه ايزد رؤوف خواستارم.

در اينجا، چند بيت از آخر كتاب «دعبل خزاعي و قصيدة تائيه او» كه سالها پيش تأليف كرده‌ام و وصف حال اينجانب است، مي آورم و پس از آن نيز اين كتاب را با شعري ديگر كه خطاب به جوانان است و آن را هنگام سفر به زاهدان سروده‌ام، خاتمه مي دهم و از خوانندگان التماس دعا دارم. والسلام علي من اتبع الهدي.

[من و دعبل خزاعي]

تشكر ديد از صاحب مقامي	اگر زر داد دعبل را امامي*
كه در آنها بيان گشته عقايد	مرا صدها كتاب است و قصائد*
به جز ايراد و طعن ناروايي	نديدم يك تشكر، ني عطايي*
مرا خوف است از اهل خرافات	اگر وي بود خائف از مقامات*
مرا گريه براي اصل دين است	اگر وي گريه اش بر اهل دين است*
مرا امني نباشد از مقامي	اگر وي گفت رازش با امامي*
هدف، اين مادحين را جمله پول است	اگر اشعار وي طبق اصول است*
دو سي سال است ما را دل پر از خوف	اگر سي سال ترسي داشت در جوف*
ندارم غير الطافت پناهــــي	الها بر غم و رنجم گواهي*
چرا مرآت گشتم بهر كـــوران	الها من بسي هستم پشيمان*
تنم رنجور از صد ابتلا شــــد	در اينجا خسته جانم از بلا شد*
ندارد دهر ما جز رنج و عصيان	زمان ما زمان كفر و طغيـــان*
نه ياري ني معيني نه جليســـي	در اين پيري ندارم من انيسي*
رساني مرگ ما با روح و راحــت	مگر ما را كني مشمـول رحمـت*
مزيد فضل خود بر او عطا كــن	إلها برقعــي را بها كـــن*

[خطاب به جوانان]

مؤمن و سالم و خوش رفتاريد	اى جوانان كه شكر گفتاريد*
از خموشان جهان ياد آريد	چون شما ناطق و گل رخساريد*
زمحبان خدا بشماريد	برقعي را پس موتش گه گاه*
دستي از بهر دعا برداريد	گاه گاهي اگرش ياد كنيد*
خدمتش را به نظر بسپاريد	برقعي خادمتان بود و برفت*
خسته از محنت اين چرخ كبود	ياد آريد از اين خسته كه بود*
دل او گشت پر از غصه و خون	ديد آزار بس از مردمِ دون*
خسته از تهمت و بهتان و ستم	خسته از زخم زبان، زخم قلم*
رفت در محكمه عدل إله	دستش ار گشت ز دنيا كوتاه*

وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين. 2/2/1370

 

 

 

 

زندگی نامه استاد حیدر علی قلمداران

 

حيدر علی قلمداران, نابغه‌ی گمنام

شايد کمتر کساني باشند که بدانند روزي تمام ملت ايران کنوني اهل سنت بوده است, و اهل سنت يعني دوستداران واقعي اهل بيت پيامبر ص و صحابه‌ی جانفداي آن حضرت, که با چشم حقيقت به دين و زندگي می‌نگرند, پس اهل سنت واقعي با شيعه‌ی واقعي يعني دوستدار علي ؛ و س هيچ فرقي نمی‌کند, مشکل فقط در افراط و تفريط است, حقايق را وارونه جلوه دادن نه شيعيت است و نـه سنيت, صحابـه‌ی فـداکار رسول الله ص را ملعون خواندن و ياران و همسران و خانواده‌ی درجه يک پيامبر گرامي ص را لعنت و نفرين کردن نه تنها پيروي از علي نيست بلکه دشمني با علي و پيامبر و دين علي است, و غلو و افراط درباره‌ی اهل بيت پيامبر ص نه تنها محبت با پيامبر و اهل بيت حضرتش نيست که دشمني با آنان است.

آري امروز نيز در جامعه‌ی کنوني ايران علماء و دانشمنداني هستند که حاضر به تقليد کورکورانه از خرافات موجود در جامعه‌ی کنوني ايران نيستند بلکه با حس حقيقت جويي در تلاش حق مخلصانه گام بر مي دارند و آنچه از قرآن و سنت واقعي برايشان حق بنمايد بدور از تعصب آن را با جان و دل مي پذيرند.

اما متأسفانه کمتر کساني در ايران بزرگ با علماء و دانشمنداني همچون آيت الله شريعت سنگلچي و آيت الله العظمي سيد رضا بن ابوالفضل البرقعي, و علامه اسماعيل آل اسحاق و استاد حيدر علي قلمداران و دکتر علي مظفريان, ودکترمرتضي راد مهر و دهها عالم و دانشمند ديگري آشنا هستند که مذهب پدري را با تشخيص دقيق رها کرده ومکتب حق را برگزيده‌اند, گرچه شخصيتهاي مذکور همگي به رحمت خدا رفته‌اند اما آثار گرانبهايشان نشان دهنده و معرف شخصيتهاي والاي اين بزرگواران است, اينک به مناسبت نشر يک اثر گران سنگ استاد حيدر علي

قلمداران شما را با چهره اين مرد مجاهد و دانشمند, و متفکر و اسلام شناس بي نظير ايران زمين آشنا می‌کنيم البته پيشاپيش از خانواده و شاگردان و دوستداران اين استاد بزرگوار پوزش می‌طلبيم که اطلاعات ما جسته گريخته و پراکنده است چنانچه نقص و اشتباهي ملاحظه فرمودند ما را ببخشند.

حيدر علي قلمداران فرزند اسماعيل در سال 1292 خورشيدي در روستاي ديزيجان در 55 کيلو متري جاده قم- اراک از توابع شهرستان قم در خانواده‌اي کشاورز و نسبتاً فقير چشم به جهان گشود, در پنج سالگي مادرش را از دست داد, و به علت فقر و عاجز ماندن از پرداخت حتي دو قران پول مکتب خانه روستا از حضور در کلاس درس زن آخوند محروم بود, فقط پشت در مي‌ايستاد و مخفيانه به درس پيرزن گوش می‌داد, باري بدليل پاسخ دادن به همه‌ی پرسشهاي پيرزن که بچه‌ها از آن عاجز مانده بودند اجازه يافت مجاني در کلاس شرکت کند.

به علت نداشتن قلم و کاغذ و شوق روز افزون خواندن و نوشتن از دوده‌ی حمام به جاي مرکب و از کاغذهاي اضافي ريخته به جاي دفتر استفاده مي‌کرد.

حيدر علي در سن پانزده سالگي پدرش را نيز از دست داد, پدر وی مردي خشن و تند مزاج و مخالف درس خواندن وي بود حيدر علي در سن بيست و هفت سالگي ازدواج کرد و در سي سالگي به خدمت اداره‌ی فرهنگ قم در آمد از آن پس که دائره‌ی تحقيقات و مطالعات وي گسترش يافته و قلمش از مهارت خوبي بهره يافته بود در روزنامه‌هاي استوار و سرچشمه در قم و وظيفه, در تهران مقاله مي‌نوشت مجله يغما نيز مقالات و اشعار زيباي استاد را چاپ می‌کرد وهمچنين مقالات فقهي و ارزشمندي در مجله‌ی وزين حکمت که آيت الله طالقاني و مهندس مهدي بازرگان نيز در آن قلم می‌زدند هم به چاپ می‌رسيد.

باري در يک مجله‌اي که از سوي اداره‌ی فرهنگ به چاپ رسيد مقاله‌اي منتشر شد که به حجاب اسلامي اهانت کرده بود استاد جوابيه‌ای قاطع وکوبنده‌اي در رد آن نگاشت و در مجله‌ی استوار به چاپ رساند اين اقدام از سوي يک شخصيت فرهنگي, خشم رئيس فرهنگ قم را برانگيخت, و در يک جلسه عمومي در برابر حضار از استاد انتقاد کرد و تهديد به اخراج وي نمود و استاد می‌گويد: من نيز اجازه خواستم و پشت تريبون رفتم و با کمال صراحت لهجه, سخنان پوچ و تهديدات پوشالي وي را در برابر حضار پاسخ دادم, پس از سخنان من جلسه به هم خورد و الحمد لله هيچ اتفاقي برايم نيفتاد و رئيس فرهنگ پس از مدتي منتقل شد.

استاد می‌فرمود: علت انتقال رئيس فرهنگ قم اقدام يکی از روحانيون معروف قم بود که در آن وقت در قم درس اخلاق می‌دادند, ايشان بعد از قضيه‌ی اداره فرهنگ, کسي را به منزل ما فرستاد که با شما کار دارم وقتي نزد ايشان رفتم موضوع را جويا شدند, و پس از تعريف ماجرا گفتند ابدا نترس هيچ غلطي نمی‌تواند بکند من نمی‌گذارم اين مردک در اين شهر بماند اگر باز هم چيزي گفت جوابش را بدهيد من در جواب گفتم: آقا پيش از اينکه شما حمايت کنيد من جوابش را دادم چه رسد از اين پس که شما هم وعده حمايت می‌دهيد!

 

آشنايي قلمداران باشخصيتهاي معاصر

1- " علامه شيخ محمد خالصی" از علماي مجاهد و مبارز مقيم عراق, آشنايي استاد با علامه خالصی با ترجمه‌ی کتاب " المعارف المحمديه" شروع شد و با ترجمه‌ی کتاب «الإسلام سبيل السعاده والسلام» و کتاب سه جلدي إحياء الشريعه و آثار ديگر علامه ادامه يافت, و ديدارهاي بعدي و مکاتبات علمي را به دنبال آورد البته آقاي خالصی مدتي بعد تحت تأثير افکار روشنگرانه مرحوم قلمداران قرار گرفت وعلائم اين تغييرات فکري او در آثار بعدی‌اش مشهود است, همچنين از تقريظ يا مقدمه‌اي که علامه خالصی بر کتاب ارمغان آسمان استاد نوشت اين تأثر مشهود است ايشان می‌نويسد:

جواني مانند استاد حيدر علي قلمداران در عصر غفلت و تجاهل مسلمين و فراموشی تعاليم اسلامي بلکه در عصر جاهليت پي به حقايق اسلامي می‌برد و ما بين جاهلان معاند, اين حقايق را بدون ترس و هراس, باکمال شجاعت و دليري منتشر می‌نمايد چگونه اداي حق اين نعمت را می‌توان نمود؟

استاد قلمداران در سفرهايي که به شهرهاي عراق به ويژه کربلا نمود علاوه بر علامه خالصی با علامه کاشف الغطاء و علامه سيد هبه الدين شهرستاني مؤلف کتاب" الهيئه والإسلام" نيز ملاقات و آشنايي داشت, وي علاوه بر مکاتبات بي شماري که با علامه خالصی داشت با علامه شهرستاني هم درباه‌ي مسائل کلامي به وسيله نامه مباحثه کرد.

2-    مهندس مهدي بازرگان:

آنگونه که خود استاد نقل می‌کند نحوه آشنايی‌اش با آقاي بازرگان اين گونه بود: «يک روز که براي مراجعت از روستا به قم در کنار جاده منتظر اتوبوس ايستاده و مشغول مطالعه بودم متوجه شدم يک اتومبيل شخصی که چند مسافر داشت به عقب برگشت جلو بنده که رسيد: آقايان تعارف کردند که سوار شوم در مسير راه فهميدم که يکي از سرنشينان آقاي مهندس مهدي بازرگان است که گويا آن موقع [سال 1330يا 1331 خورشيدي] مسؤوليت صنعت نفت ايران را به عهده داشتند و از آبادان بر می‌گشتند آقاي بازرگان به بنده گفتند: براي من بسيار جالب بود که ديدم شخصي در حوالي روستا کنار جاده ايستاده غرق در مطالعه است» اين اتفاق بذر دوستي و مودت را در ميان ما پاشيد و بارور ساخت تا جايي که مهندس بازرگان در کتاب بعثت و ايدئولوژي خود ازکتاب «حکومت در اسلام» استاد استفاده فراوان نمود, وکتاب «ارمغان آسمان» استاد قلمداران نيز که قبلا چاپ شده بود مورد توجه و پسند مهندس بازرگان واقع گرديده و براي دکتر علي شريعتي وصف آنرا گفته بود.

مهندس مهدي بازرگان پس از آزاد شدن از زندان چهار مرتبه براي ديدار با آقاي حيدر علي قلمداران به قم آمدند.

3- دکتر علي شريعتي کتاب «ارمغان الهي» را ديده بود و پس از شنيدن وصف کتاب آرمغان آسمان استاد قلمداران از زبان دانشمندان و دانشجويان روشنفکر دانشگاه بويژه مهندس بازرگان, بيشتر جذب افکار استاد گرديد, همين امر باعث شد که دکتر در آذر ماه سال 1342 خورشيدي نامه اي در اين خصوص از پاريس براي استاد قلمداران بنويسد.

بعدها که دکتر شريعتي به ايران بازگشت به يکی ازدوستان خود آقاي دکتر اخروي که با استاد قلمداران آشنايي داشت گفته بود که قلمداران سهم بزرگي در جهت بخشيدن به افکار من دارد و مشتاق ديدار او هستم اگر می‌توانيد ترتيب اين ديدار را بدهيد اما متأسفانه اين ديدار عملي نشد و دکتر شريعتي چشم از اين دنيا فرو بستند.

4- استاد مرتضي مطهري: نيز از اشخاصی بود که علاقه‌اي پنهان به استاد قلمداران داشت ولي از بيم سرزنش ديگران اين علاقه اش را علني نکرد و طبق اظهار آقاي قلمداران در يک ملاقات خياباني باری به وي گفته بود: کتاب ارمغان آسمان شما را خواندم بسيار خوب بود.

 

جريان ترور و ديگر حوادث ناگوار زندگي استاد قلمداران

پس از انتشار مخفيانه کتاب شاهراه اتحاد (بررسي نصوص امامت) و کمي پيش از پيروزي انقلاب يکی از آيات عظام قم به نام شيخ مرتضي حائري فرزند آيت الله شيخ عبد الکريم حائري مؤسس حوزه ی علميه ی قم بواسطه ی شخصي از آقاي قلمداران خواست که به منزل ايشان برود فرداي آن روز که آقاي قلمداران به خانه آقاي حائري رفته بود ايشان به استاد گفته بود: آيا کتاب نصوص امامت را شما نوشته ايد؟ استاد پاسخ می‌دهد: بنده نمی‌گويم من ننوشته ام اما در کتاب که اسم بنده به چشم نمی‌خورد! آقاي حائري گفتند: ممکن است شما را به سبب تأليف اين کتاب به قتل برسانند! آقاي قلمداران فرمود: چه سعادتي بالاتر از اين که انسان به خاطر عقيده اش کشته شود سپس آقاي حائري گفتند: اگر می‌توانيد همه را جمع آوري نموده و در خاک دفن کنيد يا بسوزانيد! ايشان پاسخ داد: در اختيار بنده نيست, فرد ديگري چاپ کرده, شما همه را خريداري کنيد و بسوزانيد! از طرفي اين همه کتاب کمونيستي و تبليغ بهائی‌گري در اين کشور چاپ و منتشر می‌شود چرا شما در باره ی آنها اقدامي نمی‌كنيد؟!

پس از گذشت چند ماه از پيروزي انقلاب در تابستان 1358 خورشيدي شب بيستم رمضان سال 1399 هجري قمري که استاد قلمداران طبق عادت هر سال تابستان را در روستا می‌گذراند جوان مزدوري که از جانب کوردلان متعصب تحريک و مسلح شده بود نيمه شب وارد خانه ی استاد شد و او رادر حالت خواب ترور کرده و گريخت, ليکن علي رغم فاصله بسيار کم گلوله فقط پوست گردن ايشان را زخمي کرد و در کف اتاق فرو رفت.

طبق اظهاراتي که از خود استاد نقل شده روز قبل از حادثه جواني از قم نزد او آمده بود و در مورد پاره‌اي عقايد و نظريات ايشان و نيز درباره ی کتاب سؤالاتي کرده بود! بدون شک نوشتن کتاب خمس و شاهراه اتحاد انگيزه ی قوي اين ترور بوده است.

در هر صورت مشيت و تقدير الهي مرگ استاد قلمداران را اقتضا نکرده بود! با اين وجود استاد رفت و آمدش به روستا و فعاليتش را ادامه می‌داد.

تفصيل جريان ترور از اين قرار بود که سه يا چهار نفر با يک اتومبيل شب بيستم رمضان وارد روستا شده اتومبيل را روي پل رودخانه روشن و آماده‌ی فرار نگه می‌دارند دو نفر از آنان آخر شب قبل از بسته شدن در خانه وارد باغچه‌ی منزل شده و لابلاي درختان کنار ديوار کمين می‌کنند, چندين بار فرزندان استاد در خانه را می‌بندند اما با کمال تعجب می‌بينند مجدداً باز شده ولي هرگز متوجه قضيه نمی‌شوند مسلما يکی از آن دو نفر مأمور بوده که در خانه را براي فرار باز نگه دارد نيمه‌هاي شب که اطمينان می‌کنند همه بخواب رفته‌اند فرد ضارب با چراغ قوه و اسلحه‌ی کمري وارد اتاق خواب استاد می‌شود, همسر ايشان که از ترس و دلهره خوابش نمی‌برد و در رختخواب نشسته بود فکر می‌كند پسرش علي است, لذا با اسم او را صدا می‌زند فرد تروريست که وضع را اينگونه می‌بيند با عجله اسلحه را به طرف استاد نشانه می‌رود وشليک کرده و پا به فرار می‌گذارد, همسراستاد که زبانش از ترس بند آمده بود فقط فرياد می‌کشيد و بچه‌ها نيز که با صداي گوله ازخواب پريده بودند وحشت زده فرياد می‌کشيدند حاجي آقا را کشتند مردم روستا سراسيمه بيرون آمده و استاد راکه خون از گردنش جاري بود به کنار جاده می‌رسانند و به وسيله‌ی يکي از اهالي روستا که با اتومبيل از قم می‌آمد به بيمارستان کامکار می‌رسانند چند روز بعد جواني که ظاهرا طلبه بود به منزل استاد مراجعه کرد وسراغ وي راگرفت پسر آقاي قلمداران او را تعقيب می‌كند و می‌بيند که وارد يکي ازحوزه‌هاي علميه در محله يخچال قاضي شهر قم گرديد.

2- حادثه تلخ ديگر در زندگي استاد وفات ناگهاني يکي از پسرانش در سال 1360 خورشيدي بود که منجر به تألم روحي عميق وي گرديد پس از اين حادثه سکته مغزي آن مرحوم او را از فعاليت هاي قلمي وتحرک جسمي محروم ساخت وديگر نتوانست کار تأليف را ادامه دهد ليکن مطالعه را حتي الامکان رها نساخت.

3- ديگر واقعه‌ی تلخ زندگي استاد قلمداران زنداني کردن او در زندان ساحل قم بود ازخود استاد شنيده شده که می‌فرمود: «روزي که من در اثر دو سکته‌ی مغزي پي در پي روي تخت خوابيده بودم دو نفر از طرف دادگاه انقلاب قم به منزل ما آمدند و بنده را به جرم واهي ضديت با انقلاب اسلامي با مقداري از کتابهايم با خود بردند و حتي اجازه ندادند داروهاي خود را بردارم اين در شرايطی بود که بنده اصلا قادر به کنترل ادرارم نبودم و براي مواقع ضروري دستگاه مخصوص به همراه داشتم سپس مرا به زندان ساحل قم منتقل کردند و در حالي که فقط يک پتوي زير انداز در سلول داشتم به علت شکسته بودن شيشه‌ی سلول تا صبح از سرما به ديوار می‌چسبيدم و شام هم به من نرسيد زيرا ساير زندانيان چپاول کردند فقط يکي از زندانيان از سهم غذاي خودش مقداري به من داد صبح هم اوضاع به همين منوال بود لذا مجبوراً نيت روزه کردم.

البته فرزندانم جريان دستگيري و زنداني شدنم رابه منزل آيت الله منتظري که آن زمان قائم مقام رهبري بود اطلاع دادند (قابل ذکر است که آيت الله منتظري با استاد قلمداران دوستي ديرينه داشتند و از زبان استاد شنيده شده که می‌فرمود: آقاي منتظري کتاب حکومت در اسلام مرا در نجف آباد اصفهان درس می‌دادند) يک وقت ديدم چند نفر پاسدار با دست پاچگی توأم با احترام و عذرخواهي صبح همان روز مرا از زندان بيرون آوردند و به خانواده‌ام اطلاع داده برايم لباس بياورند سپس با گرو گرفتن سند مالکيت منزل بنده را آزاد کردند.

حالا تصور کنيد که استاد قلمداران علاوه بر لطف وعنايت خداوند متعال اگر شخصيتي مانند آيت الله منتظري با ايشان رابطه ی دوستي نمی‌داشت و از ايشان حمايت نمی‌کرد چه بر سر ايشان می‌آمد, لازم به ياد آوري است که اداره اطلاعات قم درسال 1374 نمايشگاهي در گلزار شهداي اين شهر برپا کرد به نام «مجاهدتهاي خاموش» که چند اثر استاد قلمداران را به عنوان افکار و عقايد انحرافي به نمايش گذاشته بودند کما اينکه در کنار آن اسناد و مدارکی عليه آيت الله منتظري نيز به چشم می‌خورد.

اخلاق والا و آزاد منشي استاد قلمداران

ايشان در طول زندگي شخصيتي راستگو, عفيف, راست کردار, عابد, زاهد, شجاع, سخاوتمند و صريح اللهجه بود و همه‌ی کساني که به نحوي با ايشان ارتباط نزديک داشته‌اند ايشان را انساني والا, بي‌پيرايه, بي‌تکلف, و بي‌اعتناء به خوراک و پوشاک می‌شناختند. گويا استاد در اين راستا به هم نامش علي ؛ و س و ساير بزرگان دين اقتداء کرد. و زندگي اش شباهب زيادي به زندگي سلف و پيشگامان راستين اين امت داشت.

با وجوي که می‌توانست در پناه نام بلند و پر آوازه و در پرتو قلم و علم و تحقيقات وافرش به مناصب و مدارج دنيوي دست يابد و براي خود و خانواده‌اش زندگي مرفهي فراهم آورد اما مشي زاهدانه اش مانع گرايش او به قدرت زمان و نيل به متاع و حطام دنيا و در پيش گرفتن تقيه و همراهي با خرافات و اباطيل گرديد, و هرگز حقيقت را در پاي جو حاکم ذبح نکرد, بلکه نام و نان و متاع زود گذر دنيا را فداي حق و حقيقت نمود. خوشا به سعادتش.

آثار و تأليفات استاد قلمداران:

استاد حيدر علي قلمداران علاوه بر مقالات عديده‌اي که در روزنامه ها و مجلات مختلف به چاپ می‌رساند, تعداد قابل توجهي تأليف و ترجمه نيز دارد که همگي کتابهاي ارزنده و محققانه‌اي است.

1- ترجمه کتاب «المعارف المحمديه» که يکی از آثار علامه خالصی است, اين کتاب قبل از سال 1325 خورشيدي ترجمه و چاپ شده است.

2- ترجمه سه جلد کتاب «إحياء الشريعه» خالصی که تقريبا شبيه يک رساله‌ی توضيح المسائل بوده و با عنوان «آئين جاويدان» در سالهای 1330, 36, و37 به چاپ رسيده است.

3- «آيين دين يا احکام اسلام» ترجمه کتاب «الإسلام سبيل السعاده والسلام» اين نيز از آثار علامه خالصی است که در سال 1335 خورشيدي ترجمه و چاپ شده است.

4- تأليف کتاب مشهور «ارمغان آسمان» در سال 1339 خورشيدي که قبلا به صورت سلسله مقالاتي در روزنامه ی وظيفه چاپ و منتشر شد.

5- «ارمغان الهي» در اثبات وجود نماز جمعه در سال 1339 که ترجمه کتاب «الجمعه» علامه خالصی است.

6-   رساله ی حج يا کنگره‌ی عظيم اسلامي در سال 1340 شمسي.

7- رساله ی «مالکيت در ايران از نظر اسلام» که دستنويس آن با خط خودش باقي مانده و هنوز چاپ نشده است.

8-   قيام مقدس حسين ؛ و س.

9- تأليف جلد اول کتاب ارزنده و معروف «حکومت در اسلام» درسال1343 خورشيدي که طي 68 مبحث اهميت و کيفيت تشکيل حکومت از نظر اسلام را بررسي کرده است, و تا آن زمان در نوع خود بي سابقه و بي بديل بود و شايد بتوان ادعا نمود که تاکنون نيز نظير آن در ايران تأليف نشده است.

از استاد شنيده شده که مي‌فرمود آيت الله منتظري اين کتاب را قبل از انقلاب در نجف آباد اصفهان درس می‌داده است.

انگيزه ی تأليف اين کتاب را استاد چنين بيان داشته است: «در شب دوشنبه بيست و هفتم محرم الحرام سال 1384 قمري برابر با هيجدهم خرداد ماه 1343 خورشيدي در خواب ديدم که با چند نفر در صحراي کربلا هستيم و چنين می‌نمود که وجود سيد شهيدان و سرور آزادگان حسين ؛ از دنيا رفته و جنازه‌ی شريف ايشان در زمين به جاي مانده و من بايد ايشان را غسل دهم, و ظاهرا کساني هم با من همکاري خواهند کرد, من خود را آماده کردم و لنگي پيچيدم و خواستم وضو بگيرم که از خواب بيدار شدم, و تعبير اين خواب را چنين نمودم که من با نوشتن اين رساله ی شريف و آثار ديگر چهره‌ی حقيقي و نوراني دين مبين اسلام را از گردهاي اوهام و خرافات خواهم شست و پيکر مقدس اسلام را آنگونه که هست براي مردم نمايان خواهم کرد, لذا به شکرانه اين نعمت به قيام تهجد اقدام کردم. والحمد لله.

پس از آن با استفاده از يادداشتهايي که در اين موضوع تهيه کرده بودم بلافاصله صبح همان روز يعني هجدهم خردادماه 1343 خورشيدي در قريه ی ديزيجان قم هنگامي که تعطيلات تابستان را مي گذراندم به کار تأليف اين رساله پرداختم».

10-                      آيا اينان مسلمانند؟ در سال 1344 شمسي.

اين کتاب کم حجم, ترجمه‌ی وصيت نامه‌ی علامه خالصی در بيمارستان است که در سال 1377 هجري قمري به منشي خود املا فرمود و بعدا تحت عنوان «هل هم مسلمون» به چاپ رسيد, نيز به ضميمه‌ی آن رساله‌ی کوتاهي است, به نام «ايران در آتش ناداني» که ترجمه‌ی قسمتهايي از کتاب «شر و فتنه الجهل في ايران» اثر علامه خالصی می‌باشد.

11-    مجموعه‌ی پنج قسمتي«راه نجات از شر غلات» که در سالهاي پنجاه تا پنجاه و چهار نوشته شد و مباحث ذيل را شامل می‌شود: علم غيب, امامت, بحث در ولايت و حقيقت آن(که تا کنون چاپ نشده) بحث در شفاعت, بحث در غلو و غاليان که به ضميمه‌ی شفاعت به چاپ رسيد, و بحث در حقيقت زيارت و تعمير مقابر, که به نام زيارت و زيارتنامه منتشر شد.

12-    کتاب «زکات» که احتمالا در سال 1351 شمسي با همکاري مرحوم مهندس مهدي بازرگان در شرکت سهامي انتشار به چاپ رسيد و تا مدتي از انتشار آن جلوگيري به عمل آمد.

13-    کتاب «خمس» که تقريبا همگام با کتاب «زکات» يا کمي پس از آن نگارش يافت اما به علت حساسيت روحانيت شيعه نسبت به موضوع خمس کتاب تحويل چاپ خانه نگرديد, و تعدادي از همفکران استاد در اصفهان آن را تايپ نموده و با هزينه خودشان تکثير و منتشر کردند. البته ردهايي نيز بر اين کتاب به وسيله اشخاصی همچون آيت الله ناصر مکارم شيرازي, و رضا استادي و غيره نوشته که آن مرحوم پاسخ کليه آن ردود را نوشته و تعدادي را ضميمه ی کتاب خمس نموده است.

14-    کتاب «شاهراه اتحاد» که اين کتاب هم به سبب حساسيت شديد روحانيت شيعه نسبت به موضوع کتاب به صورت تايپ شده تکثير و مخفيانه منتشر شد. اما نه توسط استاد بلکه توسط دوستاني در تهران اين امر را به عهده داشتند. اين کتاب حاوي بررسي حوادث پس از رحلت رسول خدا ص واقعه‌ی سقيفه‌ی بني ساعده و موضوع خلافت پيامبر اسلام ص و بحث جنجال بر انگيز امامت بود.

15-    شخصي روحاني به نام «ذبيح الله محلاتي» چند سال قبل از پيروزي انقلاب جزوه اي نوشت تحت عنوان «ضرب شمشير بر منکر غدير» و مطالب خلاف حقيقت در آن خبر درج کرد.

استاد قلمداران نيز رساله‌اي در جواب آن نگاشت به نام «پاسخ يک دهاتي به آيت الله محلاتي»!

16-    جلد دوم «حکومت در اسلام» که در سال 1358 خورشيدي انتشار يافت و به بررسي وظايف حکومت و حاکم اسلامي پرداخت.

17-                      سنت رسول از عترت رسول ص.

اين بود معرفي کوتاهي از آثار استاد حيدر علي قلمداران.

اما قابل ذکر است که استاد علاوه بر تأليف و تصنيف و ترجمه و نوشتن مقالات ديني, سخنراني ها و جلسات تحقيقي بسياري نيز در شهرهاي تهران (مسجد گذر و زير دفتر در زمان امامت آيت الله سيد ابوالفضل برقعي) و تبريز و اصفهان داشتند, همچنين طی يکي از سفرهايشان به کربلا در روز عاشورا سخنراني مهمي در صحن قبر امام حسين س ايراد فرمود که متن آن در کتاب «زيارت و زيارتنامه» آمده است.

اين دانشمند محقق و چهره‌ی کم نظير ايران زمين پس از سالها تحمل مشقات و رنجهاي زندگي, مجاهدت در راه نشر احکام و حقايق دين مبين اسلام و تحمل هشت سال بيماري طاقت فرسا که توأم با صبري ايوب وار بود در روز جمعه 15/02/68 بعد از سحر روز 29 رمضان المبارک 1409 قمري در سن هفتاد و شش سالگي دار فاني را وداع گفت. و به ديدار معبود يگانه اش شتافت, و عصر همان روز با حضور عده اي از همفکرانش و طي مراسمي ساده و عاري از هرگونه بدعت و تشريفات خرافي زائد پس از اقامه ی نماز به خاک سپرده شد.

خداوند متعال از ايشان و ساير دعوتگران و مصلحان راضي و خشنود گردد.

در پايان اين نکته را بايد عرض کنم که ما معتقديم دين الله و شريعت پاک وبي آلايش مصطفي ص بالاخره غالب خواهد شد, و ازميان توده ی مردم که عشق ومحبت دين در اعماق وجودشان ريشه دارد حتما کساني بلند خواهند شد و گرد و غبار خرافات از چهره‌ی نازنين اسلام عزيز را خواهند زدود و آئينه حق را با آب زلال ايمان و يقين و اخلاص و تقوا و مجاهدت صيقل خواهند بخشيد اگر چه همانند آيت الله برقعي بر سر نماز گلوله برسرش شليک کنند يا همانند استاد قلمداران در آغوش فرزندانش بر گلويش گلوله شليک کنند يا صدها و هزارها نمونه‌ی ديگر از فداکاري ها و مجاهدت هايي که در صفحات زرين تاريخ به ثبت رسيده است اما مطمئنا کسي که طعم شيرين حقيقت را بچشد از تير و گلوله و مردن نمی‌ترسد بلکه عاشقانه به آغوش مرگ و شهادت پر افتخار می‌رود اما حاضر نيست تن به ذلت دهد يا دست از حق پرستي بردارد.

پس مژده باد به همه حق جويان و حق پرستان و عاشقان و شيفتگان حق و حقيقت و پيروان راستين اسلام خالص و دين بي آلايش و شريعت شامل و کامل محمدي صلوات الله وسلامه عليهم.

خدايا تو را سپاس که ما را با نعمت اسلام خالص و پاک از شرک و خرافات و بدعتها سر افراز کردي و افتخار بخشيدي پس برروح پاک همه رهروان راه حق بويژه صاحب اين کتاب استاد حيدر علي قلمداران هزاران رحمت فرست.   آمين.

ناشر

تيرماه 84 خورشيدي

برگرفته از کتاب  سلسلة راه نجات از شر غلات (قسمت پنجم)

زيارت قبور بين حقيقت و خرافات

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بسم الله الرحمن الرحيم

         مقدمه ی علامه برقعی قمی

«الحمدلله الذي علم بالقلم علم الإنسان مالم يعلم وصلی الله علی النبي المکرم وعلی آله الطيبين وأصحابه وأتباعه المؤمنين بکتابه المعظم».

و بعد: مخفی و پوشیده نیست که فرقة شیعة امامیه مسألة امامت را از اصول دین و مذهب، و آن را منصوص از جانب خدا و رسول - صلى الله عليه وسلم - می ‌داند و منکر آن را از دین دور و از سعادت مهجور و مخلد در آتش جهنم می‌ شمارد، گرچه فرد، ایمان به خدا و رسول - صلى الله عليه وسلم - داشته باشد و به تمام وظایف دینی عمل کند. مدرک و مستند شیعه در این گفتار و عقیده، فقط اخبار و احادیثی است که در کتب شان ذکر شده و مدّعی تواتر مضمون آنها می‌ باشند و گرنه در کتاب خدا از مسألة امامت ذکری صریح و خبری واضح نیست مگر به زور تأویل و تقدیر و حمل به خبر، و این کار با قرآن کریم کاری نارواست، زیرا خداوند متعال قرآن را کتاب نور مبین و روشن و بدون ابهام و مایة هدایت مردم و قابل درک و فهم و تدبر خوانده و آیات کتابش را برای شناخت حق و باطل، میزان و فرقان قرار داده و باید مسلمین اولاً آن را بفهمند تا حق و باطل را با آن بسنجند و حتی به دستور ائمه – عليهم السلام - مکلف‌اند هر خبر موافق با قرآن را پذیرفته و خبر مخالف با قرآن را طرد کنند[1]، پس باید اگر به راستی تابع ائمة اطهارند اخبار را حمل به قرآن کنند، نه آنکه قرآن را تأویل کرده و حمل به خبر نمایند.

به هر حال ضروری است اخبار و احادیثی که راجع به «امامت» و نص بر آن رسیده است، بررسی شود و تحقیق کاملی در آنها صورت گیرد، زیرا نمی ‌توان در امری که از اصول دین و موجب سعادت یا شقاوت اخروی است از پیشینیان تقلید کرد، خصوصاً که در کتاب خدا که فروع جزئی بسیاری در آن بیان شده از این اصل مهم خبری نیست و با اینکه حق تعالی فرموده:

)وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً(. (إسراء / 15)

«ما تا زمانی که پیامبری نفرستیم (که دین را تعلیم کند) کسی راعذاب نمی دهيم».

و باز فرموده:

)حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُم مَّا يَتَّقُونَ (                                                                         (توبه / 115)

«تا برای ایشان آنچه را که باید بپرهیزند بیان فرماید».

چگونه به این اصل که در قرآن نیامده، عقاب فرموده یا ثواب می ‌دهد؟!

مدت‌ ها بود، بنده (نویسنده) در اندیشة آن بودم که نتیجة بررسی ‌های خود را در اخبار امامت، که در طول سالیان مطالعه و تحقیق بدان رسیده بودم به نظر برادران منصف و اهل تحقیق و طالبان حق و حقیقت بگذارم، صعوبت این کار و نبودن توفیق و وجود حب و بغض‌ها و تعصبات بیجا و فقدان امنیت از حملات خرافاتیان، این کار را به تأخیر افکند تا اینکه دانشمند ارجمند و محقق متَتَبّع وعالیقدر آقای «حیدر علی قلمداران» - دامت برکاته – که وجود شریفشان دارای همت عالی است، گر چه قدرشان در میان معاصرین مجهول مانده، به این کار پرداخته و این زحمت را متحمل شدند و بحمدلله از عهدة تحقیق و بررسی به خوبی بر آمده و نتیجة زحمات خود را در معرض افکار عموم گذاشته اند.

انتظار ما از خوانندگان این است که هدف مؤلف را که ایجاد وحدت و اتفاق و همدلی میان مسلمین بوده و به همین جهت وقت خود را برای تحقیق مصروف داشته و کتاب خود را «شاهراه اتحاد» نامیده ‌اند، در نظر گرفته و به دیدة انصاف و بی‌ طرفی و بدون پیش ‌داوری بدان بنگرند نه با بغض و تعصب و عناد، زیرا تعصب و لجاجت مانع فهم حقائق است و مدعیان تشیع چون مدار افکار و عقاید خود را تعصب مذهبی قرار داده‌ اند در بسیاری از امور و عقاید دانسته یا نادانسته حتی با ائمة خویش مخالفت می ‌ورزند و چه بسا برخلاف رفتار و گفتار آن بزرگواران عمل می‌ کنند که از آن جمله است ایجاد تفرقه و انتقاد و بدگویی از سایر فرق اسلامی، این کار برخلاف روش و سیرة امام المتقین حضرت علی - عليه السلام- است زیرا آن حضرت با خلفای راشدین مراوده داشت و به نماز جماعت و جمعة ایشان حاضر می‌ شد و همواره ایشان را به لحاظ فکری کمک کرده و مشکلات ایشان را حل و با ایشان معاملة برادری اسلامی می ‌نمود و حتی فرزندان خود را به نام خلفاء می ‌نامید و یکی از فرزندان وی «عمر بن علی» و دیگری «عثمان بن علی» و دیگری «ابوبکر بن علی» است و چنانکه در «الإرشاد» شیخ مفید و سایر کتب حدیث و تواریخ ذکر شده دختر خود و فرزند حضرت زهرای مرضیه - عليها السلام- یعنی حضرت «ام کلثوم» را به عقد ازدواج خلیفة ثانی عمر بن خطاب در آورد و او را به دامادی خویش پذیرفت و در محاصرة خانة عثمان با دست خود به خانة وی آب می ‌برد و دو فرزند عزیزش امام حسن و امام حسین – علیهما السلام – را به پاسداری از خانة وی گماشت و در کلمات خود از ایشان به خوبی یاد کرده و نسبت به ایشان بدگویی نمی ‌کرد.

در اینجا بعضی از کلمات آن حضرت را می ‌آوریم و توصیه می‌ کنیم که دقیقاً مورد توجه خوانندگان محترم قرار گیرد و در مضامین آن به جدیت اندیشه کنند. آن حضرت در نامه ‌ای که توسط «قیس بن سعد بن عباده» فرماندار (والی) مصر برای اهل مصر فرستاده، و در جلد اول کتاب «الغارات» ثقفی شیعی صفحة 210 و «الدرجات الرفیعه» سید علی خان شوشتری صفحة 336 و در جلد سوم تاریخ طبری صفحة 550 مذکور است، می ‌فرماید: «فلما قضی من ذلک ما علیه، قبضه الله عزوجل صلی الله علیه و رحمته و برکاته»، «ثم إن المسلمین استخلفوا به أمیرین صالحین عملا بالکتاب و السنة أحسنا السیرة و لم یعدوا السنة، ثم توفاهما الله عزوجل (رضي الله عنهما)» یعنی : «چون رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- آنچه از فرائض را که بر عهدة او بود انجام داد خدای عزوجل او را که صلوات خدا و رحمت و برکاتش بر او باد وفات داد آنگاه مسلمین دو امیر شایسته را جانشین او نمودند و آن دو به کتاب و سنت عمل کرده و روش خود را نیکو نموده و از سنت و سیرة رسول خدا تجاوز نکردند سپس پروردگار عزوجل آن دو را که خداوند از ایشان خشنود باد قبض روح نمود» و در خطبة 228 نهج البلاغه نسبت به خلیفة ثانی عمر بن خطاب تمجید نموده و می ‌فرماید: «فقد قوم الأود و داوی العمد و أقام السنة و خلف الفتنة, ذهب نقی الثوب قلیل العیب أصاب خیرها و سبق شرها أدی إلی الله طاعته واتقاه بحقه» یعنی : «کژی‌ ها را راست کرد و بیماری‌ها را مداوا نمود و سنت را بپا داشت و فتنه را پشت سر نهاد و پاک جامه و کم عیب از این جهان رفت به خیر آن رسید و از شر آن پیشی گرفت و رهایی یافت و حق را اطاعت کرده و چنانکه باید از او تقوی گزید».

آیا ممکن است امام هدایت و جانشین منصوص رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- غاصبان خلافت را «صالح» بنامد و کسانی را که دستور خدا و رسول را که در غدیر خم اعلام شده بود زیر پا گذاشته و خود بر خلاف شرع و به ناحق بر مسند خلافت رسول الله تکیه می‌ زنند و در دین بدعت می ‌گذارند و باعث گمراهی اکثریت مسلمین عالم می ‌شوند، «عامل به کتاب و سنت» بخواند و برخلاف واقع بفرماید «از سنت و سیرة رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- تجاوز نکردند». آیا هادی امت در حق بدعتگذاران و غاصبان منصب الهی دعا می‌ کند؟! و یکی از آن دو را به دامادی می پذیرد؟!

آیا اگر کسی کمترین ارادتی به حضرت اسد الله و حیدر کرار - عليه السلام- داشته باشد، می تواند نسبت به آن حضرت چنین احتمالی را بپذیرد؟

همچنین هنگامی که مردم علیه عثمان قیام نموده و خانه اش را محاصره کرده و نزد امیر المؤمنین - عليه السلام- جمع شدند و آن حضرت را به عنوان سفیر خود به نزد خلیفه فرستادند و آن حضرت از طرف ایشان بر عثمان وارد شد و چنانکه در خطبة 164 نهج البلاغه می‌خوانیم فرمود: «إن الناس ورائی وقد استفسرونی بینک وبینهم ووالله ما أدری ما أقول لک! ما أعرف شیئاً تجهله و لا أدلک علی أمر لا تعرفه! إنک لتعلم ما نعلم، ما سبقناک إلی شئ فنخبرک عنه و لا خلونا بشئ فنبلغکه وقد رأیت کما رأینا وسمعت کما سمعنا وصحبت رسول الله - صلى الله عليه وسلم- کما صحبنا وما ابن أبی قحافة ولا ابن الخطاب بأولی بعمل الحق منک». یعنی: «مردم در پشت سر من هستند و مرا سفیر و واسطه بین تو و خودشان نموده ‌اند و سوگند به خدا نمی‌ دانم به تو چه بگویم، چیزی نمی‌ دانم که تو ندانی و تورا به امری که ندانی راهنمایی نمی‌ توانم کرد، به راستی که آنچه را که ما می ‌دانیم، تو نیز می‌ دانی ما در چیزی بر تو پیشی نگرفته‌ ایم که اینک به تو برسانیم در حالی که تو آنچه ما دیده ‌ایم، دیده‌ ای و آنچه ما شنیده‌ ایم، شنیده‌ ای و همچنانکه ما همنشین پیامبر  صلى الله عليه وسلم بوده ‌ایم تو نیز بوده ‌ای و پسر ابی قحافه ( ابوبکر) و پسر خطاب ( عمر) در عمل کردن به حق از تو سزاوارتر نبودند». و چنانکه ملاحظه مي ‌شود حضرتش در این گفتار شیخین (ابوبکر و عمر) را عامل به حق می ‌داند و پر واضح است که در این موقعیت جای تقیه نبود، زیرا عثمان در آن شرایط قدرتی نداشت و حتی جانش در معرض خطر بود و طبعاً تقیه موردی نداشت بلکه تعریف از عثمان در زمانی که اکثریت از وی ناراضی بودند خلاف تقیه بود و اگر امام عليه السلام برخلاف این سخنان می‌ گفت و از عثمان انتقاد میکرد بیشتر مورد پسند مردم خشمگین قرار میگرفت و محبوبیت و نفوذ حضرتش بیش از پیش در میان مردم افزایش می ‌یافت. آیا می ‌توان پذیرفت کسی که پیامبر درباره ‌اش فرمود: «إنه خشن فی ذات الله غیر مداهن فی دینه» یعنی «او دربارة خداوند بی ‌گذشت است و در امور دین اهل سازش و چشم ‌پوشی نیست»، به جای تعلیم مردم و یادآوری مقام إلهی خویش و تذکر اینکه تمامی این وقایع ناشی از غصب خلافت إلهی است و عوض اینکه بین حق و باطل و صالح و طالح فرق قائل شود، این گونه با خطاکار مداهنه و از او تمجید کند؟ و جان عزیز دو سرور جوانان بهشت یعنی حضرات امام حسن و امام حسین - عليهما السلام- را برای حفظ جان کسی به خطر اندازد که نه تنها ظالمانه مقام خلافت را غصب کرده بلکه با اشتباهاتش مردم را نیز ناراضی ساخته و به خشم آورده؟!!

همچنین چون حضرتش ملاحظه کرد لشکریانش به پیروان معاویه ناسزا می‌ گویند از این کار نهی کرده و چنانکه در کتاب وقعة الصفین صفحة 103 و در خطبة 206 نهج البلاغه مسطور است، فرمود:«إنی أکره لکم أن تکونوا سبابین ولکنکم لو وصفتم أعمالهم وذکرتم حالهم کان أصوب فی القول وأبلغ فی العذر وقلتم مکان سبکم إیاهم: اللهم احقن دماءنا ودماءهم، واصلح ذات بیننا وبینهم، واهدهم من ضلالتهم حتی یعرف الحق من جهله، و یرعوی عن الغی و العدوان من لهج به». یعنی: «دوست ندارم که ناسزاگو باشید اما اگر کارهای نادرست شان را بیان کرده و حال ایشان را ذکر می‌ کردید، کلامتان درست‌تر و معذورتر بود و اگر به جای دشنام به آنان، می‌گفتید: الهی خون ما و آنان را حفظ و میان ما و ایشان اصلاح و آنان را هدایت فرما، تا آنکه نمی ‌داند حق را بشناسد و آنکه با حق دشمنی و ستیز می ‌کند دست بردارد و باز گردد».

اما مدعیان تشیع، برخلاف گفتار و رفتار آن حضرت در مجالس و منابر و تألیفات خود از بدگویی و عیبجویی، هیچ گونه مضایقه ندارند و آنچه را تفرقه ‌اندازان و دشمنان مسلمین در کتاب ‌ها وارد کرده اند و دست سیاست و بدخواهان اسلام به وجود آورده، شب و روز تکرار می ‌کنند و مسلمین را نسبت به یکدیگر معاند و بدبین می‌ کنند.

از دیگر تهمت ‌ها بلکه ستمهایی که مدعیان دوستی خاندان پیامبر - صلى الله عليه وسلم- در حق ائمة اهل بیت - عليهم السلام- روا می‌ دارند مسألة تقیه است که صدها حکم بر خلاف ما أنزل الله یا برخلاف اتفاق مسلمین به نام ائمه - عليهم السلام- ساخته‌ اند که روح آن بزرگواران خبر ندارد بلکه از آن بیزار است، ولی اینان هر جا حکمی از امام را موافق سلیقة خویش نبینند، آن را بدون دلیلی متقن، حمل بر تقیه می‌ کنند و از این طریق موجب جدایی و ایجاد شکاف میان گروهی از مسلمین با اکثریت مسلمانان می ‌شوند و با اینکه معترف ‌اند که: «جعل تقیه برای حفظ دین و مذهب است و حتی امام در موقع هتک به دین و القاء بدعت در آن جان فدا می‌کند ... چه وجودش برای حفظ دین است و اهمیت دین بیشتر از بقای اوست. خیلی از معاصی و ترک وظائف أولی برای مردم عادی در مورد تقیه جایز است ولی برای مرجع دینی و رؤسای مذهبی تجویز نمی ‌شود چه موجب وهن آنان و تأثیر نکردن کلام شان گشته و در نتیجه دین در نظر مردم بی ‌مقدار می ‌شود. وظیفه رهبران مذهبی منحصر به احکام مشترک بین تمام مکلف‌ها نیست، بلکه اضافه بر آن باید عقاید عموم مردم را حفظ نمایند و کاری نکنند مردم سست عقیده وگمراه شوند ... پس رئیس مذهب که حامی دین و احکام آن است باید کشته شدن را ترجیح داده و با عمل خود اعلان مخالفت با اهل بدعت و بدعت آنها، کند. روایات بسیاری زيادي رسیده که در تمام زمان ‌ها بر علماء و رؤسای دینی لازم است با بدعت مبارزه کنند، علم خود را ظاهر سازند و در صورت کوتاهی، خدا آنان را لعنت می‌ کند ... چرا در این موارد که غالباً ترس جان یا عرض یا اموال است و مصونیت در آن نادرست است، این همه أئمه - عليهم السلام- پافشاری کرده ‌اند علمتان را ظاهر کنید، جلوی بدعت را بگیرید، مردم را بیاگاهانید! تمام اینها برای این است که تقیه به تمام اقسامش ... برای حفظ مذهب حق و به خاطر ابقای دین الهی که حافظ منافع مادی و معنوی و متکفل سعادت دنیوی و اخروی جامعه است، جعل شده، اگر رئیس مذهب علنا مخالفت با آن [بدعت] ننماید و در میان مردم به خاطر حفظ جان طبق آن عمل کند کم کم بدعت صورت مشروعیت به خود می‌ گیرد و افرادی که در زمان ‌های بعد می ‌آیند به اشتباه افتاده و گمراه می ‌شوند»[2]. و «آنجا که حق به خطر بیفتد، آنجا که پرده افکندن بر روی عقیده و کتمان آن موجب نشر فساد یا تقویت کفر و بی ‌ایمانی یا گسترش ظلم و جور یا توسعة نابسامانی ‌ها و یا تزلزل در ارکان اسلام و یا موجب گمراهی مردم و محو شعایر و پایمال شدن احکام گردد شکستن سد تقیه واجب است».[3]

اما به هنگام فتوی، همة این سخنان را از یاد برده و بسیاری از اقوال ائمة دین را حمل بر تقیه می ‌کنند و حتی نمی ‌اندیشند که در موقع تقیه، هر عاقلی – تا چه رسد به أئمة بزرگوار دین – لا أقل سکوت میکند نه اینکه مکررا بر خلاف کتاب و سنت حکم صادر کند و موجب حیرت و سرگردانی مأمومین شود!! زیرا اگر به فرض، تقیه را در مورد بیان احکام شرع، در مورد پیشوایان دین جایز بدانیم – که البته فرض صحیحی نیست – در این صورت لاجرم مرجع مذکور، فتوایی را که مطابق فتوای قدرت‌ های حاکم است انتخاب کرده و به نیت تقیه اظهار می‌کند، اما اگر هر بار که در یک موضوع واحد از او سؤال می ‌شود فتوایی مخالف فتوای پیشین خود صادر کند بی‌شبهه، هم موضوع فاش می‌ شود، که این ناقض غرض از تقیه است و هم چنانکه گفتیم مأمومین متحیر می‌ مانند و ناگزیر هر کس فتوایی را بر می ‌گزیند.

علاوه بر این در مواردی که در یک موضوع خاص فقهاي مذاهب دیگر متفق و هم رأی نیستند و اصولا فتوای واحدی به عنوان رأی غالب وجود نداشته و طبعاً اختلاف نظر با آنان موجب خطر نخواهد بود و موجبی برای اخفاء عقیده نیست، بسیاری از علماء شیعه بدون توجه به این حقایق، بسیاری از اخبار را بر تقیه حمل کرده!!! و بی‌دلیل امام را به تقیه متهم می‌ کنند!

از دیگر مسائلی که موجب تفرقه و از موانع جدی وحدت حقیقی میان مسلمین و از عوامل دوری قلوب آنان از یکدیگر به شمار می ‌رود، قاعدة «خذ ما خالف العامه» است که آن را در اخبار متعارض جاری می‌ دانند، فی المثل شیخ طوسی ملقب به «شیخ الطائفه»، در یکی از تألیفات معروف خود موسوم به «الإستبصار فیما اختلف فیه من الأخبار» در هر باب، روایات متعددی را جمع ‌آوری کرده است که تعدادی از روایات هر یک از ابواب، موافق ظواهر آیات قرآن کریم و مؤید به قرائن مذکور در کلام خداست و همچنین با روایاتی که سایر فرق اسلامی نیز در همان موضوع در دست دارند، موافق است. اما به سبب حکومت قاعدة «خذ ما خالف العامه»، این دسته از اخبار طرد شده و به روایاتی عمل می ‌شود که مخالف احادیث مذکور است!!

امید است این قاعده نیز بدون تعصب و پیش‌داوری و چنانکه شایستة یک تحقیق علمی است، مورد بحث و بررسی علمای دلسوز و خیرخواه، از قبیل مؤلف کتاب حاضر قرار گیرد و صحت و سقم آن کاملاً مبین و آشکار شود.

یکی دیگر از عوامل تفرقه و فقدان همدلی میان مسلمانان بدگویی و تحریک گویندگان و مداحان و کسانی است که دین را دکان خود کرده ‌اند و به نام مذهب مردم را از اسلام دور می‌ کنند و از تهمت نسبت به مسلمانان دیگر اباء ندارند و علاوه بر آن تحت عنوان عشق به ائمه, شعائری از خود به وجود آورده ‌اند که یقیناً در اسلام نبوده و بدعت است. اینان معرفت و شناخت ائمة مسلمین و اظهار ارادت به آنان را برای شناخت اسلام کافی می‌ دانند و این اعتقاد را به صورت غیرمستقیم رواج می ‌دهند که شناخت ائمة دین و محبت ورزیدن نسبت به آن بزرگواران قسمت اعظم دین است و مردم را از شناخت واقعی دین دور کرده ‌اند.

ضروری می ‌دانم که پیش از خاتمة این مقدمه نکتة مهم دیگری را تذکر دهم، باشد که مورد توجه قرار گیرد، زیرا احتمالاً برای خوانندگانی که با دیگر آثار مؤلف دانشمند این کتاب آشنا نیستند ممکن است این توهّم حاصل شود که مقصود مؤلف از این کتاب دفاع و جانبداری از فرقه‌ ای خاص در مقابل فرقه یا فرق دیگر بوده است و فی ‌المثل کتاب را به قصد نقض عقاید شیعه و انتقاد از آنان و تبلیغ معتقدات اهل سنت تألیف کرده است، حاشا و کلا، هذا بهتان عظیم. بلکه به شهادت تألیفات این فاضل محقق، ارادت و اکرام وی نسبت به اهل بیت مکرم نبوی و أئمة بزرگوار اسلام – علیهم السلام – أظهر من الشمس و غیرقابل انکار است علاوه بر این ایشان در تألیفات خویش هر جا که انتقادی را بر معتقدات برادران اهل سنت وارد دیده از ذکرش خودداری نکرده است.

خلاصه آنکه هدف ما و خصوصاً مؤلف فاضل این کتاب آن است که اولاً بفهمانیم که بسیاری از اعتقادات رایج در میان ما، مستند و مستدلّ به دلایل قطعی شرعی نبوده و موافق آیات نورانی قرآن نیست و دیگر آنکه ائمة دین، خود بزرگترین افراد متدیّن و خداترس بوده و دعوت شان همچون دعوت انبیاء، دعوت به دین و معرفت حقایق و قوانین الهی بوده نه معرفی خودشان، اینان به هیچ وجه خودخواه و خودپسند نبوده‌اند بلکه در پیروی و تبعّیت از کتاب خدا، بر دیگران سبقت داشته ‌اند و آنچه دربارة ایشان از نصوص تمجیدی و خوارق عادات و اظهار معجزات و کرامات و تعریف از خود، وارد شده باطل و دروغ و ساختة متعصبین و یا دشمنان ائمه بوده و إلا تعلیم ائمه جز دعوت به ایمان و تقوی و عمل صالح نبوده است.

امید ما آن است که طالبین هدایت، این کتاب را با دقت و تعمق و بی ‌تعصب بخوانند و ان شاءالله از خواب غفلت بیدار شوند و فریب دکان‌ دارانی که هر کس سخن حق بگوید یا بنویسد بی ‌دلیل و برهان، وی را تکذیب و تکفیر و تفسیق می ‌کنند، نخورند و در نشر و طبع و معرفی این کتاب مؤلف را کمک و دین خدا را یاری کنند تا این نفاق و بدبینی از میان مسلمین برخیزد و زیان‌ هایی که تاکنون بر أثر تفرقه و ناهمدلی میان شیعه و سنی بر مسلمین وارد شده از این بیشتر نشود. زیرا چه جنگ ‌ها و خونریزی‌ها که متأسفانه میان مسلمین واقع شده, و قطعاً یکی از عوامل آن اختلاف مذهبی بوده، و جنگ چالدران و یا جنگ هرات در زمان شاه عباس صفوی و تبلیغ مذهب شيعه در بين مسلمانان اهل سنت از طرف نظام ايران از نمونه های آن است، که جز تضعیف مسلمین و سیادت کفار و تسلط آنان بر بلاد اسلامی و غارت ثروت ها و معادن مسلمانان و اشاعة فقر و بیچارگی مؤمنان نتیجه‌ ای نداشته و همچنین هر فرقه برای تبلیغ مذهب خویش و اثبات بطلان اعتقادات فرق دیگر سرمایه ‌ای کلان خرج کرده که بهتر بود در امور مهمتری صرف می ‌شد و باز بر أثر تفرقه، هر طائفه ‌ای برای بزرگان خود اهمیتی مبالغه‌آمیز قائل شدند و برای آنان فضائلی راست و دروغ در کتب خویش جمع ‌آوری کردند و از اصل اسلام بیخبر ماندند و برای ترویج مذهب شان کتاب‌ها تألیف و به تدریس و شرح و تفصیل آنها پرداخته و به دفاع از شعائر اختصاصی خود مشغول شده و به کتاب خدا کمتر پرداختند  

)وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ(. (آل عمران / 24) «وگول زده است ايشان را افتراهايی که در دينشان به خدای می بستند و بهم می بافتند.»

و فراموش نکنیم که :)إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللّهِ الْكَذِبَ لاَ يُفْلِحُونَ(. (نحل / 116)

«آنانکه به دروغ، بر خدا (و دینش) افتراء می‌ بندند رستگار نمی ‌شوند».

به هر حال دینی که پروردگار متعال فرستاده و کتاب کریمی که نازل فرموده قطعاً موجبات سعادت دو سرا در آن بیان شده و اگر بعضی از فروعات صریحاً و مفصلاً تبیین نگردیده، طبعاً از عوامل اصلی سعادت نبوده است و به همین جهت به اشاره اکتفا شده و إلا اصول دین و آنچه مناط ایمان و سعادت یا کفر و شقاوت است به وضوح و صراحت تمام بیان گردیده، چنانکه می‌فرماید:

)وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ(.                 (بقره / 285)

«مؤمنان همگی به خداوند و فرشتگانش و کتب (آسمانی‌ اش) و پیامبرانش ایمان آورده ‌اند».

و نیز می ‌فرماید:

)وَلَـكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلآئِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ(. (بقره / 177)

«ولی نیکوکار کسی است که به خداوند و روز باز پسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد».

و نیز فرموده : ) وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ(. (حديد / 19)

«آنان که به خداوند و پیامبرانش ایمان آورده‌ اند، آنان اندکه راستگوی ‌اند».

)وَمَن يَكْفُرْ بِاللّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاَلاً بَعِيداً(. (نساء-136)

«هر که به خداوند و فرشتگانش و کتب (آسمانی ‌اش) و پیامبرانش و روز باز پسین کفر ورزد به راستی گمراه شده است».

در واقع پروردگار رؤوف لطیف به وضوح تمام بیان فرموده که اعتقاد و ایمان به چه چیز لازم است و انکار چه اموری کفر است؟ و اگر در این زمینه اعتقاد دیگری نیز برای سعادت بشر لازم می ‌بود بی ‌شبهه از بیان آن دریغ نمی ‌نمود و کسی حق ندارد بر آنچه ایزد مهربان فرموده بیفزاید و یا از آن بکاهد. طبعاً اگر ایمان به امامت و ولایت خلفای منصوص یا غیرمنصوص لزومی داشت، خداوند سبحان از ذکر آن دریغ نمی ‌فرمود و چون ذکر نفرموده قطعاً معرفت و ایمان به آنان ضروری نبوده است.

                                    «و السلام علی من اتبع الهدی»

                                                  خادم الشریعه:

                                                 سيد ابوالفضل ابن الرضا البرقعی القمی

بسم الله الرحمن الرحيم

مقدمه ی استاد حيدرعلی قلمداران

الحمدلله رب العالمين وصلی الله علی محمد وآله وأتباعه أجمعين والسلام علينا وعلی عبادالله الصالحين.

نه تنها عقل و اندیشة آدمیان و تجربه و آزمایش جهانیان بلکه وحی آفریدگار جهان و تعالیم انبیاء و برگزیدگان با روشن ‌ترین بیان و گویاترین زبان دلالت دارد بر وجوب توحید و اتحاد کلمه و اتفاق امت و جماعت. و هر ملت و جمعیتی که در زندگی در مجاورت و معاشرت یکدیگرند به اتحاد و اتفاق بیشتر نیازمندند، و برکات اتحاد و فضائل اتفاق چیزی نیست که احتیاج به گفتن و نوشتن داشته باشد زیرا ادنی شعوری می‌ تواند به حسن ختام و نیکی انجام آن حکم نماید. آفرینندة عالم در کتاب محکم خود در آیاتی چند، مسلمین را به وحدت و اتّحاد و اجتماع و اتفاق دعوت نموده و فرموده:

)إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ(.                                    (انبياء / 92)

«همانا اینست امت شما که امتی یگانه است و من پروردگارتانم پس مرا عبادت کنید».

)وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ(.                                   (مومنون / 52)

«همانا اینست امت شما که امتی یگانه است و من پروردگارتانم پس از من پروا کنید».

و برای آنکه امت اسلام به وحدت کلمه و توحید جماعت مسلمانان بپردازد کلمة توحید را به آنان یادآور شده که چون تنها من پروردگار شمایم شما نیز امتی یگانه باشید و همگی تنها مرا بپرستید و فقط از من پروا کنید، هر چند هيئت و نظام کارگاه خلقت، خود دلیل روشنی بر واحد بودن خالق آن است و این حقیقتی است روشن و برهانی متقن، اما برداشت از این حقیقت و نتیجة آن هر گاه توحید کلمه و اتفاق نباشد ضایعه‌ ای است بزرگ، و زیان و خسرانی است عظیم، که در کنار دریای نور، کور و در لب شریعة زلال کوثر، تشنه و مهجور باشیم، حق تعالی از اختلاف و تشتّت بر حذر داشته و مردم را به اعتصام به حبل الهی که قرآن مجید و دین مبین اسلام است دعوت کرده و فرموده :

)وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعاً وَلاَ تَفَرَّقُواْ(.                        (آل عمران / 103)

«همگی به ریسمان خدا (قرآن) چنگ بزنید و متفرق نشوید».

و فرموده: )وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّذِينَ تَفَرَّقُواْ وَاخْتَلَفُواْ مِن بَعْدِ مَا جَاءهُمُ الْبَيِّنَاتُ(.

                                                                            (آل عمران / 105)

«و همچون کسانی نباشید که پس از آنکه دلایل روشن برایشان آمد پراکنده شدند و اختلاف کردند».

و فرموده: )وَأَنَّ هَـذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَلاَ تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ(.                                                (انعام / 153)                                        

«این راه من است که راست و مستقیم است آن را پیروی کنید و از راه‌ های دیگر پیروی نکنید که از راه خدا جدایتان سازد خداوند شما را چنین سفارش می‌ کند باشد که بپرهیزید».

و فرموده:

)إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُواْ دِينَهُمْ وَكَانُواْ شِيَعاً لَّسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ(                     (انعام / 159)

«همانا کسانی که در دین شان تفرقه جویی کردند و شیعه(متفرق) شدند، به هیچ وجه از ایشان نیستی».

و فرموده :

)شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحاً وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا - عليه السلام- را به عنوان خلافت و امامت أمت به فرمان خدا نصب کرده و از مردم بدین عنوان بیعت گرفته! و حتی در پاره ای از روایات تا سه روز در آن مکان توقف فرموده! و حتی از زنان أمت أخذ بیعت کرده! و حسان بن ثابت شعری دربارة امامت علی - عليه السلام- سروده

تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ * وَمَا تَفَرَّقُوا إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ(.                                                                     (شوری / 13-14 )

«[خداوند] برای شما آیینی قرار داد که به نوح [نیز] سفارش فرموده بود و آنچه به تو وحی کردیم و به ابراهیم و موسی و عیسی [نیز] سفارش کردیم [این بود] که دین را بپا دارید و در آن تفرقه نیفکنید، آنچه مشرکان را بدان می‌ خوانی بر آنان گران است، پروردگار هر که را بخواهد برای خویش برگزیند و هر که را به سوی او باز گردد، هدایت فرماید و مردم پس از اینکه [از جانب پروردگار] علم و آگاهی برایشان آمد، راه تفرقه و اختلاف [در دین] نپیمودند مگر برای ستمگری در میان خویش».

)لاَ يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعاً إِلاَّ فِي قُرًى مُّحَصَّنَةٍ أَوْ مِن وَرَاء جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاَّ يَعْقِلُونَ(.                                (حشر / 14)

«[يهوديان] هرگز با شما به صورت دسته جمعی جز در پس دژهای محکم و يا از پشت ديوارها نمی جنگند، عداوت ودشمنی در ميان خودشان شدت دارد، تو ايشان را متحد می بينی، ولی پراکنده دل بوده وهماهنگ نمی باشند، اين بدان خاطر است که مردمان بی شعور وناآگاهی هستند»

توجه داشته باشیم که چون به تصریح قرآن دل ‌های افراد بی ‌ایمان پراکنده است و اتحاد شان اصیل و عمیق نیست، مؤمنان باید با عبرت گرفتن از آنها در پی وحدت حقیقی و راستین باشند زیرا آنان به حکم قرآن از جانب پروردگار عالمین مأمورند که متفرق نشوند و به اجتماع و وحدت کلمه دعوت نمایند، اما نه وحدتی ظاهری و فاقد حقیقت و اصالت، بلکه وحدتی که ریشه در دل‌ ها داشته باشد.

تفرقه آن چنان در دین إلهی مذموم است که چون قوم موسی – عليه السلام- به تضلیل(گمراهی) سامری به گوساله‌ پرستی پرداختند جناب هارون - عليه السلام- برای عذرخواهی در برابر برادر خود موسی - عليه السلام- سبب کار خود را احتراز و دوری از تفرقه دانسته و می‌گوید:

)إِنِّي خَشِيتُ أَن تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرَائِيلَ(.                              (طه / 94)

«بیم داشتم مرا سرزنش کنی و بگوئی بین بنی‌اسرائیل تفرقه انداختی».

و خداوند در احتراز و دوری از نزاع و تشاجر می ‌فرماید:

)وَأَطِيعُواْ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَلاَ تَنَازَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ(.        (انفال / 46)

«خدا و رسول او را اطاعت کنید و با یکدیگر نزاع و کشمکش نکنید که سست شوید و شوکت شما از بین برود».

و در سنت نبوی به قدری احادیث صحیح در وجوب ملازمت و پیوستگی به جماعت وارد شده که از حد احصاء و شمارش خارج است از آن جمله حدیث مشهوری است که رسول خدا فرموده: «من فارق الجماعة قدر شبر فقد خلع ربقة الاسلام عن عنقه إلا أن يراجع» کسی که به قدر یک وجب از جماعت جدائی گیرد رشتة اسلام را از گردن خود خلع نموده (از اسلام خارج شده) مگر اینکه باز گردد و يا فرموده: «من خرج من الطاعة وفارق الجماعة فمات، مات ميتة جاهلية» کسی که از فرمانبرداری حکومت اسلامی خارج شود و از جماعت جدائی گیرد و (در این حال) بمیرد به مرگ جاهلیت مرده است. یا این فقره از خطبة 125 نهج البلاغه که حضرت مولی الموحدین امیرالمؤمنین فرموده: «والزموا السواد الأعظم فإن یدالله مع الجماعة وإیاکم والفرقة فإن الشاذ من الناس للشیطان کما أن الشاذ من الغنم للذئب ألا من دعا إلی هذا الشعار فاقتلوه ولو کان تحت عمامتی هذه». ملازم سواد اعظم و جماعت مسلمین باشید زیرا دست خدا با جماعت است و بر حذر باشید از تفرقه و جدائی که همانا هر کس از مردم تک افتاد نصیب شیطان است چنانکه گوسفند دور از گله، نصیب گرگ است آگاه باشید کسی که به این شعار (تفرقه و کناره‌گیری از جماعت) دعوت نماید او را بکشید اگر چه در زیر عمامة من باشد یعنی اگر من که امیرالمؤمنین هستم شما را دعوت به جدایی و تفرقه کردم در آن صورت مرا بکشید (تا چه رسد به دیگران)! سیرة آن حضرت بهترین دلیل بر وجوب این امر است که با تمام ناملایمات و رنج ‌هایی که تحمل می ‌کرد همواره ملازم جماعت مسلمین بود.

 

علل و انگیزه‌های جدائی امت اسلام از یکدیگر

 

مهمترین و بزرگترین علت تفرقه و جدایی و خصومت و دشمنی مسلمانان با یکدگیر مسألة خلافت و جانشینی پیغمبر است که از صدر اول و روزهای نخستین پس از رحلت رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- زمینة آن فراهم شد و بر اثر جهل و تعصب مسلمین و تحریک دشمنان اسلام تقویت گردید تا اینکه در قرن‌ های بعد، زماناً بعد زمان، شدت یافت و مسلمانان را به صورت دشمنانی خونین در مقابل یکدیگر قرار داد و صحنه‌هایی ننگین از جنگ و جدال و خصومت و قتال به وجود آورد که صفحات تاریخ را به رسوایی سیاه کرد به طوری که امروز هر یک از فرق مسلمین با دشمنانی چون یهود و نصاری بهتر امکان آمیزش و معاشرت دارند تا با یکدیگر که به نص کتاب آسمانی با هم برادر و برابرند، هر چند گرد و غبار حقیقت پوشی که در طی قرون از این جدال و قتال بر انگیخته شده است مانع بزرگ و سختی است که بتوان چهرة حقیقت را چنانکه باید نمود و فرقه‌ های مختلف را با یکدیگر آشنا کرد و آب رفته را به جوی باز آورد، لیکن ما به یاری خدا در حد توان در این راه می‌ کوشیم، باشد که به فضل الهی چراغی روشن در این راه تاریک و باریک بر افروزیم و برادران مسلمان خود را – البته آنانکه طالب حق و جویای حقیقتند – از آنچه خدای بزرگ از فضل و رحمت خود ما را بدان رهبری فرموده، آگاه نماییم شاید پس از گذشت زمان و آگاهی آنان از نیرنگ و سیاست دشمنان و چشیدن طعم تلخ این همه بلیات و مصیبتهای که در نتیجة این اختلافات دامنگیر آنان شده به خود آیند و قبل از آنکه آبشان از سر بگذرد و طومار وجودشان در هم نوردیده گردد به سوی شاهراه عزت و سعادت و شوکت و سیادت و اتحاد خود باز گردند و مصداق آیة شریفة باشند:

)كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ.(                                   (آل عمران / 110)

«شما برترین امتید که برای هدایت مردم انتخاب شدید».

و اگر خدای ناکرده خروش سیل ‌های سهمگین این همه حوادث ناگوار, و امواج هلاکت بار این همه طوفان ‌های بلا در قرون و اعصار با این بیدار باش‌ های هوش ‌افزا و هشدارهای بی ‌روی و ریا، اثری نکرد و باز هم تعصبات جاهلی و تفرقه‌ های مذهبی و قومی به وساوس شیطانی و دسائس دشمنان دینی، همچنان آنان را در گمراهی و ضلالت آشکار نگاه داشت ما در نزد پروردگار خویش از این جهت معذور بوده و در سعی و کوشش خود از آن ‌رو که توأم با تحمل رنج و آلام روحی از تهمت و دشنام و بهتان و افترا و .... خواهد بود از او امید اجر داریم، انشاء الله.

)وَإِذَ قَالَتْ أُمَّةٌ مِّنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْماً اللّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَاباً شَدِيداً قَالُواْ مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ(.          (اعراف / 164)

«و شماری از ایشان گفتند: چرا گروهی را که پروردگارشان هلاک می ‌نماید و یا ایشان را عذابی شدید خواهد کرد، اندرز می ‌دهید؟ گفتند: از آن رو که ما را نزد پروردگارتان عذری باشد و شاید ایشان از پروردگار پروا کنند».

 

علت اصلی اختلاف

 

مادة اصلی و اساسی اختلاف أمت اسلامی که بر اثر آن سایر اختلافات نیز پیدا شده، موضوع امامت و پیشوایی یا به عبارت دیگر حکومت و زمامداری مردم و ادارة امور ملت است و محرک و داعی اصلی آن در اکثر افراد همان حبّ مقام و ریاست و سروری است ولی باید گفت که هر چند برتری جویی و استعلاء بر دیگران در هر نفسی ذاتی است و هر کس طالب برتری بر امثال خویش است اما در اقلیتی همچون علی عليه السلام و ... که از درجات عالیة تقوی و علوّ طبع برخوردارند، انگیزه و غریزة فوق تحت حاکمیت پروا و تقوای إلهی و حبّ توفیق خدمت و کسب ثواب اجرای احکام خدا و ارشاد بندگان پروردگار، قرار می‌گیرد و غریزة مذکور به نحوی صحیح إعمال می ‌شود و طبعاً هر گاه این میل طبیعی به طریقی صحیح رهبری شود بهترین نتایج از آن حاصل می‌ شود، زیرا وجود نظام مدیریت جامعه از لوازم حیات آدمی است و هیچ ملت و امتی بدون حکومت و نظام اجتماعی نمی‌تواند به حیات مدنی و اجتماعی خود ادامه دهد. نه تنها انسان بلکه بسیاری از حیوانات نیز به اهمیت این مطلب پی برده و در نظام زندگی خود دارای اجتماع و تشکیلات لازمة آن هستند چنانکه تشکیلات اجتماعی موریانه و مورچه و زنبور عسل و بسیاری از پرندگان و پاره ‌ای از حیوانات دیگر شاهد این حقیقت است. شکی نیست که در دین اسلام که حاوی بهترین دستورات اجتماعی و ضامن سعادت دینی و دنیوی پیروان خویش است این مسأله مسکوت و مجهول نمانده و برای آن وظایف و احکام و دستورات و مقرراتی وضع کرده که ما فی الجمله آن را در یکی از تألیفات خویش به نام «حکومت در اسلام» بیان نموده ایم واز طالبان حقیقت تقاضا داریم که بدان رجوع کرده و حقیقت را در یابند. آنچه در اینجا می ‌توانیم گفت آن است که یقیناً حضرت خاتم النبیین - صلى الله عليه وسلم- در شریعت ولای خود مقررات و قوانینی در آئین زمامداری و حکومت آورده و امت خود را بدان رهبری کرده است. زیرا دین اسلام که به توشیح مقدس,

)الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي(                          . (مائده / 3)

«امروز برایتان دین تان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم».

موشح و مزین گردیده، از مسائل و احکام حکومت و زمامداری که از الزم لوازم حیات بشری است خالی نمی ‌تواند بود، و چنانکه در محل خود ثابت است این منظور در این دین مبین از مهمترین اهداف و مقدس ‌ترین احکام اسلام است اما زوائد و حواشی که مسلماً زائیدة اغراض و امراض پاره‌ ای از دشمنان حیله گر و دوستان جاهل است هرگز نمی ‌تواند در احکام آسمانی و قوانین الهی به طور روشن و خدشه ‌ناپذیر راه یابد زیرا چنانکه إن شاء الله بیان آن خواهد آمد، آن را از شکل اصلی خود برگردانیده و با چهره ‌‌ای مکروه و زشت نمایش می ‌دهد که در این صورت مورد نفرت عقلا و انزجار احبّاء( دوستداران) آن قرار می‌ گیرد و این از رحمت إلهی به دور است. یکی از اموری که می‌ توان به وسیلة بررسی آن به حقایق تعالیم اسلام دست یافت، مطالعة قضیة سقیفة بنی ساعده است که در همان ساعات اولیه که روح مقدس رسول خدا به ملأ اعلی انتقال می ‌یافت، واقع شد، و هرگاه آن واقعه را با دقتی حقیقت ‌جویانه و عاری از تعصب و پیش‌ داوری تعقیب کنیم، به بسیاری از مطالب لازمه پی برده و حقیقت علی‌ رغم پوشیدگی بر طالب خود، جلوه خواهد کرد. اینک ما در این رساله، مختصری از داستان سقیفة بنی ساعده را که کبار اصحاب رسول مختار- صلى الله عليه وسلم- در آن حضور داشتند و ماجرا را به وجود آوردند می‌نگاریم تا حقیقت مطلب بر طالبان حق روشن شود، إن شاء الله.

 

تحقیقی عمیق دربارة سقیفة بنی ساعده

 

سقیفة بنی ساعده محلی بود که در آن مردم مدینه برای حل و فصل امور، اجتماع کرده و مسائل مهم را با مشورت سران قوم فیصله می نمو‌دند. پس از رحلت رسول خدا بلافاصله مردم مدینه که طوعا(با اختیار) و بدون اکراه و اجبار مسلمان شده بودند و رسول خدا را قبل از هجرت به سوی خود دعوت کرده و وعدة یاری و نصرت داده بودند و انصار نامیده می ‌شدند، در سقیفه اجتماع کرده و «سعد بن عباده»[1] را که رئیس طایفة خزرج (یکی از دو قبیلة بزرگ مدینه) و در آن وقت بیمار بود نامزد خلافت و امامت کرده و در گلیمی گذاشته به سقیفه آوردند تا برای او از مردم بیعت بگیرند. ما مختصراً داستان سقیفه را از تواریخ معتبر بی ‌آنکه نکات تاریخی و اساسی آن حذف شود می ‌آوریم و قبلاً این نکته را خاطر نشان می‌ کنیم که کتب تاریخی در باب این ماجرا، تألیفاتی است که از علمای بزرگ اسلام برای ملت اسلامی باقی مانده و این تألیفات عموماً بعد از قرن دوم و غالباً در قرن سوم و از آن به بعد به رشتة تحریر در آمده و نیز این نکته را یادآور می ‌شویم که در آن زمان قضیة شیعه و سنی، هرگز به صورتی که امروز در آمده است، نبوده و کسی به طرفداری عمر – رضي الله عنه- یا علی - عليه السلام- دست به قلم نبرده است زیرا نویسندگان در مسألة ولایت و امامت بدین کیفیت، هرگز در آن زمان صف‌آرایی نکرده و در مقابل یکدیگر به مخاصمه و مجادله برنخاسته بودند. به علاوه ما در این قضیه به کتبی که برای فرقة شیعه نیز حجت است و علمای بزرگ شیعه آنها را تألیف یا تصویب کرده‌ اند مراجعه کرده و مطالب این قضیه را از آنها به دست آورده و با کمال امانت در دسترس حقیقت‌جویان می‌ گذاریم.

قدیم‌ ترین کتب در این باب سیرة ابن هشام است که مورد اعتماد عموم مسلمین است، نویسندة این کتاب عبدالملک بن هشام معافری است که آن را از محمد بن اسحق مطلبی روایت می ‌کند و محمد بن اسحق از مورخین قرن اول و دوم هجری است که وفات او در اوائل قرن دوم اتفاق افتاده و ابن هشام خود متوفای سال 213 هجری است و پس از آن تاریخ «الإمامة والسياسة» ابن قتیبة دینوری است که عبدالله بن مسلم بن قتیبه دینوری متوفای سال 370 هجری آن را تألیف کرده[1] و پس از آن «تاریخ یعقوبی» است که احمد بن ابی یعقوب بن جعفر بن وهب الکاتب که مورخی شیعی مذهب و متوفای سال 292 هجری است، آن را نگاشته، سپس تاریخ علی بن الحسین مسعودی است که صاحب تاریخ «مروج الذهب و معادن الجوهر» و کتاب «التنبیه و الإشراف» و به شیعی بودن معروف و متوفای سال 345 هجری است و اقوال آنان مورد قبول علماء است و ما در شرح این داستان از این کتب معتبر که مؤلف سه کتاب از پنج کتاب شیعی می ‌باشند، تجاوز نمی ‌کنیم و إن شاء الله تعالی آنچه را مورد اتفاق آنها است می‌آوریم.

 

ماجرای سقیفة بنی ساعده

 

ابن هشام روایتی از محمد بن اسحق از زهری و او از عبدالله بن کعب بن مالک از عبدالله بن عباس آورده[1] که روز دوشنبه ‌ای که رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- در مرض موت بود، امیر المؤمنین علی بن ابی ‌طالب - عليه السلام- از نزد آن حضرت بیرون آمد و مردم پرسیدند یا ابا الحسن رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- چگونه است؟ فرمود: بحمدالله مرضی ندارد، عباس عموی رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- دست علی را گرفت و به او گفت: یا علی! به خدا سوگند تو بعد از سه روز بندة عصائی (کنایه از اینکه از مقام خود رانده ‌ای) من به خدا سوگند می‌ خورم که در چهرة رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- علائم رحلت را می‌ بینم چنانکه آن را در چهرة همة فرزندان عبدالمطلب می ‌شناسم، بیا با هم به خدمت رسول خدا برویم تا اگر امر خلافت از آن ما است به درستی بدانیم و اگر در غیر ما است رسول خدا را وادار کنیم تا مردم را دربارة ما سفارش کند. علی - عليه السلام- فرمود: به خدا سوگند چنین کاری نمی ‌کنم زیرا قسم به خدا اگر ما را از امر خلافت منع کند احدی بعد از رسول خدا آن را به ما نخواهد داد. این خبر در کتب دیگر نیز آمده است.

در ماجرای سقیفه آنچه تمام مورخین و سیره ‌نویسان بر آن متفق ‌اند آن است که چون رسول خدا رحلت نمود اهل بیت و خاندانش به تجهیز و تغسيل و تکفین حضرتش مشغول شدند که در رأس آنان حضرت علی عليه السلام و عباس عموی بزرگوار پیامبر و فرزندانش بودند و زبیر بن العوام و طلحه بن عبیدالله نیز حضور داشتند و درِ خانه به روی دیگران بسته بود. بقیة مهاجرین و برخی از انصار چون اسید بن خضیر نزد ابوبکر بودند. در این زمان کسی آمد و به ایشان خبر داد که گروهی از انصار در صدد تعیین خلیفه برای پیشوایی و زمامداری مردم می ‌باشند اگر شما را به امر حکومت حاجتی است مردم را قبل از آنکه کار انصار بالا گیرد دریابید. عمر به ابوبکر گفت: برویم و ببینیم برادران ما (یعنی انصار) چه می ‌کنند. در این هنگام هنوز کار تجهیز رسول خدا پایان نیافته و هنوز درِ خانه به روی دیگران باز نشده بود. عمر و ابوبکر چون از قضیة سعد بن عباده که با تن تبدار، خود را برای خلافت نامزد کرده و با جمعیتی از انصار در سقیفة بنی ساعده اجتماع کرده بود خبردار شدند، جنازة مطهر رسول خدا را به من له الکفایه واگذار نموده و به سرعت خود را به سقیفه رساندند و مشاهده کردند که انصار، سعد بن عباده را در گلیمی پیچیده، در وسط میدان سقیفه گذارده ‌اند و او کلماتی را به عنوان خطبه القاء می ‌نماید و چون صدای او به علت ضعف بیماری ‌رسا نیست، پسرش قیس بن سعد کلمات شمردة او را بر مردم می‌ خواند. اما پیش از نقل سخنرانی سعد بن عباده، لازم است بدانیم در پاره ‌ای از روایات آمده است که در زمان رحلت پیامبر - صلى الله عليه وسلم-، ابوبکر در قریة «سنح» که از قرای اطراف مدینه است ساکن بود و از وفات پیامبر - صلى الله عليه وسلم- خبر موثقی نداشت و عمر با ابو عبیدة جراح در سقیفه حاضر شدند و پس از شنیدن سخنان انصار متحیر ماندند و نمی ‌دانستند در پاسخ شان چه بگویند تا مانع بیعت مردم با سعد بن عباده شوند، لذا عمر پرسید: ماجرا چیست؟ و همین که به او گفتند چون رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- وفات یافته، انصار درصدد تعیین خلیفه هستند، شمشیر خود را کشید و فریاد بر آورد و منکر فوت رسول الله - صلى الله عليه وسلم- شد و گفت: هر که چنین ادعا کند، او را با شمشیرم می ‌زنم زیرا رسول خدا نمرده بلکه نزد پروردگار رفته و در صدد تکمیل دین خویش است، و نهانی کسی را فرستاد و ابوبکر را از ما وقع(آنچه واقع شده) آگاه کرد، ابوبکر از سنح به مدینه آمده و به خانة پیامبر رفت و پیکر مطهر آن حضرت را دید و از وفاتش مطمئن شد، سپس به سوی سقیفه راه افتاد و خود را به آنجا رساند و پرسید این اجتماع برای چیست و همين که عمر داستان آمادگی انصار برای تعیین خلیفه به سبب شهرت وفات پیامبر - صلى الله عليه وسلم- و انکار خود را گفت ابوبکر پاسخ داد: هر که محمد را می ‌پرستید او در گذشت و هر که خدا را می ‌پرستید او حی و زنده است.

اما چنانکه ملاحظه می‌ شود این روایت خالی از اشکال نیست[1] خصوصاً که اکثر تواریخ ماجرا را آن گونه که گفتیم نقل کرده ‌اند همچنین این روایت با اخباری که می ‌رساند در أیام بیماری پیامبر - صلى الله عليه وسلم- امامت مردم در مسجد بر عهدة ابوبکر بوده نیز در تعارض است زیرا روایات مذکور نشان می دهند که ابوبکر در مدینه سکونت داشته است.

اینک به سقیفه باز می ‌گردیم و به سخنرانی سعد بن عباده می ‌پردازیم، بنا به نقل «الإمامة والسياسة» سعد پس از حمد و ثنای الهی سخنانی بدین مضمون گفت: «ای گروه انصار ما را در دین سابقه ‌ای و در اسلام فضیلتی است که هیچ قبیله‌ای از عرب را چنین سابقه و فضیلتی نیست، رسول خدا در میان قوم خود (مردم مکه) ده سال و اندی زیست و آنان را به عبادت خدای رحمان و خلع اوثان(اوثان) فراخواند اما از قوم او جز اندکی به وی ایمان نیاوردند. به خدا سوگند آنان قادر نبودند که رسول خدا را از دشمنان حفظ کنند و نه آنکه دین او را بشناسانند و حتی نمی توانستند از جان خود دفاع نمایند تا اینکه خدای تعالی این فضیلت را برای شما خواست و این کرامت را به سوی شما راند و شما را بدین نعمت اختصاص داد و ایمان به او و به رسول او و حفظ و حراست او و اصحابش را و ارجمندی دین او و جهاد با دشمنان وی را نصیب شما فرمود پس شما بر کسی که از آن حضرت و از شما تخلف کند شدیدترین مردم بوده و هستید و بر دشمنان خود نیز سنگین‌ترین مردم اید تا اینکه مردم با رغبت و با کراهت به راه راست آمدند و کسانی از دور و نزدیک گردن به دین خدا نهادند تا اینکه خداوند به وسیلة شما رسول خود را بر زمین استیلا بخشید و با شمشیرهای شما، عرب به اطاعت او گردن نهاد، رسول خدا وفات یافت در حالی که از شما خوشنود و چشمانش در شما روشن بود پس با دست‌های خود و با قوت تمام به این امر (حکومت و زمامداری) محکم بچسبید زیرا شما از تمام مردم بدان احق و اولی هستید.» تمام جمعیت انصار او را اجابت کرده و گفتند در رأی پیروز و در گفتار استواری و آنچه تو در تولیت امر خلافت گفتی کافی و خود بدین امر لائقی و تمام مؤمنان بدان راضی و خرسندند. نقل شده که عمر گفت: چون سعد بن عباده از گفتار خود ساکت شد من خواستم سخن بگویم و نزد خود جملات و گفتاری آماده کرده بودم و خوش داشتم که در حضور ابوبکر آنها را بیان کنم. اما ابوبکر گفت: ای عمر بجای خود باش و من میل نداشتم که او را به خشم آورم، او داناتر و با وقارتر از من شروع به سخن کرد، به خدا سوگند هیچ کلمه‌ای از آنچه من قبلاً آماده کرده و آن را خوش داشتم وانگذاشت مگر اینکه بدیهة[1] آن را یا مانند آن را یا بهتر از آن را گفت تا اینکه ساکت شد.

به هر حال ابوبکر در پایان سخنانش ابوعبیدة جراح و عمر را برای خلافت معرفی نمود و فضائلی برای ایشان شمرد و استحقاق شان را تصدیق کرد. تاریخ یعقوبی[1] فضیلت شماری ابوبکر را بدین عبارت آورده : «هذا عمر بن الخطاب الذی قال رسول الله أعز الدين به وهذا أبوعبيدة الجراح الذی قال رسول الله أمين هذه الأمة فبايعوا أيهما شئتم». این عمر بن خطاب است که پیامبر فرمود: خداوند دین را با او قوت بخشید و این ابوعبیدة جراح است که پیامبر فرمود: امین این امت است، با هر یک که می ‌خواهید بیعت کنید». اما عمر و ابو عبیده از این پیشنهاد تن زدند و گفتند: نه، سوگند به خدا ما خود را بر تو مقدم نمی ‌داریم در حالی که تو جلیس رسول الله و ثانی اثنین او هستی. ابن قتیبه در کتاب «الإمامه و السياسة» سخنان ابوبکر را بدین بیان آورده است که گفت : «همانا خدای جلّ شأنه محمد را برای هدایت و دین حق برانگیخت پس جنابش برای دین اسلام به دعوت پرداخت آنگه خدای تعالی تن و جان و قلوب ما را بدانچه آن حضرت دعوت نمود فرا گرفت پس ما گروه مهاجرین نخستین مردمانیم که اسلام آوردیم و دیگر مردمان در این باره ما را تبعیت کردند ما عشیرة رسول خداییم و مع ذلک ما از اواسط عرب و نیکان آنانیم هیچ قبیله‌ای از قبایل عرب نیست مگر اینکه قریش را با آن نسبت و قرابتی است و شما انصار و یاران خدائید، هم آنان که جای دادید و نصرت کردید, شما در دین وزراء رسول خدایید، شما در کتاب خدا برادران ما و در دین خدای عزوجل، شریکان مایید در هر سستی و سختی که ما بوده‌ ایم شما نیز بوده‌ اید، به خدا سوگند در هیچ خیر ما نبوده ‌ایم که شما در آن نباشید، شما محبوبترین مردمان و گرامی ‌ترین آنان در نزد ما و در رضایت به قضای الهی و تسلیم به امر او سزاوارترین مردمید، درآنچه خداوند به شما و به برادران مهاجرتان سوق داده، بدیشان حسد نورزید، شما کسانی هستید که نسبت به دیگران ایثار کردید در حالی که خود بدان نیازمند بودید به خدا سوگند شما همواره برادران مهاجر خود را بر خود مقدم می کنید و شما سزاوارترین مردمید که این امر (حکومت) در دست شما نباشد و دورتر از آنید که بر برادران خود در خیری که خدا برای ایشان خواسته حسد ورزید و من اکنون شما را به بیعت با ابوعبیده و یا عمر دعوت می‌ کنم و ایشان را برای شما و برای حکومت می ‌پسندم زیرا اینان هر دو برای آن اهلیت دارند. «ابوعبیده و عمر گفتند: «ای ابوبکر برای هیچ کس شایسته نیست که برتر از تو باشد زیرا تو جلیس رسول خدا و یار غار و ثانی اثنین اویی و رسول خدا تو را به(امامت) نماز واداشت، پس تو از همة مردم به دین او سزاوارتری»!

اینک باید دید انصار در مقابل گفتار ابوبکر چه عکس‌العملی نشان دادند، بنابر آن چه در کتب تواریخ و سیر آمده است انصار پس از شنیدن کلام ابوبکر گفتند: به خدا سوگند ما به خیری که خدا به سوی شما سوق داد و روزی فرمود حسد نمی ‌ورزیم و ما نیز چنانیم که تو وصف کردی و خدای را سپاسگذاریم و هیچ کس از خلق خدا در نزد ما از شما محبوبتر و پسندیده‌تر و امین‌تر نیست لیکن ما از روزهای بعد می‌ ترسیم و بیمناکیم بر این امر (حکومت) کسی چیره شود که نه از ما است و نه از شما، پس اگر امروز یک نفر از ما و یک نفر از شما را امیر کنید که با آن بیعت کنیم و راضی شویم که هر گاه امیر ما در گذشت، فرد دیگری از انصار بر گیریم و چون او عمرش بسر آمد یک نفر از مهاجرین باشد و اگر مادام که این امت باقی است، کار به همین صورت و کیفیت باشد، بهتر و سزاوارتر است که عدالت در امت محمد - صلى الله عليه وسلم- جاری می‌ شود و پاره‌ای از ما متابعت پارة دیگر می‌ کند، تا قرشی از آن بترسد که اگر برتری جوید انصاری او را بجای خود نشاند. چون سخن انصار بدین جای رسید ابوبکر برپای خاست و پس از حمد و ثنای الهی گفت: همانا خدا محمد - صلى الله عليه وسلم- را بر انگیخت در حالی که بر خلق او رسول, و بر امت خویش گواه بود تا آنکه مردم خدای را پرستیده و او را یگانه دانستند در حالی که در این هنگام خدایان پراکنده‌ ای را می‌پرستیدند و گمان می‌کردند که آنان بر ایشان شفاعت می‌کنند و به ایشان خیر و سود می ‌رسانند و حال اینکه سنگ‌ هائی تراشیده و چوب‌ هائی خراشیده بودند اگر می‌خواهید، بخوانید آیة شریفه را که می ‌فرماید: )إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنتُمْ لَهَا وَارِدُونَ(.(انبياء / 98)

 

«همانا شما و آنچه که غیر از خدا عبادت می ‌کنید هیزم دوزخ‌ اند که شما به آن وارد می‌ شوید».

)وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللّهِ مَا لاَ يَضُرُّهُمْ وَلاَ يَنفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَـؤُلاء شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللّهِ(.                (يونس / 18)

«و غیر از خدا، آنچه را که ایشان را زیان و سود نرساند عبادت می‌کنند و می ‌گویند اینان شفیعان ما نزد پروردگارند».

)مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى(. (زمر / 3)

«این معبودها را جز برای آنکه اندکی ما را به خداوند نزدیک سازند، عبادت نمی ‌کنیم».

پس بر عرب بسیار سخت بود که دین پدران خود را ترک گویند لذا خداوند، مهاجرین اولین را به تصدیق رسول و ایمان به ایشان و مواسات آن حضرت, و صبر، بر شدت عمل بت‌ پرستان و رام کردن ایشان و تکذیب آنان اختصاص داد در حالی که تمام مردم مخالف ایشان و در صدد آزار شان بودند معهذا مهاجرین از قلّت عدد خود و سبک شمرده شدن توسط کفار و اجتماع بت‌پرستان علیه آنان، وحشت نکردند و آنان نخستین کسانی بودند که خدای را در زمین عبادت کردند و نخستین کسانند که به خدا و رسول او ایمان آوردند و نیز ایشان اولیاء و عشیرة او (رسول خدا) بوده و سزاوارترین مردم به امر پیشوائی بعد از او هستند، و جز ستمگر در این باب با ایشان منازعه نمی ‌کند و شما ای گروه انصار کسانی هستید که خداوند متعال مهاجرت رسول را به سوی شما قرار داد و بعد از مهاجرین اولین، هیچ کس را منزلت شما نیست. پس ما امیرانیم و شما وزیران، ما بدون مشورت شما به امری اقدام نکرده و آن را به انجام نمی ‌رسانیم. در این حال خباب بن منذر بن زید بن حزام برخاست و گفت ای گروه انصار زمام امر خود را در دست خود نگهدارید همانا که مردم در زیر سایة شما هستند و کسی را توان آن نیست که با شما مخالفت کرده و از رأی شما سرپیچی کند، شما اهل عزت و ثروت و دارای عِدّه و عُدّه و بزرگی و بزرگواری هستید و همانا مردم اکنون می ‌نگرند تا شما چه می‌ کنید. پس اختلاف نورزید تا رأیتان بر خودتان تباه شود و امور خود را پریشان و پاره پاره کنید، شمائید که مأوا داده ‌اید، هجرت به سوی شما بود و برای شما است آنچه برای سابقین اولین است، شما صاحبان خانه و ایمان، قبل از ایشانید، به خدا سوگند خدا آشکارا پرستیده نشد مگر در بلاد شما و نماز صورت جماعت نیافت مگر در مساجد شما و عرب گردن به اسلام ننهاد جز به برکت شمشیرهای شما، پس شما را در این امر از همة مردمان بهرة بزرگتر و بیشتری است و اگر این قوم از آن ابا دارند پس ناچار از ما امیری باشد و از ایشان هم امیری! در این موقع عمر بر پای خاست و گفت: هیهات دو شمشیر در یک غلاف نگنجد به خدا سوگند عرب راضی نخواهد شد در حالی که پیغمبرشان از غیر شما است، شما بر ایشان امیر باشید ولیکن عرب را نسزد که متولی این امر شود مگر کسانی که پیغمبری در ایشان بوده و أولو الأمر از ایشان است، ما را بر آن دسته از عرب که مخالف ما هستند حجت ظاهر و برهان و سلطان آشکار است، چه کسی می‌تواند در جانشینی محمد و میراث او با ما نزاع کند؟ و حال اینکه ما اولیاء و عشیرة او هستیم مگر آنکه به باطل بتازد یا مرتکب گناه بزرگ شود یا خود را در ورطة هلاکت افکند.

بار دیگر خباب بن منذر برخاست و گفت: ای معشر انصار مالک آنچه در دست خود دارید باشید و گوش به سخنان او و اصحابش ندهید تا بهرة شما را از این امر ببرند، اگر بدانچه از ایشان خواستید تن در ندهند آنان را از بلاد خود بیرون کنید و کسی را که می ‌خواهید بر خودتان و بر اینان ولایت بخشید که به خدا سوگند شما بدین امر از ایشان سزاوارترید، بدین امر کسی گردن نهاد که جز به شمشیر ما گردن نمی ‌نهاد، به خدا سوگند اگر شما بخواهید آن را بر می ‌گردانیم، به خدا سوگند کسی سخن مرا بر من بر نمی‌ گرداند مگر اینکه او را با شمشیر در هم شکنم. عمر بن الخطاب چون جواب خود را از خباب شنید گفت: کسی به جای من او را جواب گوید مرا با او سخنی نیست زیرا در حیات رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- مرا با او منازعه‌ای بود پیامبر مرا از نزاع با او نهی فرمود لذا سوگند خورده‌ ام که هرگز کلمه ‌ای به او نگویم که او را بد آید. آنگاه ابو عبیدة جراح برخاست و گفت: ای گروه انصار شما نخستین کسانی بودید که نصرت کردید و جای دادید پس نخستین کسانی نباشید که تبدیل و تغییر دهید. در این حال بشیر بن سعید که ظاهراً برادرزاده و از نزدیکان سعد بن عباده بوده و از سادات طائفة خزرج بود چون دید که قوم او بر امیر کردن سعد بن عباده متفق ‌اند، برای ممانعت از انتخاب سعد، بر پای خاست و گفت: ای گروه انصار هر چند ما در جهاد با مشرکین و سابقة در دین دارای فضیلت هستیم لیکن ما از آن، جز خشنودی خدا و اطاعت رسول، چیزی نخواستیم و ما را نمی‌ سزد که بر مردم از این جهت گردن فرازی کنیم. محمد که رسول خدا است مردی است از قریش و قوم او به میراث و تولیت جانشینی او احق و اولی هستند به خدا سوگند می‌ خورم که من خود را لایق نمی ‌بینم که در این امر با ایشان هرگز در نزاع و کشمکش باشم، پس از خدا بترسید و با ایشان مخالفت نکرده و به خدعه نپردازید.

چون این عمل از بشیر بن سعد سر زد ابوبکر بر پای خاست و خدا را حمد و ثنا گفت و انصار را به جماعت دعوت نموده و از تفرقه نهی نمود و گفت: در خصوص بیعت با این دو مرد یعنی ابوعبیدة جراح یا عمر، من خیرخواه شمایم پس با هر کدام از اینان که می ‌خواهید بیعت کنید. عمر گفت: معاذ الله که چنین کاری شود در حالی که تو در میان ما هستی تو بدین کار از ما سزاوارتری و به صحبت رسول خدا از ما اقدم و در بذل مال افضلی و تو افضل مهاجرین هستی و ثانی اثنین رسول خدا و خلیفة او بر نمازی(منظورشان انتخاب ابوبکر از گرف پیامبر برای امامت در نماز است) و نماز افضل اعمال دین اسلام است پس چه کسی را می ‌رسد که بر تو پیشی جوید و متولی این امر شود دست خود را باز کن تا با تو بیعت کنیم، چون عمر و ابو عبیده رفتند که با ابوبکر بیعت کنند بشیر بن سعد انصاری بر ایشان سبقت گرفت و با ابوبکر بیعت کرد. در این وقت خباب بن منذر فریاد آورد که ای بشیر عاق کند تو را عاق‌کننده چه چیز تو را بدین کار واداشت. تو به پسر عم خود از جهت امارت حسد بردی! بشیر بن سعد گفت: نه، سوگند به خدا که کراهت داشتم در حقی که خاص این قوم است با ایشان به نزاع پردازم.

طائفة اوس چون دیدند بشیر بن سعد که خود از سادات خزرج است در امر بیعت چنین کرد دسته ‌ای از آنان به دستة دیگر که اسید بن خضیر از آن جمله بود گفتند اگر سعد بن عباده را برای یک مرتبه هم که شده بر ما ولایت دهید آنان را بدین سبب همواره بر ما فضیلت خواهد بود و هرگز برای شما از آن بهره ‌ای نخواهد بود پس برخیزید و با ابوبکر بیعت کنید لذا همگی برخاستند و با ابوبکر بیعت کردند در این حال خباب بن منذر بر پا خاست و شمشیر خود را برداشت که به ابوبکر حمله کند اما شمشیر او را از دستش گرفتند و او با لباس‌های خود به صورت آنان می ‌زد تا آنگه که از بیعت فارغ شدند آنگاه به ایشان گفتند: ای گروه انصار مرتکب این کار شدید، اما به خدا سوگند گویی می ‌بینم که فرزندان شما بر در خانه‌ های فرزندان ایشان ایستاده ‌اند و به دست خود از ایشان گدائی می ‌کنند اما آنان حتی آب هم به ایشان نمی ‌چشانند. ابوبکر گفت: آیا از ما می‌ترسی ای خباب؟ خباب گفت: از تو نه، لیکن از کسانی که بعد از تو می‌آیند می ‌ترسم. ابوبکر گفت: هر گاه چنین پیش آمدی شد در آن صورت امر و اختیار به دست تو و اصحاب تو است و ما را بر شما حق طاعت و فرمانبرداری نیست، خباب گفت: هیهات ای ابوبکر همین که من و تو رفتیم بعد از تو کسانی می ‌آیند که هر چه خواستند می‌کنند. سعد بن عباده چون چنان دید گفت: به خدا سوگند اگر من قادر به حرکت بودم از من نعره‌ های شیر می ‌شنیدید که تو و اصحاب تو را بیرون می‌ کردم و تو را به قومی ملحق می‌ کردم که تو در میان ایشان فرمانبر باشی نه فرمانروا و گمنامی باشی بدون عزت و احترام.

به هر حال همة مردم با ابوبکر بیعت کردند.

 

سایر صحابة رسول خدا در چه حال بودند؟

 

آنچه مسلم است امیرالمؤمنین علی- عليه السلام- در این هنگام مشغول تجهیز جنازة رسول خدا بود درِ خانة پیغمبر را بسته و اهل بیت رسول به تغسیل و کفن و دفن آن حضرت مشغول بودند اما وقتی که در سقیفه قضیة بیعت جریان داشت بنا بر قول اکثر تواریخ، بنی‌ هاشم در اطراف علی بودند و پسر عمة آن حضرت زبیر بن العوام نیز در میان ایشان بود چه او خود را از بنی ‌هاشم می شمرد زیرا مادر او «صفیه» دختر عبدالمطلب بن هاشم بود.

بنی‌امیه در این هنگام در پیرامون عثمان بودند و بنی ‌زهره گرد سعد بن ابی وقاص و عبدالرحمن بن عوف در مسجد اجتماع کرده بودند همین که ابوبکر و ابو عبیدة جراح بر ایشان عبور کردند در حالی که مردم با ابوبکر بیعت کرده بودند عمر به آنها گفت: چرا شما را می بینم که با حلقه ‌های پراکنده جمع شده ‌اید؟ برخیزید و با ابوبکر بیعت کنید زیرا مردم با او بیعت کردند و انصار نیز با او بیعت نمودند. از این‌ رو عثمان و هر که از بنی‌ امیه با او بود برخاستند و با ابوبکر بیعت کردند.

 

کیفیت بیعت امیر المؤمنین علی -عليه السلام- با ابوبکر

آنچه اکثر تواریخ بر آن متفق‌ اند آن است که حضرت علی - عليه السلام- از بیعت کراهت داشت و تا مدتی متوقف ماند و پس از آن به شرحی که خواهد آمد بیعت کرد و آن ظاهراً پس از وفات حضرت فاطمه - عليها السلام- بود. در تاریخ طبری[1] آمده که مردی به زهری گفت مگر نه اینست که علی تا شش ماه با ابوبکر بیعت نکرد زهری گفت: نه او و نه احدی از بنی ‌هاشم بیعت نکردند تا علی - عليه السلام- بیعت نمود زیرا علی همین که دید مردم به او روی نیاوردند ناگزیر با ابوبکر مصالحه کرد، لذا به نزد ابوبکر كسي فرستاد که به نزد ما بیا اما کسی با تو نباشد، چون دوست نداشت عمر با او بیاید زیرا شدت و غلظت عمر را می ‌دانست. عمر به ابوبکر گفت: تو خود به تنهائی مرو، اما وی پاسخ داد به خدا سوگند تنها نزدشان می‌ روم، تصور می‌کنی که آنان چه خواهند کرد؟ و بر علی وارد شد در حالی که بنی‌ هاشم همگی در نزد آن حضرت بودند، پس علی - عليه السلام- برپاخاست و خدای را به آنچه سزاوار اوست حمد و ثنا گفت آنگاه فرمود: ای ابوبکر! ما را انکار فضل تو مانع بیعت نشد و نیز به چیزی که خدا به سوی تو سوق داد رشک نبردیم ولیکن ما چنان می ‌بینیم که در این امر ما را نیز حقی است که شما بدان دست بردید. آنگاه آن حضرت قرابت خود را نسبت به رسول خدا و حقی که از آن ایشان است، یادآور شد و پیوسته آنها را می‌گفت تا ابوبکر به گریه در آمد و چون علی - عليه السلام- خاموش شد ابوبکر تشهد گفت و خدا را حمد و ثنا کرد آنگاه گفت: سوگند به خدا قرابت رسول خدا در نزد من محبوبتر از آن است که من خویشاوندان خود را صله کنم و من به خدا سوگند می ‌خورم که این اموالی را که بین من و شما است آن را جز به خیر حیازت نکردم زیرا از رسول خدا شنیدم می ‌فرمود: ما ارث نمی‌ گذاریم و آنچه را از ما باقی ماند، صدقه است و همانا آل محمد نیز از این مال می ‌خورند و من به خدا پناه می ‌برم و یادآور امری نمی ‌شوم که محمد - صلى الله عليه وسلم- آن را انجام داده باشد جز اینکه من نیز آن را ان شاءالله انجام دهم. آنگاه علی - عليه السلام- فرمود: وعده گاه تو برای بیعت بعد از ظهر است و چون ابوبکر نماز ظهر را خواند روی بر مردم کرد آنگاه عذر علی از بیعت را آنچنان که خود آن حضرت فرموده بود برای مردم بیان کرد. سپس علی - عليه السلام- برخاست و حق ابوبکر را عظیم شمرد و فضیلت او و سابقیت او را ذکر کرد و آنگاه سوی به ابوبکر رفته با او بیعت کرد! پس از آن مردم روی به علی - عليه السلام- کرده و گفتند کاری صواب و نیکو کردی. این روایت را طبری از عایشه نقل کرده است.

مسعودی شیعی نیز قضیة سقیفة بنی‌ساعده را به نحو خلاصه آورده و می ‌گوید: «در همان روزی که رسول خدا وفات نمود یعنی دوشنبه 12 ربیع الاول سنة 11 هجرت، با ابو‌بکر بیعت شد در حالی که انصار سعد بن عباده را برای بیعت نامزد کرده بودند و بین او و افرادی از مهاجرین که در سقیفه حضور داشتند منازعه‌ای طولانی و گفتگوهای عظیمی رخ داد در حالی که علی و عباس و سایر مهاجرین مشغول تجهیز جنازة پیغمبر بودند و این اولین اختلافی بود که پس از پیغمبر در میان مسلمین رخ داد و شمار بسیاری از عرب پس از رحلت رسول خدا مرتد شدند و عده‌ای از پرداخت زکات امتناع کردند و امر مسیلمة کذاب از یمامه و طلیحه ابن خویلد اسدی که عیینه بن حصین الفزاری از قبیلة غطفان او را کمک و یاری می‌کرد از همه مهمتر و عظیمتر و ترسناک‌تر بود، این دو تن علاوه بر اسود عنسی و سجاح دختر حارث ادعای پیغمبری می‌کردند.[1]

احمد بن ابی یعقوب بن جعفر بن وهب الکاتب شیعی, معروف به یعقوبی ماجرای سقیفة بنی ساعده را به همین صورت آورده و گفته: هنوز رسول خدا را غسل نداده بودند که انصار در سقیفة بنی ساعده اجتماع کردند و سعد بن عباده را نشانیدند در حالی که عصابه‌ای بر سر بسته بود و برای او فرشی گسترده بودند[1] آنگاه به کیفیتی که ذکر شد، داستان احتجاج مهاجرین و انصار را آورده، چیزی که در این تاریخ به چشم می ‌خورد آن است که پس از آنکه عبدالرحمن بن عوف از فضائل مهاجرین سخن می ‌راند، می‌گوید: هر چند شما انصار را فضل و فضیلتی است اما در میان شما کسی مانند ابوبکر و عمر و علی نیست، در اینجا سخن از علی - عليه السلام- به میان می‌ آید، در این هنگام «منذر بن ارقم» بر پای خاسته و می ‌گوید که ما فضائل این اشخاص را که ذکر کردی منکر نیستم «أن فیهم لرجلا لوطلب هذا الأمر لم ینازعه أحد فیه» در میان این اشخاص مردی هست که اگر او خواستار بیعت در خلافت شود هیچ کس با او منازعه نخواهد کرد و مقصودش از آن مرد حضرت علی - عليه السلام- بود. در این هنگام بشیر بن سعد الخزرجی برخاسته و با ابوبکر بیعت می‌ کند و پس از وی اسید بن خضير الخزرجی، آنگاه سایر مردم برخاسته بیعت می‌کنند در این وقت که بیعت ابی‌بکر در شرف اتمام بود براء بن عازب آمده و در خانه ‌ای که بنی‌ هاشم جمع بودند در را کوبیده و گفت ای گروه بنی ‌هاشم با ابو‌بکر بیعت انجام شد پاره‌ای از آنان گفتند: مسلمانان چنین کاری را که ما از آن غایب باشیم انجام نمی ‌دهند در حالی که ما به محمد رسول الله اولی هستیم، اما عباس گفت: قسم به خدای کعبه که آنان کار خود را کردند. مهاجر و انصار شکی نداشتند که علی خلیفه خواهد شد و همین که از خانه خارج شدند فضل بن عباس که زبان ‌آور قریش بود برخاست و گفت: ای گروه قریش خلافت با فریب و تمویه برای شما تحقق نمی ‌یابد در حالی که ما به جای شما شایسته و لایق آن هستیم و صاحب و رفیق ما علی - عليه السلام- بدان از شما سزاوارتر است.[1] آنگاه یکی از فرزندان ابولهب موسوم به عتبه برخاسته و اشعاری[1] انشاء کرد :

نمی‌ پنداشتم که امر خلافت از بنی‌ هاشم و در میان بنی ‌هاشم از ابو الحسن علی - عليه السلام- منصرف شود.

نخستین کس از مردم به لحاظ ایمان و سابقه در اسلام و داناترین مردم به قرآن و سنت کیست؟

و آخرین کس از جهت دیدار رسول خدا و کسی که جبرئیل در غسل و کفن رسول خدا ع یاور او بوده، کیست؟

آنچه عیب در آنهاست، دروی نیست و آنچه از فضائل‌دار است، در ایشان نیست.

پس چه ایشان را از او منصرف ساخت که تو بدانی، براستی که مغبون شدن ما در این کار از بزرگترین زیان‌هاست!

علی ؛ چون این ماجرا را شنید کسی را فرستاد و او را از این کار نهی کرده و فرمود: دیگر چنین مکن، زیرا سالم ماندن دین برای ما از هر چیز دیگر عزیزتر است. و بنا به نقل کتاب «الأخبار الموفقیات»[1] بسیاری از انصار پس از بیعت با ابوبکر و استقرار وی بر مسند خلافت پشیمان شده و یکدیگر را سرزنش کرده و نام علی ؛ را برده و به نام او شعار دادند ولی آن حضرت با اینکه در خانه بود، بیرون نیامد و آنان را تأیید نکرد!!

از جمله گروهی از مهاجر و انصار که از بیعت ابو‌بکر تخلف کردند و به علی بن ابیطالب - عليه السلام- مایل بودند، عباس بن عبدالمطلب و فضل بن عباس و زبیر بن العوام و خالد بن سعید بن العاص و مقداد بن عمر و سلمان فارسی و ابوذر غفاری و عمار یاسر و براء بن عازب (غازب) و أبی بن کعب بودند. از این‌ رو ابوبکر کسی را نزد عمر بن خطاب و ابو عبیدة جراح و مغیره بن شعبه فرستاد و پرسید رأی شما در این باره چیست؟ گفتند: نظر ما آن است که عباس بن عبدالمطلب را ملاقات کنی و در این امر بهره‌ ای برای او قرار دهی که پس از وی برای او و بازماندگانش باقی باشد تا بدین وسیله از علی فاصله گیرد و حجتی باشد برای شما بر علی تا او نتواند از شما کناره‌گیری کند. لذا ابوبکر و عمر و ابو عبیده و مغیره شبانه بر عباس وارد شدند، ابوبکر خدا را حمد و ثنا گفت و آنگاه مطالب خود را ضمن ستایش رسول خدا بیان کرد. چون از ادای سخن فارغ شد عباس به سخن در آمد و خدای را حمد و ثنا گفت، آنگاه به بیان خود ادامه داد و گفت: همانا خدا چنانکه بیان کردی محمد - صلى الله عليه وسلم- را برانگیخت و با وی بر امت منت نهاد و حضرتش ولی مؤمنین بود، آنگاه که حضرتش را قبض فرمود، بر مسلمانان امورشان را واگذاشت تا هر که را بخواهند برای خود اختیار کنند. اما باید حق را دنبال و اجابت کنند نه اینکه از وسوسه و هوای نفس پیروی کنند پس اگر تو از طرف رسول خدا این خلافت را أخذ کرده‌ ای از آن توست نمی ‌توانی آن را به کسی واگذاری و اگر از طریق مؤمنین اخذ کرده‌ ای ما نیز از ایشانیم، به چه جهت بر ما پیشی گرفتی و ما سهم خود را در این باره به تو وانگذاشتیم و از آن اعراض نکرده ‌ایم. و اگر این امر به وسیلة مؤمنین بر تو واجب شده پس چگونه است که ما به آن راضی نیستیم، این چگونه سخن دور از صوابی است که تو می‌ گوئی؟ مردم بر تو طعن می ‌زنند، و این گفتة تو که می‌گویی آنان تو را اختیار کردند و به تو علاقه داشتند و اینکه تو نام خود را خلیفة رسول الله نهاده ای صواب نیست و نه چنین است که می‌گویی رسول خدا امر مردم را به خودشان واگذاشت تا هر که را بخواهند اختیار کنند و آنان تو را اختیار کردند. اما آنچه گفتی که برای من حقی قرار دهی، اگر این حق مال مؤمنین است تو را نرسد که در آن حکم کنی و اگر مال ما است هرگز راضی نمی ‌شویم که فقط قسمتی از آن را به ما واگذاری و قسمتی را نه! همانا رسول خدا از درختی است که ما شاخه‌ های آنیم و شما همسایگان آنید! ناچار ابوبکر و دیگران از خانة عباس مأیوس بازگشتند، اما چنانکه ملاحظه می ‌فرمایید عباس عموی علی - عليه السلام- نیز به ماجرای غدیر استشهاد نکرد.

از جملة کسانی که از بیعت ابوبکر تخلف کردند، ابوسفیان بن حرب بود که چون خبر بیعت با ابو‌بکر را شنید نزد بنی ‌هاشم آمده و گفت: ای فرزندان عبدمناف آیا راضی شدید که دیگران بر شما والی شوند و به علی ابن ابی طالب گفت دست خود را بیاور تا با تو بیعت کنم که من طائفة قصی را نیز با خود همراه خواهم کرد، آنگاه این شعر را سرود :

 

فرزندان هاشم، [با سکوت خود] مردم به ویژة قبیلة تیم بن مره یا قبیلة عدی را به طمع خلافت نیندازید.

امر خلافت جز در میان شما نیست و جز ابوالحسن علی کسی شایستة آن نیست.

ای ابو الحسن با دستی کاردان خلافت را محکم بگیر، چه تو بر آنچه امید می ‌رود نیرومند و توانایی و البته مردی که قصی پشتیبان اوست، حامی نیرومندی دارد و تنها قصی مردمی از نسل غالب ‌اند.

امیر المؤمنین ؛ به او روی خوش نشان نداد و او را از خود راند. «خالد بن سعید» غائب بود همین که آمد و از بیعت ابو‌بکر آگاه شد به خدمت علی - عليه السلام- آمد و گفت بیا تا با تو بیعت کنیم که سوگند به خدا در میان مردم احدی از تو به مقام محمد - صلى الله عليه وسلم- سزاوارتر نیست و جماعتی در گرد علی ابن ابی طالب - عليه السلام- اجتماع کرده و او را به بیعت دعوت می ‌کردند، حضرت به آنان فرمود بامدادان در منزل من حاضر شوید در حالی که سرهای خود را تراشیده ‌اید، ولی فردا جز سه تن به نزدش نیامدند[1]! آنگاه یعقوبی داستان آمدن عمر را به همراهی گروهی به خانة حضرت فاطمه - عليها السلام- و مخالفت آن حضرت را با آنان آورده و سپس می ‌نویسد: گروه مخالف چند روزی در مخالفت خود پایدار ماندند آنگاه یک یک آمده با ابوبکر بیعت کردند اما علی - عليه السلام- تا شش ماه و به قولی تا چهل روز بیعت نکرد.[1]

داستان سقیفه که در کتب معتبر و سیر و تواریخ اسلامی آمده، چنین است که ذکر شد و اختلافی نیست مگر اندکی که در کتب شیعه می‌ توان یافت و در هیچ جا یادی از غدیر خم و احتجاج به آن از طرف علی - عليه السلام- و طرفدارانش و اینکه آن حضرت توسط پیامبر به این مقام منصوب است، نشده مگر در کتاب «الإحتجاج علی أهل اللجاج» طبرسی که البته صحیح نیست. در این کتاب چنین آمده است: «پس از آنکه بشیر بن سعد با جماعتی از انصار به علی - عليه السلام- میگوید: ای ابا الحسن اگر این امر را انصار قبل از بیعت با ابوبکر از تو شنیده بودند، حتی دو تن با تو در آن اختلاف نمیکرد، علی فرمود: آیا من جنازة رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- را بدون تجهیز و تکفین واگذاشته و دربارة جانشینی او منازعه کنم؟! قسم به خدا که بیم آن نداشتم که آنچه شما جایز دانستید، تحقق بپذيرد و گمان نداشتم که رسول خدا در روز غدیر خم برای احدی حجتی باقی گذاشته و جای سخن مانده باشد. از این‌رو می‌ خواهم از مردی که شنیده در روز غدیر خم پیامبر فرمود: «هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست، خدایا دوست بدار هر که علی را دوست بدارد و دشمن بدار هر که علی را دشمن دارد و یاری فرما هر که علی را یاری کند و خوار فرما هر که علی را خوار کند»، برخیزد و آنچه را که شنیده شهادت دهد.

زید بن ارقم می‌گوید دوازده نفر[1] از کسانی که در غزوة بدر شرکت داشتند گواهی دادند، من نیز از کسانی بودم که قول رسول خدا را شنیدم، لکن شهادت را کتمان کردم و لذا حضرت مرا نفرین کرد و بینائی‌ام از بین رفت».

مسألة احتجاج امیر المؤمنین علی- عليه السلام- از قول زید بن ارقم که به زمان ابوبکر نسبت داده شده، برخلاف تاریخ مسلم است و جاعل این روایت از تاریخ بی ‌اطلاع بوده، زیرا استشهاد علی- عليه السلام- به ماجرای غدیر خم و کتمان یا عدم کتمان[1] زید بن ارقم، طبق كتب معتبره از قبیل «بحار الأنوار» (ج22 ص 32) و یا جلد اول «الغدیر» علامة امینی، در سال 35 هجری و در زمان خلافت امیر المؤمنین - عليه السلام- در «رحبة» کوفه واقع شده و هیچ ارتباطی به زمان ابوبکر نداشته است، بلکه امیر المؤمنین در زمان تصدی خلافت و به هنگام جنگ با معاویه، به منظور اثبات حقانیت موضوع خود، (و نه برای اثبات خلافت إلهی خویش) و ناحق بودن موضع معاویه و برای تشویق مردم به جنگ با فرزند ابوسفیان که به ناحق به ستیز و دشمنی با آن حضرت برخاسته بود، از مطلعین ماجرای غدیر خم خواست که شهادت دهند و یادآور شوند که پیامبر - صلى الله عليه وسلم- در آن روز دربارة کسانی که نسبت به علی - عليه السلام- محبت داشته و به نصرت و همراهی با وی قیام کنند دعا کرده و دشمن او را نفرین کرده است. یعنی فرموده : «من کنت مولاه فهذا علی مولاه، اللهم وال من والاه وعاد من عاداه و...» و این مسأله ربطی به منصوبیت آن حضرت از جانب خدای متعال به خلافت ندارد. این روایت ضعیف[1] کتاب «احتجاج» با دیگر روایت همین کتاب نیز موافق نیست که می ‌گوید: «دوازده تن پس از اجازه گرفتن از علی- عليه السلام-، به آن حضرت عرض کردند: «یا امیر المؤمنین ترکت حقا أنت أحق به و أولی منه، لأنا سمعنا رسول الله یقول: علی مع الحق والحق مع علی» ای امیر مؤمنان تو حقی را واگذاشتی که به آن سزاوارتر و شایسته‌تری، زیرا ما از رسول خدا شنیدیم که می‌فرمود : علی با حق و حق با علی است.

همچنانکه ملاحظه می ‌شود، هیچ یک از منصوص بودن آن حضرت به خلافت و یا ماجرای غدیر خم سخنی نگفته و بدان استناد نکرده ‌اند و این سخن در حد خود، دربارة امامت منصوصه نارساست بلکه ظاهر است که آن حضرت را در امر خلافت از دیگران لایقتر می‌ دانستند.

 

آنچه در کتب شیعه در این باب آمده است

1-        چنانکه قبلا یادآور شدیم داستان سقیفه و بیعت مهاجر و انصار با ابوبکر در کتاب احتجاج طبرسی که از کتب شیعه است تقریبا موافق است با آنچه در کتاب الامامه و السیاسة ابن قتیبة دینوري آمده که مورد قبول اهل سنت نیز هست ⁽[1]⁾.

2- در کتاب «إثبات الوصیة» منسوب به مسعودی که آن را نیز از کتب معتبرة شیعه می ‌خوانند، در داستان سقیفه, موضوع تعیین خلیفه و بیعت با او را چنانکه علامة مجلسی نیز نقل کرده[1] چنین آورده است: «و اتصل الخبر بأمیر المؤمنین بعد فراغه من غسل رسول الله وتحنیطه وتکفینه وتجهیزه ودفنه بعد الصلوة علیه مع من حضر من بنی هاشم وقوم من صحابته مثل سلمان وأبوذر ومقداد وعمار وحذیفه وأبی بن کعب وجماعة نحو أربعین رجلاً فقام خطیبًا فحمدلله واثنی عليه ثم قال إن کانت الإمامة فی قریش فأنا أحق بها من قریش وإن لم تکن فی قریش فالأنصار علی دعویهم ثم اعتزلهم ودخل بیته» که خلاصة مضمون آن چنین است که: امیر مؤمنین - عليه السلام- پس از آنکه رسول خدا را غسل داد و بر آن حضرت نماز خواند و وی را دفن نمود، خبر بیعت ابو‌بکر به او رسید آنگاه برای خطبه بر پای خاست و در حضور 40 نفر فرمود: اگر امامت باید در قریش باشد من به خلافت از تمام قریش سزاوارترم و اگر نباید در قریش باشد ادعای انصار (در خصوص احقیت به خلافت) بجا و صحیح است! آنگاه از مردم کناره گرفت و به خانه رفت. در این کتاب که به عنوان وصیت یعنی خلافت نوشته شده چنانکه ملاحظه و دقت شود در این جملات هیچ گونه ادعائی از منصوب بودن آن حضرت به خلافت از جانب خدا و رسول دیده نمی‌شود و فقط استشهاد به قومیت است که اگر خلافت باید در قریش باشد من از همة قریش به آن سزاوارترم!

2-شیخ طوسی در کتاب تلخیص الشافی (ص 394) و علامة مجلسی در جلد هشتم «بحار الانوار» (ص 63) از کتاب شیخ طوسی از أبی مخنف[1] و او از «عبدالله بن عبدالرحمان بن أبی عمر الانصاری» ماجرای سقیفه را قریب به همان مضامینی که گذشت، آورده و گفته است همین که رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- از دنیا رفت، انصار در سقیفه اجتماع کرده و سعد بن عباده را در حالی که مریض بود برای خلافت نامزد کردند و خطبه‌ هایی ادا شد و احقیت خود را، از جهت نصرت دین خدا و یاری رسول خدا و جهاد در دین و تسلیم مخالفین بر شمردند و چون احتمال آن بود که قریش با ایشان مخالفت کند، گفتند هر گاه چنین شود خواهیم گفت از ما امیری و از شما امیری، و چون سعد این را شنید نپسندید و گفت: این اولین وهن و سستی در این امر است. چون خبر به عمر رسید خود را به «سقیفه» رسانید، آنگاه داستان بیعت ابوبکر را چنانکه قبلاً گذشت، آورده است و در آن هیچ گونه سخنی از منصوبیت علی - عليه السلام- از جانب خدا و رسول و داستان غدیر نیست. در قضیة «سقیفه» و موضوع خلافت و بیعت ابوبکر، داستان ‌هایی در کتب شیعه آمده که إن شاء الله در محل خود بدان می ‌پردازیم. آنچه در اینجا تذکرش لازم است آنکه در «سقیفه» نه از طرف علی - عليه السلام- و نه از طرف اصحاب رسول و طرفداران حضرت امیر - عليه السلام- سخنی از قضیة غدیر خم و نصب آن حضرت، از جانب خدا و رسول، بر امامت و جانشینی پیامبر به میان نیامده در حالی که واقعة غدیر خم تا رحلت رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- بیش از هفتاد یا هشتاد و سه روز فاصله نداشت!! زیرا ماجرای غدیر خم روز هجدهم ذیحجة سال دهم هجرت که رسول الله - صلى الله عليه وسلم- از سفر حجةالوداع مراجعت می‌ فرمود بر می گشت، واقع شد و اگر وفات پیامبر - صلى الله عليه وسلم- را 28 صفر سال یازدهم بدانیم، هفتاد روز و چنانچه رحلت آن حضرت را همچون ابن کثیر[1] حداکثر دوازدهم ربیع الاول بدانیم تقریباً هشتادوسه روز از واقعة غدیر خم می ‌گذشت.

داستان غدیر اگر بدان گونه که مدعیان معتقد اند، راست باشد که رسول خدا در میان بیش از صدها هزار مسلمانی که به حج آمده بودند، خطبه ‌ای طولانی، بدان تفصیل که در پاره‌ای از کتب شیعه موجود است خوانده و علی

- عليه السلام- را به عنوان خلافت و امامت أمت به فرمان خدا نصب کرده و از مردم بدین عنوان بیعت گرفته! و حتی در پاره ای از روایات تا سه روز در آن مکان توقف فرموده! و حتی از زنان أمت أخذ بیعت کرده! و حسان بن ثابت شعری دربارة امامت علی - عليه السلام- سروده[1] (علاوه بر آنچه که در مقامات و مکان‌های دیگر، منصوبیت إلهی علی ؛ را بدین سمت یادآور شده و حتی در مرض موت نیز در صدد استحکام این مرام بوده است)

آنگاه بلافاصله پس از رحلت رسول خدا تمام اصحاب (مگر تعداد اندکی که حداکثر تا چهل تن ذکر شده) به تمام تأکیدات و تأییدات أوامر إلهی پشت پا زده و در أمر زعامت مسلمین و خلافت پیامبر کوچکترین اعتناء و اشاره‌ ای به آن نکرده و به منتخب خداوند پشت کرده و خود، دست به انتخاب خلیفه زدند و ابتداء انصار و مردم مدینه سعد بن عباده را برای خلافت پیامبر ع  نامزد کرده و برای نیل به مقصود خود به فعالیت پرداخته ‌اند، آنگاه مهاجرین پیش آمدند و دلائل انصار را رد کرده و خود را به جانشینی رسول خدا، لایق‌تر و أولی شمرده و با احتجاجاتی که شرحش گذشت، مقام خلافت را حیازت و تصرف کردند[2] و ابدا سخنی از علی ؛ و منصوبیت وی و قضیة غدیر خم و أخذ بیعت به میان نیاوردند، باید گفت داستانی عجیب است که از سحر و معجزه گذشته و از محالات حوادث بشری است که هرگز در تاریخ عالم مانند آن رخ نداده است هیچ عقل سلیم بلکه فرد دیوانه آن را باور نخواهد کرد! زیرا اگر در سفری دو نفر در بین راه با هم یک استکان چای خورده یا چند کلمه سخن گفته باشند، ممکن نیست پس از سپری شدن کمتر از نود روز آن را به کلی فراموش کنند! چگونه صد هزار نفر یا بیشتر در مجمعی، امری بدان اهمیت یعنی بیعت را که نزد مسلمین مخصوصا قوم عرب آن چنان اهمیت دارد که هیچ امری با آن مقایسه نشود را دیدند و در ظرف حداکثر هشتاد و سه روز چنان فراموش نموده یا پشت پا زدند که در تمام عمر آن را به یاد نیاوردند یا از آن سخنی نگفتند؟!! و حتی کسانی که در غدیر خم پس از شنیدن خطبة پیامبر - صلى الله عليه وسلم- راه خود را از مردم مدینه جدا کرده و رهسپار موطن خویش شدند و طبعا فاقد انگیزه‌های مهاجران مقیم مدینه بودند، پس از اطلاع از خلافت ابوبکر، کمترین اعتراض یا تعجبی ابراز نکردند که چگونه ابوبکر خلیفه شد، با اینکه پیامبر - صلى الله عليه وسلم- علی را به خلافت منصوب فرموده بود؟!! چرا در تاریخ نشانی از چنین واکنشی دیده نمی ‌شود؟

اتفاقی چنین، در هیچ ملتی رخ نداده است، و عجیب‌تر آنکه حتی همان چهل نفر مورد ادعا که از بیعت ابوبکر تخلف ورزیدند هیچ گاه از منصوصیت و منصوبیت علی ؛ از جانب خدا و رسول سخنی نگفته و حجتی از این باب، اقامه نکردند، جز آنکه حضرت علی - عليه السلام- را برای این مقام، أحق و أولی می‌ شناختند و حتی آن دوازده نفری که بنابر ادعای کتاب «احتجاج» در مقام مخالفت با ابوبکر بر آمده و به خلافت او اعتراض کردند، از غدیر خم حجتی به میان نیاوردند.

 اتفاقی چنین به کتمان و اتحادی چنان به نسیان که در أمت اسلام بعد از رسول خدا، ادعا شده به راستی با عقل سلیم سازگار نیست! عجیب‌تر از اینها، آنکه حتی خود علی - عليه السلام- نیز سخنی از این باب به میان نیاورده و بدان احتجاج نکرده، و همین ثابت می ‌کند که در غدیر خم نصی بر خلافت نبوده است و متأسفانه در کتب امامیه در این باب مطالبی به هم تلفیق و مراتبی با هم تخلیط شده که از عقل و منطق و حقایق مسلم تاریخی دور و از وجدان و انصاف مهجور است.

امیدوارم کسانی که بر این مسألة نامعقول پافشاری می‌کنند، متوجه شوند که اگر چنین تواتر عظیمی (بلکه بالاتر از تواتر) بر باطل و کتمان حق، ممکن باشد، بی ‌شبهه باید گفت ارزش تواتر بر باد رفته است و شک و تردید مقاومت ناپذیری نسبت به کل دین و تعالیم اسلام ایجاد می‌ شود، زیرا دیگر هیچ اعتمادی بر امور متواتر نیست و به راحتی می‌ توان ادعا کرد که چه بسیار احکام و معارفی که اصحاب با تبانی یکدیگر کتمان و پنهان و يا تحریف کرده‌ اند، همچنانکه با مسألة خلافت کردند؟!

در این صورت آیا امر قابل اعتمادی در اسلام برای ما باقی می ماند؟ زیرا آنچه از اسلام در دست ماست به واسطة همین اصحاب که با چنین اتحاد و اتفاق محیر العقول و بی‌ نظیری که در بی ‌اعتنایی به واقعة غدیر خم رفتار کرده‌ اند، به ما رسیده است!!

آیا کسانی که بر ماجرای غدیر خم به عنوان دلیل منصوصیت امیر المؤمنین - عليه السلام- پافشاری می ‌کنند خیرخواه دین خدا و دوستدار اسلام‌ اند؟! آیا واقعاً مقصودشان پیروی از بزرگترین فدائی اسلام یعنی حضرت علی - عليه السلام- یا اینکه .... ؟!

امیدوارم خوانندگان فکور و منصف، جدا در این مطالب اندیشه کنند و نتایج و عواقب آن را از نظر دور ندارند.

 

نظری به روايات ارتداد اصحاب پيامبر

شیخ مفید در کتاب «اختصاص» دربارة اصحاب پیامبر ع  روایت زیر را نقل کرده است: «عن محمد بن الحسن الصفار عن محمد ابن الحسین عن موسی بن سعدان عن عبدالله بن القاسم الحضرمی عن عمرو بن ثابت قال سمعت أبا عبدالله یقول: أن النبی علما قبض ارتد الناس علی أعقابهم کفّارا إلا ثلاثاً سلمان و المقداد و ابوذر الغفاری و ... الخ» مضمون این روایت دروغ آن است که پس از وفات رسول خدا ع مردم مرتد شدند و به حالت قبل از اسلام باز گشته و کافر شدند مگر سه نفر، سلمان و مقداد و أبوذرغفاري...!!!

پیش از آنکه به روات این حدیث بپردازیم ضروری است که توجه داشته باشیم در این روایت که دروغ در آن سرایت کرده نام عباس بن عبدالمطلب عموی علی؛و فرزندانش عبدالله و فضل و قثم و نیز خالد بن سعید بن عاص و براء بن عازب و حذیفه بن الیمان و ابوالهیثم التیهان و ... بسیاری از کسانی که در ماجرای خلافت رسول الله ع از علی- عليه السلام- جانبداری و با ابوبکر مخالفت کردند و حتی گروهی از آنان برای اظهار عدم رضایت خویش در خانة حضرت فاطمه - عليها السلام- اجتماع کردند، در شمار غیر مرتدین نیامده است! معلوم نیست ملاک ارتداد نزد جاعل حدیث چیست؟ اگر بگوییم که چون برخی از اینان به علل دیگری غیر از اعتقاد به منصوصیت علی- عليه السلام- از آن بزرگوار حمایت کرده‌ اند و از این ‌رو در شمار مؤمنان نیامده‌ اند، در این صورت باید سلمان و مقداد را نیز در شمار مرتدین بیاوریم زیرا چنانکه خواهیم دید[3]، آن دو نیز به منصوصیت آن حضرت معتقد نبوده‌ اند! و اگر ملاک ایمان و ارتداد را جانبداری و عدم جانبداری از علی- عليه السلام- بدانیم، که در این صورت عدد غیر مرتدین هیچ تناسبی با سه یا هفت نخواهد داشت!!! به راستی که چراغ دروغ بی ‌فروغ است. اکنون بپردازیم به راویان این حدیث:

راوی این حدیث نفاق افروز اتحاد سوز «عبدالله بن قاسم الحضرمی» است که در کتب رجالی شیعه بدین صفت زشت معروف است که عموما دربارة او گفته ‌اند: عبدالله بن قاسم الحضرمی المعروف بالبطل کذاب غال یروی عن الغلاة لا خیر فیه ولایعتد بروایته» یعنی جناب ایشان قهرمان دروغگویی و پهلوان غلو و ارتفاع است که جز از غالیان روایت نمی‌ کند و قدمی به طرف خیر و صلاح بر نمی‌ دارد و روایاتش مورد اعتنا و قابل اصغاء نیست!

لازم است ذکر کنیم که چند نفر نخستین از رجال و روات حدیث مذکور از علمای شیعة پس از غیبت ‌اند که به ایشان کاری نداریم و از «موسی بن سعدان» آغاز می ‌کنیم:

1-    «موسی بن سعدان» را کتب رجال شیعه بدین شرح معرفی کرده‌اند:

الف – رجال نجاشی (ص 317) : «موسی بن سعدان الحناط کوفی روی عن ابی الحسن فی مذهبه غلو» از ابو الحسن روایت کرده و اهل غلو است.

ب – مجمع الرجال قهبائی : (غض) «موسی بن سعدان الحناط کوفی روی عن ابی الحسن ضعیف فی مذهبه غلو» از ابو الحسن روایت کرده که ضعیف و اهل غلو است.

ج – خلاصة الرجال حلی (ص 375) او را در بخش دوم کتاب که مخصوص ضعفاء و غالیان است آورده و فرموده: «ضعیف، فی مذهبه غلو» ضعیف و اهل غلو است.

د – رجال ابن داوود حلی (ص 545) او را در ردیف ضعفاء و مجهولین و مجروحین شمرده است.

و – شیخ محمد طه نجف در اتقان المقال (ص 376) موسی بن سعدان را در بخش سوم کتاب که اختصاص به ضعفاء دارد آورده است.

2- اما شرح حال نکبت مآل عبدالله بن القاسم الحضرمی:

الف – رجال نجاشی (ص 167) : «عبدالله بن القاسم الحضرمی المعروف بالبطل کذاب غال یروی عن الغلاة لاخیر فیه ولایعتد بروایته» معروف به سخنان باطل، دروغگو، اهل غلو است که از غلو کنندگان روایت می‌ کند، خیری در او نیست و به روایتش اعتناء نمی‌ شود.

ب – مجمع الرجال قهبائی (ص 34 ج 4) : (غض) «عبدالله بن القاسم البطل الحارثی کذاب غال ضعیف متروک الحدیث معدول عن ذکره أیضا عن الغضائری: عبدالله بن القاسم الحضرمی کوفی ضعیف ایضا غال متهافت لاارتفاع به» عبدالله بن قاسم کذابی اهل غلو و ضعیف است که حدیث او متروک است و ذکر نمی ‌شود و متناقض‌گو است و حدیث او مقبول نیست.

ج – رجال طوسی (ص 357): «عبدالله بن القاسم الحضرمی الواقفی» عبدالله واقفی مذهب است.

د – خلاصة حلی (ص 236): «عبدالله بن القاسم الحضرمی من أصحاب الکاظم واقفی وهو معروف بالبطل وکان کذاباً روی عن الغلاه لاخیر فیه و لایعتد بروایته ولیس بشیء ولایرتفع به» عبدالله بن قاسم الحضرمی از اصحاب امام کاظم - عليه السلام- و واقفی مذهب و معروف به سخنان باطل و دروغگو است که از غلوکنندگان روایت می‌ کند خیری در او نیست و به روایتش اعتنا نمی ‌شود و ارزشی ندارد و حدیثش مقبول نیست.

ه‍ - رجال ابن داود حلی (ص 470): «عبدالله بن القاسم الحضرمی المعروف بالبطل واقفی کذاب غال یروی عن الغلاۀ ولا خیر فیه ولایعتد بروایته لیس بشئ» معروف به سخنان باطل، دروغگو و اهل غلوی است که از غلوکنندگان روایت می ‌کند، خیری در او نیست و به روایتش اعتناء نمی‌ شود و ارزشی ندارد.

و – در رجال طه نجف (ص 361) و در رجال تفرشی (ص 204) نیز او به همین صفات نکوهیده وصف شده، در نهج المقال استرابادی نیز همین گونه معرفی شده است.

3- اما عمرو بن ثابت که عبدالله از او روایت کرده:

الف – مجمع الرجال (ص 257): (غض) «عمرو بن ثابت بن هرمز ابوالمقدام مولی بنی عجل کوفی ضعیف جداً» عمرو بن ثابت بسیار ضعیف است.

ب – حلی در خلاصة الرجال (ص 241) او را در بخش دوم کتاب خویش که مخصوص ضعفاء است آورده و نوشته: «عمرو بن ثابت ضعیف جداً قاله الغضائری» غضائری می ‌گوید که عمرو بن ثابت بسیار ضعیف است. باقی کتب رجال در شرح حال عمرو در تردیدند، البته برای ضعف و کذب این حدیث وجود همان عبدالله قاسم، پهلوان دروغگویی کافی است.

اما سند حدیث دیگر در کتاب «اختصاص» مفید (ص 6) چنین ذکر شده:

«عن الحرث بن المغيرة قال: سمعت عبدالملک بن أعین یسأل أبا عبدالله- عليه السلام- فلم یزل یسأله حتی قال: فهلک الناس إذاً؟ فقال: إی والله یا ابن أعین، هلک الناس أجمعون، قلت: أهل الشرق و الغرب؟ قال: إنها فتحت علی الضلال، إی والله هلکوا إلا ثلاثة نفر: سلمان الفارسی وأبوذر والمقداد ولحقهم عمار وأبوساسان الأنصاری وحذیفه وأبوعمره فصاروا سبعة» !! از حرث بن مغیره روایت شده که گفت شنیدم عبدالملک بن أعین از امام صادق - عليه السلام- پیوسته سؤال می‌ کند تا اینکه گفت: پس مردم [گمراه و] هلاک شدند، آن حضرت فرمود: آری ابن اعین، به خدا سوگند همة مردم هلاک شدند، گفتم : اهل خاور و باختر؟ فرمود : گمراهی همه جا را فرا گرفت، آری سوگند به خدا همه هلاک شدند مگر سه تن: سلمان فارسی و ابوذر و مقداد. و پس از آن عمار و ابوساسان انصاری و حذیفه و ابو عمره به آنها پیوستند که شدند هفت نفر!! که البته در این روایت بزرگواری کرده، عدد غیر مرتدین را به هفت رسانده ‌اند!

این روایت در رجال کشی (ص 13) بدین ترتیب آمده است:

«محمد بن مسعود قال حدثنی علی بن حسن فضال قال حدثنی العباس بن عامر و جعفر بن محمد بن حکیم بن أبان بن عثمان عن الحرث بن المغیره البصری قال ... الخ»

اکنون ببینیم روات آن چه کسانی اند :

1-     علی بن الحسن بن فضال که شرح حال نکبت مآل او را در یکی از تألیفات خویش موسوم به «زکات» آورده ‌ایم، وی مطعون علمای بزرگ فقه و رجال است، تا حدی که صاحب کتاب السرائر (ص 115) فرموده او واقفی[4] و کافر و ملعون است و او و پدرش رأس کلّ ضلال و گمراهی ‌اند.

اما جعفر بن محمد بن حکیم که تنقیح المقال (ص 223) از رجلی از اهل کوفه نقل کرده که او گفته: «و أما جعفر بن محمد بن حکیم فلیس بشئ جعفر بن محمد ارزشی ندارد».

2-اما أبان بن عثمان:

الف – خلاصة حلی (ص21) او را فاسد المذهب دانسته زیرا از ناووسیه [5].

ب – محقق حلی در «المعتبر» فرموده : «فی أبان بن عثمان ضعفاً» ابان ضعیف است.

ج – رجال کشی (ص 3) نیز او را از ناووسیه دانسته است.

د – فخر المحققین از پدرش حلی نقل نموده که او دربارة ابان می ‌فرمود : «الأقرب عدم قبول روایته لقوله إن جاءکم فاسق بنبإ فتبینوا ولافسق أعظم من عدم الایمان» بهتر عدم پذیرش روایت اوست زیرا خداوند می ‌فرماید، اگر فاسقی برایتان خبری آورد، دربارة آن تحقیق کنید، و فسقی بالاتر از بی‌ ایمانی نیست».

با اینگونه روایات و چنین راویانی دین خدا را واژگون کرده ‌اند اما چه باید کرد که این روایت فتنه‌خیز عداوت‌انگیز از دهان هر آخوند نادان و هر شیعة خرافی متعصبی شنیده می ‌شود، همچنین در جلد هشتم بحار الانوار (چاپ تبریز) به نقل از رجال کشی آمده است که : «عن ابی‌بکر الحضرمی قال أبو جعفر ارتد الناس  إلا ثلاثة نفر سلمان و ابوذر و مقداد» سند این حدیث هم معتبرتر از احادیث سابق نیست و مسلما این قبیل احادیث ساخته و پرداختة دشمنان اسلام و ائمه است تا بدین وسیله نه تنها بین مسلمین آتش نفاق افکنند بلکه ریشة دین و ایمان به خدا و رسول و قرآن را از بیخ و بن بر کنند. چنانکه توضیح این مدعا بعد از این بیاید، إن شاء الله تعالی.

این قبیل احادیث هر چند راوی آن – نعوذ بالله – سلمان فارسی باشد قابل استماع نیست، زیرا خلاف صریح آیات قرآن و وجدان و اتفاق اهل ایمان است و کسی که به خدا و رسول و قرآن ایمان دارد و آن را منزل من عند الله می‌ داند نمی‌ تواند به این قبیل احادیث اعتنا نماید، هر چند گویندة آن به صدق عمار و بوذر باشد(چه رسد به اینکه تمام راویانش از دروغگویان مشهور هستند)، بلکه بر او واجب است که با تمام قدرت که در استطاعت دارد با این احادیث مخالفت و مبارزه نماید و جاعل و معتقد به آن را کافر و دشمن خدا و رسول بشمارد، زیرا پروردگار جهان در بیش از پنجاه آیة قرآن مسلمانان آن زمان یعنی اصحاب رسول مختار را که اعلام و اشخاص آنان، مهاجر و انصارند، مورد مدح و تمجید قرار داده و سیره و رویة آن بزرگواران نیز دلالت دارد بر آنکه عموم قریب به اتفاق آنان از روی ایمان قلبی و گرایش باطنی به اسلام گرائیده و در راه پیروزی آن، تا سر حد أعلای جانبازی و فداکاری پیش رفته ‌اند تا آنجا که از یار و دیار و عشایر و اقرباء خود چشم پوشیده، تن به هجرت و دوری از وطن داده، حتی به کشورهای به ظاهر مخالف و دشمن کیش خود پناهنده شده ‌اند چنانکه مهاجرین به حبشه که یک کشور مسیحی مذهب و به ظاهر مخالف اسلام بوده هجرت کرده ‌اند و در راه ایمان و اعتقاد به دین اسلام چه اندازه تحمل سختی‌ها و مشقت‌ها کرده‌اند که مختصری از آن به عنوان نمونه، در اوراق این کتاب – ان شاء الله – خواهد آمد. کدام مؤمن به خدا و رسول بلکه حتی شخص عاقل با وجدان که مسلمان هم نباشد ولی انصاف داشته باشد، می‌تواند باور کند که چنین مردان قهرمان با ایمانی برای هیچ و پوچ پس از رسول خدا، پشت پا به منصوصات الهی و منصوبات رسول الله زده برای علاقه به چشم و ابروی ابوبکر!! و در آن روز که وی در مدینه هیچ گونه قدرت مادی و سلطة قومی و تأییدات عشیره‌ای و بستگی به یک دولت خارجی نداشت، حق مسلم و معین و منصوص علی - عليه السلام- را غصب کرده آن را به تصرف ابوبکر دادند! گیریم که ابوبکر و عمر در این خصوص مقصودی داشتند، اما اصحاب بزرگوار رسول خدا از مهاجر و انصار را مقصد خاصی نبوده و در مورد ادعای بی‌دلیل پاره‌ای از مغرضین که در این باره گفته – و بی‌اطلاعان باور کرده‌اند – که چون علی- عليه السلام- بسیاری از مخالفین اسلام را کشته بود حضرتش را قتّال العرب می ‌نامیدند و خانواده‌ ای نبوده که از دست آن جناب داغدار نباشد و به همین سبب کینه‌هایی که در سینه‌ها بود کار خود را کرد و آن همه نصوص خدا و رسول را نادیده گرفتند تا حق آن بزرگوار غصب شد!! باید گفت این ادعا کاملا کذب و حاکی از غرض یا بی‌اطلاعی است زیرا علی- عليه السلام- اگر کسانی را کشته بود هیچ کدام آنان از مهاجر و انصار که پایه‌گذار بیعت ابوبکر شدند، نبود و اگر فرضا در میان مهاجرین کسی بود که یکی از خویشاوندان کافرش را علی- عليه السلام- کشته بود (گر چه چنین کسی را نمی ‌شناسیم) با این فرض هم، محال است که مومن مهاجر که خود با دست خود پدر و برادر خود را در راه رضای خدا و دفاع از اسلام می‌ کشت، از علی - عليه السلام- که یکی از خویشان کافر محارب او را کشته است کینه ‌ای در دل گیرد! پس چنین ادعائی که مهاجر و انصار که پایه‌گذار بیعت سقیفه بودند به لحاظ کینه‌ ای که با علی - عليه السلام- داشتند از آن بزرگوار عدول نموده و از حضرتش نامی در این قضیه نبردند و بعد از رسول خدا مرتد شدند جز سه نفر (که لااقل دو نفر از آنان از مهاجرین و انصار نیستند) مخالفت با صریح قرآن است و گمان ندارم هیچ مؤمنی با صریح قرآن به مخالفت برخیزد.

 

آياتی که در مدح اصحاب رسول الله نازل شده

اینک باید بدانیم که قرآن کریم دربارة یاران پیامبر - صلى الله عليه وسلم- چه می‌ گوید:

1-  )وَمِنَ الأَعْرَابِ مَن يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ قُرُبَاتٍ عِندَ اللّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَّهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللّهُ فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ * وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللّهُ عَنْهُمْ وَرَضُواْ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(.               (توبه/99-100)                           

«و از اعراب بادیه‌نشین کسانی ‌اند که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و آنچه را انفاق می ‌کنند وسیلة تقرب به خدا و موجبات دعای رسول بگیرند، آگاه باش که ایمان موجب تقرب ایشان در نزد خدا است، بزودی خدا ایشان را در رحمت خود در آورده همانا خدا آمرزنده و مهربان است و آنان که پیشگامان نخستین ‌اند از مهاجران و انصار و آنانکه با ایمان و احسان پیروی ایشان کردند خدا از ایشان راضی است و ایشان از خدا خشنودند و پروردگار برایشان باغهایی که زیر قصور و اشجار(درختهای) آن رودها جاری است آماده فرموده که در آنها همیشه جاویدانند آری این است رستگاری بزرگ».

 طوسی در تفسیر این آیات می ‌نویسد[6] که اینان مهاجرینی هستند که سبقت به ایمان گرفته و از مکه به مدینه یا به حبشه مهاجرت کردند.

کدام مؤمن به قرآن، در مقابل این آیات که سراسر بشارت و رحمت و رضوان و بهشت و فوز عظیم(رستگاری بزرگ) برای مهاجرین و انصار است یعنی همانان که پایه‌گذار بیعت سقیفه بودند، می ‌تواند آن حدیث ضعیف کفر‌آمیز فتنه‌انگیز (مردم به جز سه تن کافر شدند) را باور کند؟ اینک باید دید از مهاجرین که در بیعت سقیفه بودند و به بیعت ابوبکر وفادار ماندند چه کسانند که ممدوح خدا و قرآنند؟ یکی از اینان که از مهاجرین حبشه است «عمرو بن عثمان بن عمرو بن سعد ابن تیم» است که در خلافت عمر در فتح قادسیه در رکاب سعد ابن ابی وقاص شهید شد و دیگری «هبار بن سفیان بن عبدالاسد» از بنی مخزوم است که در جنگ «اجنادین» در شام، در خلافت ابوبکر شهید شد و نیز برادرش «عبدالله بن سفیان» است که در جنگ یرموک و شام در خلافت عمر شهید شد. و عدة کثیری که اینجا مجال شرح احوال ایشان نیست.

2- )الَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ اللّهِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ * يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَرِضْوَانٍ وَجَنَّاتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً إِنَّ اللّهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ(.                     (توبه / 20-21-22)

«آنانکه ایمان آورده و مهاجرت کرده و در راه خدا با مالها و جانهایشان جهاد کردند درجة ایشان نزد خدا از همه بزرگتر است و اینانند که رستگارانند، پروردگارشان ایشان را به رحمت خود و خشنودی کامل و بهشت هائی که برای ایشان در آن نعمت‌های با دوام است بشارت می‌ دهد که در آن بهشت برای همیشه جاودانند و در نزد خدا برایشان پاداش بزرگ است».

آیا اینانند که پس ار رسول خدا مرتد شدند؟! برای اینکه بدانیم اینان کیانند، آیات دیگری با همین عبارات و کلمات از قرآن می ‌آوریم :

3- )إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَالَّذِينَ آوَواْ وَّنَصَرُواْ أُوْلَـئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ(.                                    (انفال / 72)

«همانا کسانی که ایمان آورده و مهاجرت کرده و با اموال و جان هایشان در راه خدا جهاد نمودند و همچنین آنانکه جای دادند و نصرت کردند اینان گروهی دوستان گروه دیگرند».

آنانکه ایمان آورده و مهاجرت کرده و با مال و جان شان در راه خدا مجاهده کردند چه کسانی اند جز مهاجرین حبشه و مدینه و آنانکه اصحاب رسول و مهاجرین به مدینه را جای دادند و دین خدا را یاری کردند، جز اهل مدینه چه کسانی بودند؟! یعنی همان پایه‌گذاران بیعت سقیفه، آیا اینان پس از رسول خدا مرتد گشته و به عقب برگشته و اسلام را ترک کردند؟ جواب این هرزه سرایان و دشمنان اسلام و مسلمین را از این آیه بشنوید:

)وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَالَّذِينَ آوَواْ وَّنَصَرُواْ أُولَـئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَّهُم مَّغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ(                                            (انفال / 74)

«و آنانکه ایمان آورده و مهاجرت کردند و در راه خدا جهاد نمودند و کسانی که جای دادند و نصرت کردند اینان حقیقتا مؤمن ‌اند که برای ایشان آمرزش و روزی بزرگوارانه است».

خدای آفرینندة دانای آشکار و نهان می ‌فرماید اینان حقا مؤمن‌ اند ولی نویسندگان احتجاج و برهان (طبرسی و بحرانی) از قول غالیان بی ‌ایمان کتاب ‌های خود را پر می‌کنند که اینان پس از رسول خدا مرتد شدند جز سه نفر که لاأقل دو تن از آنان از جهت هجرت و جهاد با مال و جان و جا و مکان دادن به مهاجرین مشمول این آیات شریفه نیستند!! زیرا ابوذر و مقداد هیچ کدام نه مهاجرند و نه از انصار، نه از وطن خود به اجبار و اضطرار مهاجرت کردند و نه مالی در راه خدا انفاق کردند (زیرا نداشتند) و کسی از مهاجرین را جا و مأوی ندادند زیرا خود فقیر بودند. و این موضوع بر کسی که از تاریخ اسلام و حال آنان مطلع باشد پوشیده نیست. این دو بزرگوار (ابوذر و مقداد) هر یک تاریخ روشنی دارند و سرنوشت شان معلوم است و اهل تحقیق می ‌دانند که آن دو هر چند از کبار صحابه و به لحاظ ایمانی دارای والاترین درجات بوده‌ اند اما نمی ‌توان آنان را از مهاجرین یا از انصار دانست.

ابوذر، که از طایفة غفار بود و پس از بعثت پیغمبر که شهرت نبوت آن حضرت به گوش وی رسید در صدد تحقیق بر آمد و در مکه به حضور رسول خدا رسید و اسلام آورد، رسول خدا به او امر فرمود که در وطن خود بمان و زمانی که اسلام نیرومند شد او نیز به مسلمانان ملحق شود، لذا پس از هجرت رسول خدا به مدینه، جنابش در مدینه به رسول خدا پیوست بدون آن که کسی او را به هجرت از یار و دیار مجبور کرده باشد.

مقداد نیز اگر چه از السابقون الأولون است و در مکه به رسول خدا ایمان آورده اما هجرت او به این طریق است که هنگامی که کفار قریش برای جنگ با رسول خدا و مسلمانان مدینه از مکه حرکت کردند وی با «عتبه بن غزوان» به صورت ناشناس، داخل صفوف کفار قریش شده و به سوی مدینه حرکت کرده و  در آنجا به مسلمین پیوسته است، هر چند مقداد از کسانی است که قبلاً به حبشه مهاجرت کرده و می‌تواند مشمول آیة شریفه باشد اما تاریخ زندگی مقداد می‌ رساند که وی به منصوصیت علی- عليه السلام- معتقد نبوده است. زیرا به نقل از تواریخ معتبر[7] خود از اعضای همان گروهی است که طبق دستور عمر می بایست با «ابو طلحه زید بن سهل انصاری» برای تعیین خلیفة سوم از بین شش نفری که عمر بر گزیده بود (علی، زبیر، طلحه، عبدالرحمان بن عوف، سعد بن ابی وقاص، عثمان) همکاری کرده و مأموریت داشتند با نظارت ابوطلحة انصاری هر گاه، شش نفر مذکور برای تعیین خلیفه به توافق نرسیدند، فرد یا افراد مخالف را گردن بزنند، تا مسلمین شخص لایق دیگری را به خلافت اختیار کنند، و چه بسا مقداد علاقه مند بود که در میان آن شش تن، علی- عليه السلام- بر گزیده شود، ولی صرف قبول این مأموریت از جانب او به وضوح می‌ رساند که وی به خلافت منصوصه اعتقادی نداشته است.

شکی نیست که این دو بزرگوار از بزرگان اصحاب رسول مختارند و مشمول مدایح و مراحم پروردگار عالم اند، اما از مصادیق روشن این آیات نیستند و ما از این نظر این مطلب را به میان آوردیم تا رسوائی آن حدیث سراسر کذب و افترا و مخالف وجدان و آیات خدا را آشکار کنیم که می‌ گوید: (مردم به جز سه تن کافر شدند) و ثابت کنیم یک سره دروغ و باطل بوده بلکه با کفر فاصلة چندان ندارد.

4- )لَقَد تَّابَ الله عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِن بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ   ( (توبه / 117)

«خداوند پذیرفت توبة پیغمبر و مهاجرین و انصاری را که پیامبر را متابعت کردند و در ساعت دشواری (در جنگ تبوک، مجاهدین از حیث قلّت آب و نداشتن مرکب سواری چنان در سختی و شدت بودند که شتران را کشته و به آب معدة آنها اکتفا می ‌کردند و یک خرما را چند نفر می‌ مکیدند و بر یک شتر چند نفر به نوبت سوار می ‌شدند) پس از آنکه نزدیک بود دل‌ های فریقی(بعضی) از آنان منحرف و منقلب شود آنگاه خدا ایشان را آمرزید زیرا خدا به ایشان بسیار رؤوف و مهربان است».

در این آیه، خداوند مهاجر و انصار را در ردیف پیغمبر خود آورده و مشمول رحمت خویش می‌ شمارد تا معلوم شود که مقام مهاجر و انصار تا چه اندازه ‌ای است، آیا چنین کسانی مرتد شدند؟

5- )كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّه(                                                                          (آل عمران / 110)

«شما بهترین امتی هستید که در میان مردم ظاهر شده ‌اید امر به خوبی ‌ها کرده و از بدی‌ ها نهی می ‌کنید و به خداوند ایمان دارید».

 طوسی گفته است که این آیه را مفسرین به اختلاف تفسیر کرده ‌اند، گروهی گفته ‌اند اینان کسانی هستند که با رسول خدا هجرت کردند (مهاجرین به مدینه) و ابن عباس و سایر اصحاب و پاره ‌ای از مفسرین گفته اند: عموم اصحاب رسول خدایند[8]. به هر حال اینان به قول خدای جهان بهترین امت، اما در نظر غلوکنندگان و مدعیان حب اهل بیت بدترین امت‌ اند[9]!!

ما کدام یک را بپذیریم؟ قول پروردگار سبحان را یا گفتة ناهنجار غلوکنندگان مخالف قرآن را؟!

6- )هُوَ الَّذِي أَنزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَاناً مَّعَ إِيمَانِهِمْ .... * ... لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً...* ... إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ فَأَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوَى وَكَانُوا أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيماً.. *.. مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَاناً سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً(.                                                 (فتح / 4-18-26-29)

«اوست که آرامش بر دلهای مؤمنان نازل فرمود تا ایمانی بر ایمان شان افزوده شود ... هر آینه پروردگار از مؤمنین هنگامی که زیر درخت با تو بیعت می‌ کردند خشنود گردید و دانست آنچه در دل شان بود و بر آنان آرامش نازل فرمود و به پاداش آن، پیروزی نزدیکی برایشان مقرر داشت ... آنگاه که کافران در دل تعصب جاهلیت را جای دادند، خداوند [از جانب] خویش بر پیامبرش و بر مؤمنین آرامش نازل فرمود و آنان را بر کلمة تقوی ملزم ساخت که به آن سزاوارتر و شایستة آن بودند و خداوند به هر چیز داناست... پیامبر خدا، محمد و کسانی که با اویند، بر کافران شدید و بین خود [با هم] مهربانند، اینان را در حال رکوع و سجود می ‌بینی که جویای فضل و خشنودی پروردگارند، نشانة ایشان در رخسارشان اثر سجده است این توصیف آنان در تورات است، و اما توصیف ایشان در انجیل چنین است که همانند کشتزاری هستند که جوانه های(خوشه های) خود را بیرون زده، وآنهارا نیرو داده و سخت نموده و برساقه های خویش راست ایستاده باشد، بگونه ای که برزرگان را به شگفت میآورد.(مومنان نیز همین گونه اند. آنی از حرکت باز نمی ایستند, و همواره جوانه میزنند...) تا کافران را به سبب آنان خشمگین کند. خداوند به کسانی از ایشان که ایمان بیاورند و کارهای شایسته بکنند آمرزش و پاداش بزرگی را وعده میدهد...».

در این آیات که خدا اصحاب رسول را بدین گونه مدح می ‌فرماید که خدا در قلوب این مؤمنین سکینه و آرامش را نازل می‌کند تا ایمانشان زیاد شود و از آنان اظهار رضایت و خوشنودی می ‌نماید که در زیر درختی با رسول خدا بیعت کردند زیرا خداوند دانسته است که چه نیتی در دل ایشان است و آنان را می ‌ستاید که با رسول خدا بوده و بر کفار سختگیر و شدیدند اما بین خودشان مهربانند، راکع و ساجدند جویای فضل إلهی و رضوان او هستند و ... اینان چه کسانی بودند، آیا این آیات مصادیقی در خارج داشته یا نه؟ و اگر مصداق داشته چه کسانی بوده اند؟ آیا تمام آنان قبل از رحلت رسول خدا بودند یا بعد از رحلت او؟ آیا بعد از آن حضرت در انتخاب خلافت دخالت کردند یا نکردند؟ آیا این آیات تماما در شأن آن سه نفر نازل شده یا دیگران هم مشمول‌ اند؟ اینها سؤالاتی است که این آیات بر می ‌انگیزد و جواب آنها را باید مؤمن بدهد نه غلوکنندگان! نه کسی چون عبدالله حضرمی! جواب این آیات را باید مؤمن به قرآن بدهد که معتقد است قرآن از جانب پروردگار جهان و عالم به هر آشکار و نهانی است، نه عبدالله بن القاسم الحضرمی که غلوکنندگان و کذاب و دشمن خدا و رسول و ائمه است آنگاه از قول امامی به دروغ روایت می ‌کند که (مردم جز سه تن کافر شدند)!!

7- آیات دیگری در قرآن کریم در مدح و ستایش اصحاب رسول خدا آمده که به برخی از آنها اشاره می ‌شود همچون آیة شریفة :

)آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ(. (بقره / 285)

«پیامبر و مؤمنان همگی به خداوند و فرشتگانش و کتاب ‌های [آسمانی ‌اش] و فرستادگانش ایمان آورده‌ اند».

آیا مؤمنان که همگی به خدا و فرشتگان او و کتاب ‌های آسمانی و پیغمبران خدا ایمان آوردند، مرتدند؟! آیا این آیه در آن روز مصداق داشته یا نه؟ و اگر داشته چه کسانی بوده‌اند؟ یا این آیة شریفه:

)لَقَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِّنْ أَنفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُواْ مِن قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُّبِينٍ(.          (آل عمران / 164)

«خداوند منت نهاد بر مؤمنین آنگاه که رسولی از جنس خودشان در میان شان بر انگیخته که آیات خدا را بر ایشان تلاوت کرده و آنان را پاک و پاکیزه می ‌کند و کتاب و حکمت به ایشان می ‌آموزد که براستی قبلا در ضلالت و گمراهی آشکار بوده ‌اند».

آیا چنین مؤمنینی وجود داشته‌ اند؟ یا اگر وجود داشته ‌اند همگی قبل از رحلت رسول خدا از دنیا رفته‌ اند؟ آیا می‌ توان چنین ادعائی کرد؟

8- این آیة شریفه که دربارة مؤمنین و مجاهدین حمراء الأسد آمده است و می‌ فرماید:

)وَأَنَّ اللّهَ لاَ يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ * الَّذِينَ اسْتَجَابُواْ لِلّهِ وَالرَّسُولِ مِن بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُواْ مِنْهُمْ وَاتَّقَواْ أَجْرٌ عَظِيمٌ * الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَاناً وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ * فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللّهِ وَفَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُواْ رِضْوَانَ اللّهِ وَاللّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ(.                                     (آل عمران / 171-174)

«مؤمنان نیکوکار و با تقوایی که خداوند و رسولش را حتی پس از اینکه زخم برداشتد، اجابت کردند، پاداشی بزرگ دارند و خداوند پاداش آنان را تباه نمی ‌سازد، همآنان که چون به ایشان گفته شد بترسید از مردمی که برای جنگ با شما گرد آمده ‌اند، ایمان شان افزون گشت و به نعمت و فضل إلهی بازگشتند و بدی ایشان را نرسید و خشنودی خدا را پیروی کردند و خداوند دارای فضل عظیم است».

آیا چنین مؤمنینی وجود داشته ‌اند یا نه؟ و اگر وجود داشتند چه کسانی بودند؟ آیا فقط همان سه نفرند که بعد از رسول خدا مرتد نشدند؟ یعنی سلمان و ابوذر و مقداد؟ که البته بودن ابوذر نیز در میان مجاهدین مذکور مسلم نیست، پس خدا از چه کسانی این قدر مدح و ستایش می ‌کند، آیا اینان همه قبل از مرگ رسول خدا از دنیا رفته بودند؟! در حالی که نام مجاهدین جنگ ثبت است و اکثر آنان در آن زمان حیات داشتند و تاریخ سراسر افتخارشان روشن است.

9- ) إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لِّأُوْلِي الألْبَابِ*  الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ... فَالَّذِينَ هَاجَرُواْ وَأُخْرِجُواْ مِن دِيَارِهِمْ وَأُوذُواْ فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُواْ وَقُتِلُواْ لأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ ثَوَاباً مِّن عِندِ اللّهِ وَاللّهُ عِندَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ(.                                                   (آل عمران / 190-191-195)

«به راستی که در آفرینش آسمان ‌ها و زمین و آمد و شد شب و روز هر آینه برای خردمندان نشانه‌هاست، آنان که ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده، خدا را یاد می‌ کنند و در آفرینش آسمان ‌ها و زمین اندیشه می ‌کنند .... پس آنان که هجرت کرده و یا از دیارشان رانده شده و در راه من آزار شدند و جنگیدند و کشته شدند هر آینه بدیهایشان را بپوشانم و آنان را به بوستان ‌هایی در آورم که از زیرشان رودها روان است که این پاداشی از خداست و در نزد خدا ثواب‌های نیکوست».

 طوسی در تفسیر این آیات در کتاب «التبیان» می ‌گوید: «طبری گفته است که این آیه مختص به کسانی از اصحاب پیغمبر است که از وطن و خانوادة خود مهاجرت کرده و از اهل شرک مفارقت کردند و سایر پیروان رسول خدا که در یاری مؤمنان بر دشمنان شان تعجیل کرده و به خداوند راغب بودند. آنگاه طوسی میگوید: به نظر طبری این قول را آیات بعدی نیز تقویت می‌ کند که می ‌فرماید :[فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى] {آل عمران:195} » ... تا اینکه می ‌فرماید: آن کسانی که هجرت کردند و از خانه و دیار خود خارج شدند و در راه من آزار دیدند و مقاتله کردند و کشته شدند هر آینه گناهان ایشان را می ‌پوشانیم و آنان را در بهشت ‌هایی داخل می ‌کنیم که از زیر قصرهای آن نهرهائی جاری است، اینها ثوابی است از جانب خدا و در نزد او ثواب ‌های نیکوست، آنگاه طوسی ذكر ميكند: «این چنین وعده‌ها لایق و سزاوار نیست مگر به همان کسانی که طبری یادآور شده است و لایق سایر أقوال نیست» سپس طوسی، قول بلخی را نیز آورده که گفته است: «این آیه و ما قبل آن دربارة پیروان رسول خدا و مهاجرین با او نازل شده است و نیز هر کس از مسلمین که جزء کسانی باشد که سالک به سبیل ایشان بوده و متابعت آثار ایشان نماید، مشمول این آیه‌ می‌ شود».[10]

آیا کسانی که خدا فرموده اینان که مهاجرت کرده و از دیار خود خارج شدند و در راه من آزار کشیدند و مقاتله کرده و کشته شدند آنان را وارد بهشت می ‌کنم چه کسانند؟! هم اینانند که این حدیث کفر آمیز می ‌گوید (جز سه نفر همه کافر شدند)، کدام دلی که به خدا و رسول و روز قیامت ایمان دارد، می‌ تواند این مخالفت صریح با آیات قرآن را بپذیرد؟

10- )لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَاناً وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ * وَالَّذِينَ تَبَوَّؤُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ(.                                  (حشر / 8-9)

«مهاجران تهیدستی که از دیارشان و اموالشان رانده شدند در حالی که جویای فضل و خشنودی خدا و پیامبرش را یاری می‌کردند آنان در ادعای ایمان راستگویند و آنان که پیش از مهاجرین در سرای هجرت و ایمان جای گرفتند و کسی را که به سویشان هجرت کند دوست می‌ دارند و در دل خود نیازی به آنچه که به آنان داده می‌ شود، نمی ‌یابند و آنان گرچه خود نیازمند باشند، بر خویش مقدم میدارند و هر که از بخل خود محفوظ ماند پس همانان رستگارند».

این مهاجرین که آنان را از خانه‌ها و اموال شان بیرون کردند و آنها برای طلب فضل و رضوان الهی مهاجرت کرده و خدا و رسول او را یاری نمودند و خدا آنان را صادق محسوب فرموده چه کسانی اند؟ مگر همینان نبودند که پس از رسول خدا در سقیفه حاضر شدند و آیا آنان که در خانه‌های خود از مهاجرین پذیرائی کردند و آنان را بر خود ایثار نموده و مقدم داشتند و کسانی را که به سوی ایشان هجرت می ‌کردند دوست می ‌دارند، آیا جز همین انصارند که بعد از رحلت رسول خدا - صلى الله عليه وسلم- سعد بن عباده را آورده و می‌ خواستند او را به خلافت بر گزیده و با او بیعت نمایند؟!

 

از ميان دو قول کدام را اختيار كنيم ؟

 

این آیات و دهها آیة شریفة دیگر که در کتاب إلهی مسلمین، در مدح و تمجید اصحاب رسول الله - صلى الله عليه وسلم- که افراد بارزشان مهاجر و انصارند – نازل شده و در مقابل چشم هر مسلمانی است که ایمان و آشنایی به قرآن دارد، را بپذیریم یا احادیثی که می ‌گویند وقتی رسول خدا چشم از جهان فرو بست تمام مسلمین مرتد و کافر شدند جز سه نفر!!! یعنی آن سه تن که در اعتقاد به خلافت علی - عليه السلام- باقی ماندند، و بقیه که با ابوبکر بیعت کردند همگی کافر شدند؟!

این احادیث با آن آیات سخت مخالف است و کسی که به خدا و رسول و قرآن و قیامت اعتقاد دارد نمی‌ تواند آن احادیث و آنچه دربارة مخالفت مهاجر و انصار با خلافت منصوصه می‌ گویند، باور کند. زیرا یا این آیات از جانب خداست و یا نیست. اگر از جانب خدا نیست (نعوذ بالله) پس قرآن ساخته و بافتة غیر خداست و در نتیجه اساس اسلام که مبتنی بر قرآن است ویران می ‌باشد و هر گاه اصل و اساس این گونه سست و ویران باشد، خلافت منصوصه یا غیرمنصوصه که فرعی از این اصل است، چه ارزشی دارد؟! زیرا

اما اگر قرآن کریم از جانب خداوند است (که هست) و اگر خداوند عالم الغیب و الشهاده می ‌دانسته که چه می ‌گوید (که البته می ‌دانسته) و چه کسانی را مورد مدح قرار می ‌دهد، در این صورت باید تکلیف خود را با آیات قرآنی روشن کنیم. از جمله آیاتی مانند:

)وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَالَّذِينَ آوَواْ وَّنَصَرُواْ أُولَـئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَّهُم مَّغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ(                                            (انفال / 74)

«وآنانکه ایمان آورده و مهاجرت کردند و در راه خدا جهاد نمودند و کسانی که جای دادند و نصرت کردند اینان حقیقتا مؤمن ‌اند که برای ایشان آمرزش و روزی بزرگوارانه است».

«و ... أولئک هم الفائزون» .... آنان ‌اند که کامیاب ‌اند و ... «أولئک هم الصادقون» .... آنان ‌اند که راستگوی‌ اند و .... «اولئک هم المفلحون» ... آنان ‌اند که رستگاراند و «کنتم خیر امة» .... شما بهترین امت بوده‌اید که ... و

)وَأَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوَى وَكَانُوا أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا(                                    (فتح / 26)

«ایشان را به تقوی ملزم ساخت که [از دیگران] به آن سزاوارتر و شایستة آن بودند».

)وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللّهُ عَنْهُمْ وَرَضُواْ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(.        (توبه/ 100)

«پیشآهنگان نخستین از مهاجرین و انصار و آنان که به نیکی از آنان پیروی کردند، خداوند از ایشان خشنود و ایشان از پروردگار خرسندند و خداوند برایشان بوستانهایی که رودها زیر آن جاری است، مهیّا فرموده و در آن همواره جاویدند و اینست کامیابی بزرگ».

و دهها آیة دیگر ...

آیا این آیات مصادیقی در خارج داشته یا نه؟ و در صورت وجود مصداق، آنان چه کسانی بوده‌ اند؟ آیا همین کسانی بودند که در سقیفة بنی ساعده، برای انتخاب خلیفه گرد آمدند یا نه؟ آیا خداوند دانای غیب و نهان و آگاه از گذشته و حال و آیندة جهان، با علم و اطلاع اینان را مدح فرموده یا چنین نبوده؟ شق دوم که مقبول هیچ مؤمنی نیست و «تعالی الله عما یقول الظالمون علوا کبیرا». و بنا به شق اول که خداوند آگاهانه چنین فرموده، پس چگونه می ‌توان ادعا کرد که ممدوحین قرآن پس از رسول خدا مرتد و کافر شدند و فرمان الهی در مورد نصب علی- عليه السلام- را به خلافت پیامبر، انکار کردند؟[11] زیرا اگر حق تعالی که عالم الغیب است و می ‌داند که آیا بنده ‌اش در آینده اعمال سابقة خود را حبط و باطل خواهد کرد یا خیر, بفرماید که فلان را بهشت خواهم داد، دلیل آن است که او در آینده نیز عملی که مانع از دخول در بهشت باشد مرتکب نمی‌ شود و لغزش‌هایش نیز مغفور خواهد بود.

زیرا پر واضح است که یک انسان عادی هر گاه چند روزی با کسی معاشرت کند خواه و ناخواه او را تا حدودی خواهد شناخت و تا اندازه ‌ای به خصال و افکار واقعی او پی می ‌برد پس چگونه ممکن است خالق علیم بذات الصدور، بندگان خود را نشناسد و اینگونه قاطع از آنان تمجید فرماید؟!!

آیا خداوند حکیم, عالم و خبیر نمی دانسته که اصحاب پیامبرش علاقة چندانی به حقایق دین نداشته و سرسری و با تزلزل آن را پذیرفته اند بلکه طبق پاره ای از روایات همین اصحاب در زمان حیات با برکت پیامبر، جناح بندی ‌ها کرده و عهد و پیمان‌ها منعقد نموده و صحیفه ‌های ملعونه نوشته و در خانة کعبه تودیع کرده‌ اند و از روزی که به ظاهر مسلمان شدند مقصودی جز به دست آوردن امارت و حکومت نداشته و دلشان از بغض اهل بیت پیامبر لبریز است و به محض رحلت پیامبر مرتد می ‌شوند و یکی از اصول دین یعنی امامت منصوصه را انکار کرده و فرزند عزیز پیامبرش را از ارث پدر محروم کرده و حتی مضروب می‌ سازند و باعث سقط فرزندش می‌ شوند و .... که این آیات غبطه انگیز را در تمجید و تبجیل آنان نازل می ‌فرماید؟! آیاتی که تا قیام قیامت باقی می ماند و مؤمنان آنان را روز و شب تلاوت کرده و مهاجر و انصار را مؤمن می‌ شمارند؟!! و آنان را دوست خواهند داشت؟!!

آری تصدیق روایت «لما قبض النبی ارتد الناس» چون پیامبر چشم از جهان فروبست مردم مرتد شدند ..... و امثال آن تکذیب آیات فوق را در بر دارد زیرا برای پذیرش این گونه احادیث یا باید علم الهی به آیندة این افراد را – نعوذ بالله – انکار کنیم یا آنکه با آیات شریفة قرآن چنان رفتار کنیم که دشمنان اسلام به منظور اسقاط حجیّت کتاب مجید الهی کرده ‌اند، یعنی بگوییم قرآن قابل فهم نیست، و ما نمی ‌دانیم چه می‌ گوید!!! در این صورت است که راه و رخنه برای اینگونه هوس بازی‌ها و گزافه‌ گوییها باز می‌ شود.

آری کسی که بر صحت این روایات مصرّ است(اصرار دارد)، ناگزیر باید بپذیرد این آیات خطا و یا نامفهوم است!! و غافل – و شاید متغافل(خود را به غفلت زدن) – است از اینکه می‌ خواهد امامت منصوصة علی- عليه السلام- را ثابت کند ولی – العیاذ بالله – بطلان معجزة رسالت و در نتیجه کذب اسلام و نبوت پیامبر - صلى الله عليه وسلم- را اثبات می‌ کند؟!! زیرا اگر عدم پذیرش خلافت الهی علی- عليه السلام- ارتداد باشد چنانکه حدیث می ‌گوید: «لما قبض النبی ارتد الناس علی أعقابهم کفارا إلا ثلاثة» چون پیامبر چشم از جهان فروبست مردم به جز سه تن به کفر پیشین خود باز گشتند و مرتد شدند!!! همه – و یا اکثر – اصحاب پیغمبر بر این کفر (عدم اعتقاد به منصوصیت امیر المؤمنین- عليه السلام- به خلافت) باقی ماندند و به موجب آیة:

)وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُوْلَـئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَأُوْلَـئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (                                    (بقره / 217)

«هر که از شما از دینش باز گردد و در حال کفر بمیرد آنان اعمالشان در دنیا و آخرت باطل شده و جاودانه در آتش دوزخ‌ اند».

اعمال شان و جهاد و فداکاری‌ های شان حبط و باطل شده و در جهنم جاویدند جز سه نفر!! همان کسانی که تاریخ زندگی آنان حاکی است که با سایر مرتدین(نعوذ بالله) در این مورد هم عقیده بوده‌ اند!! زیرا مقداد چنانکه گفتیم از مأمورین نظارت بر کار شورای شش نفری تعیین خلیفة سوم بود که بنا به دستور عمر تشکیل شد. سلمان نیز سال ها از جانب عمر در مدائن حکومت داشت و اعتراضی جدی در دفاع از خلافت منصوصه و یا استشهاد به حدیث غدیر، در تاریخ حیات او دیده نمی ‌شود.

باز هم می ‌پرسیم آیا مسلمان مؤمن به قرآن می ‌تواند به مفاد این روایات اعتنا نماید؟ آیا کسی که واقعاً به قرآن ایمان دارد، برای عمل به حکم دین و دستور صریح ائمه- عليهم السلام-که از پذیرش اخبار مخالف قرآن نهی فرموده‌اند[1] نباید با نهایت شدت و قدرت با این لاطائلات و کفریات مبارزه کند؟! (چه رسد که به آنها معتقد باشد)

اگر به تاریخ خونین و ننگین دشمنی ها و خصومت ‌ها و تفرقه‌ اندازی‌ ها که این روایات در بین مسلمین به وجود آورده نظری بیفکنید، یقین خواهید کرد که جاعلین این روایات و واضعین این احادیث، مسلما و قطعا از دشمنان بزرگ اسلام بوده یا از طرف آنان تحریک و تشویق و تقویت شده ‌اند، تا چنین روزی را پیش آورده‌ اند که امروزه مسلمانان با اکثریت عددی که دارند (نزدیک به یک میلیارد نفر) و اکثر شان در بهترین نقاط معمورة زمین ساکن‌ اند، با آن همه دستورهایی که برای اتحاد و اتفاق و برادری دارند دچار آنگونه ذلّت و نکبت و تفرقه و بدبختی هستند که کمتر ملتی را با این شرایط می‌ توان با ایشان مقایسه نمود! کوچکترین نمونة آن تسلط یهودیان بر ایشان است. آری اینها از برکات بلکه نکبات این گونه روایات است که ریشة آن در سرزمین کفر است اما از چشمه‌ سار مذاهب اسلامی آبیاری می ‌شود! یعنی مذاهبی که اسلام و روح دین از آن بی‌ خبر و بیزار است!! مذاهبی که سیاست‌های گوناگون آنها را به وجود آورده و بدعت نهاده است: مذاهبی که به وسیلة دشمنان اسلام پیدا شده و یا از طرف آنان تقویت و ترویج شده است.

تاريخ حيات صحابه مصدق(تصديق كننده) آيات و مکذب(تکذيب كننده) روايات است

 

نگاهی به تاریخ اصحاب رسول خدا نیز به روشنی نشان می ‌دهد که آنان به حق قابل مدح و ثنای پروردگار عالم بوده و زندگانی سراسر افتخارشان می ‌رساند که زبدگان فرزندان آدم ‌‌اند! آنان کسانی بودند که بدون هیچ تطمیع و تهدیدی از جانب مبلّغ و پیغمبر اسلام - صلى الله عليه وسلم- به دین اسلام گرویدند و از هیچ تطمیع و تهدیدی برای انصراف از آن متأثر نگشته، چون کوهی شامخ در عقیدة خود ثابت بودند و با آنکه انواع شکنجه‌ها و رنج‌ها و عذاب‌ها از طرف مخالفین خود که همه صاحب قدرت و ثروت و نفوذ بودند برایشان وارد می‌ شد بسیاری از اینان که در طبقة فقراء و بردگان و در تحت نفوذ و قدرت مخالفان خود بسر می ‌بردند از طرف اربابان و مالکان خود تا سر حد مرگ تهدید می‌ شدند به حدی که طبق پاره ‌ای از روایات آب داغ بر بدن برهنة آنان ریخته و با شلاق‌ های آهنین، گوشت بدن آنان را می‌ ربودند و یا سرشان را در خم آب فرو برده و نگاه می‌ داشتند تا نفس شان قطع شود، یا در مقابل آفتاب گرم آنان را برهنه کرده و روی ریگ‌های داغ خوابانیده سنگ‌های سنگین برشکم آنان گذاشته و از ایشان می ‌خواستند که از دینی که پذیرفته ‌اند دست بر داشته و مرتد شوند یا لاأقل از روی مصلحت و به اصطلاح تقیّه از دین محمد - صلى الله عليه وسلم- اظهار برائت و بیزاری کنند تا از آن شکنجه و عذاب نجات یافته و با آزادی و رفاهیت زندگی کنند. کسانی از ایشان را با آتش، داغ می ‌کردند تا حدی که روغن بدن شان آن آتش را خاموش می ‌کرد، خباب بن ارت از مسلمانانی است که در راه عقیدة خود به دین اسلام شکنجه‌های فراوان تحمل کرده است و از معذبین فی الله است و شاید بتوان گفت بیش از دیگران متحمل رنج شده است. او غلام و زرخرید زنی به نام «ام النهار» بود پس از آنکه اسلام آورد و «ام النهار» خبر شد آهن گداخته را از کورة خباب که آهنگر بود بیرون می ‌آورد و بر سر او می ‌گذاشت و سر او را داغ می‌ کرد! کفار مکه نیز همین که از اسلام آوردنش خبر شدند، زره آهنین بر بدن او و عمار و بلال می ‌پوشانیدند و در آفتاب گرم حجاز وا می ‌داشتند تا در اثر تابش آفتاب حلقه‌ های تفیدة زره بر بدن ایشان می ‌نشست، گاهی آتش افروخته و او را به پشت در آتش وا می ‌داشتند و گاهی سنگ‌ هائی را در آتش گداخته و بر پشت او می چسبانیدند تا گوشت بدن او را به سخت ترین وجه بسوزاند در سال 37 هجرت وفات کرد و امیر المؤمنین در حق او دعای خیر فرمود[2]! حکیم بن جبیر از سعید بن جبیر روایت می‌ کند که به ابن عباس گفتم: مشرکین مسلمانان را در شکنجه و عذاب می داشتند تا آنان دین خود را ترک گویند گفت: آری به خدا سوگند مشرکین هر کدام از آنان را می زدند و گرسنه و تشنه نگاه می داشتند به حدی که از شدت صدمه‌ ای که بر ایشان وارد می ‌شد توان نشستن نداشتند تا آنچه از اینان می‌ خواستند انجام دهند و یا آنکه بگویند لات و عزی خدا هستند یا آنکه جعلی (سوسکی) برایشان می ‌گذشت می ‌گفتند خدای تو این است و او بگوید آری.[3]

اما آنان با کمال شهامت و رشادت و شجاعت از پیشنهادات ارباب قدرت و نفوذ سرپیچی کرده و بدون تقیه و با کمال صراحت در زیر شلاق آتشین گوشت ربای جان ستان آنان فریاد می ‌زدند: «أشهد أن لا اله الا الله و أن محمداً رسول الله» و سرافتخار بر آسمان می ساییدند آنان که پاره ای از ایشان خود صاحبان مال و ثروت و دارای نفوذ و قدرت بودند، اما به علت قبول اسلام ناچار بودند نه تنها از ثروت و قدرت خود صرف نظر کنند بلکه باید از یار و دیار و وطن و اقربای(خویشاوندان) خود نیز چشم پوشیده تن به مهاجرت داده به بلای غربت که هر کجای روی زمین بود و با دین و آئین ایشان مخالف بود روی آورند و به سرنوشتی نامعلوم، خود را گرفتار نمایند. چون جعفر بن ابی طالب و .... معهذا با کمال ابتهاج و افتخار تن به عذاب مهاجرت داده و از وطن و اقرباء و دوستان خود چشم پوشیده اما ذره ای از اوامر دین خود انحراف نورزیدند! اگر اینانند که قرآن کریم به بهترین صورت از رنج و شکنجة آنان خبر می ‌دهد و آنان را به تن دادن به مهاجرت و تحمل اذیت می ‌ستاید و می فرماید:

)وَالَّذِينَ هَاجَرُواْ فِي اللّهِ مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُواْ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَلَأَجْرُ الآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ * الَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (                                         (نحل / 41-42)

«آنان که پس از اینکه مورد ستم واقع شدند، در راه خدا هجرت کردند، البته در دنیا ایشان را جایگاهی نیکو دهیم و پاداش آخرت بزرگتر است اگر می ‌دانستند، همانان که صبر کردند و بر پروردگارشان توکل می ‌کنند».

و می‌ فرماید:

)فَالَّذِينَ هَاجَرُواْ وَأُخْرِجُواْ مِن دِيَارِهِمْ وَأُوذُواْ فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُواْ وَقُتِلُواْ لأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَار(                                       (آل عمران / 195)

«کسانی که هجرت کردند و از دیارشان رانده و در راه من آزار شدند و جنگیدند و کشته شدند البته هر آینه بدیهایشان را بپوشانیم و آنان را به بوستان‌هایی در آورم که از زیرشان رودها جاری است».

و می‌فرماید:

)لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَاناً وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ(                                                               (حشر / 8)

«مهاجران تهیدستی که از دیارشان و اموالشان رانده شدند در حالی که جویای فضل و خشنودی خداوند بوده و خدا و پیامبرش را یاری می‌ کردند، در ادعای ایمان راستگویند».

که به اتفاق جمیع مفسرین، دربارة مهاجرین، به حبشه و مدینه است. فراموش نکنیم که حضرت زین العابدین و سید الساجدین علی بن الحسین - عليه السلام- نیز در دعای چهارم «صحیفة سجادیه» به جای آنکه اصحاب رسول را مرتد شمارد دربارة مهاجرین دعا کرده و آنان را از کسانی می‌ داند که برای یاری پیامبر و تثبیت نبوت آن حضرت با آباء و اولاد خویش جنگیدند و غرق در محبت رسول الله - صلى الله عليه وسلم- بوده و با تقرب به پیامبر رشتة علائق خویشاوندی را گستند و مهمتر از آن، اینکه حضرتش برای تابعین که در بصیرت صحابه تردید نکرده و به آنان اقتداء کردند دعا کرده و ایشان را مشمول لطف و رحمت حق می‌خواهد. آیا – نعوذ بالله – آن حضرت در حق مرتدین و پیروان مرتدین دعا می ‌کند؟

چه کسی حتی آنکه به اسلام هم اعتقاد و ایمان ندارد، می ‌تواند بگوید که اینان که خداوند آنان را مؤمنان راستین و یاوران پیامبر و اهل بهشت خوانده است پس از رسول خدا بلافاصله مرتد شدند؟ آخر اگر دین و ایمان هم نباشد لاأقل حیا و انصاف مانع گفتن این اباطیل است. ما به توفیق إلهی در این کتاب چند نفری از ایشان را که تحمل انواع مشقات کرده و برای حفظ دین خود انواع بلیات را به جان خریده و تا آخرین نفس در فداکاری و وفاداری پای استقامت فشرده ‌اند و با این حال در سقیفة بنی ساعده جز تبعیت از سایر مؤمنین کاری نکرده و حرفی نزده‌ اند معرفی کردیم. این چند نفر را به عنوان نمونه آوردیم و گرنه همگی اصحاب[4] رسول خدا که در شدائد و حملات صدر اسلام شرکت داشتند چنین بودند.

اینها نقل است که مکذب این روایات است، اینک به عقل بپردازیم:

 

عقل منکر نص است

 

با رجوع به مدارک اصلی و اساسی تشیع، به وضوح مشاهده می ‌شود که در این منابع، ائمه با صفات و خصوصیاتی معرفی شده‌ اند که قرآن حتی برای پیامبران أولوالعزم، یا به عبارت دیگر برای فرستادگانی که دارای نبوت تشریعی بوده‌ اند، قائل نیست، تا چه رسد به انبیائی که فقط حائز مقام نبوت تبلیغی بوده ‌اند؟!!

اگر به مهمترین مجموعة حدیثی یعنی «اصول کافی» (قسمت کتاب الحجّه) نظری بیفکنیم برای ائمه ویژگی‌ های بسیاری نقل شده است, از جمله اینکه:

 

1-    به هنگام ولادت مختون بوده و دست بر زمین گذاشته و شهادتین می‌گویند و آیة هجدهم سورة آل عمران را تلاوت می ‌کنند! (حدیث 996-1004)[5] و ممکن است حتی در سه سالگی عهده‌ دار تبلیغ و تعلیم دین و امت شوند (حدیث 833-836)[6] و هر یک صحیفه‌ ای مخصوص به خود دارند!!

که به اجرای مطالب آن مأمورند[7]! (حدیث 734-737 به روایت صفوانی)[8]

2-    با ملائکه ارتباط مستمر دارند (احادیث 583 إلی 585)[9] و چون «محدث» ‌اند صدای فرشتگان را می شنوند (احادیث 434 إلی 437)[10] و (703 الی 707)[11] و خزانه ‌دار علم پروردگارند (احادیث 672 إلی 677)[12] و از گذشته و حال و آینده نکته‌ ای بر آنان پوشیده نیست!!!

(احادیث 500 الی 506)[13] و (599)[14] و (653-656).[15]

3-    اعمال عباد صبح و شام به آنان عرضه می ‌شود (حدیث 575 تا 578)[16]

4-    الواح و عصای حضرت موسی- عليه السلام- و انگشتر حضرت سلیمان - عليه السلام- و بسیاری از وسائل انبیاء سلف نزد آنان است (احادیث 611 إلی 619).[17]

5-    از گلی خلق شده ‌اند که جز انبیاء احدی از آن گل آفریده نشده است!! (حدیث 1006)[18] از پشت سر همچون از روبرو می ‌بینند و محتلم نمی ‌شوند و با آنکه مدفوعشان بوی مشک می‌ دهد ولی با این وصف، زمین موظف است که آن را بپوشاند و فرود برد!! (حدیث 1004)[19] به همة زبان ‌ها سخن می ‌گویند و حتی زبان پرندگان و چارپایان و دیگر جانداران را می ‌فهمند!! (حدیث 744).[20]

6-    همچون انبیاء مؤیّد به روح القدس ‌اند. (احادیث 708 إلی 716).[21]

7-    و در یک کلام به منزلة کسانی چون حضرت یوشع- عليه السلام- به شمار می ‌روند و حتی (در حدیث 702)[22] از قول حضرت صادق- عليه السلام- نقل شده است که : «الأئمه بمنزلة رسول الله - صلى الله عليه وسلم- إلا أنهم لیسوا بأنبیاء ولایحل لهم من النساء ما یحل للنبی فأمّا ما خلا ذلک فهم فیه بمنزلة رسول الله  صلى الله عليه وسلم» ائمه منزلت رسول خدا را دارند ولی پیامبر نیستند و آنچه در مورد زن‌ ها برای پیغمبر حلال است و آن حضرت می ‌تواند بیش از چهار زن اختیار فرماید برای ایشان حلال نیست، اما جز این، ایشان به منزلت رسول خدایند»!

با این اوصاف، طبعاً أئمه بالاتر و والاتر از انبیاء مبلّغ‌ اند و یا لاأقل به هیچ وجه من الوجوه از مبعوثین به رسالت تبلیغی کمتر نیستند و این با ختم نبوت ابداً موافق نیست، بلکه عهد قبل از پیامبر خاتم صلى الله عليه وسلم به چنین کسانی نیاز بیشتری داشت، ولی حضورشان پس از سدّ باب نبوت و رسالت، چنانکه خواهیم گفت، بی‌ وجه است و گفتن اینکه این بزرگواران نبی نیستند صرفا یک تعارف تو خالی یا در واقع بازی با الفاظ است که در ترازوی بحث علمی وزنی ندارد، بدیهی است عصمت و علم لدنّی و ارتباط ائمه با ملائک و مفترض الطاعه بودنشان و ... همان اوصاف و خصوصیات انبیاء است و صد البته با تغییر لفظ، حقیقت امور تغییر نمی‌ کند و نمی‌ توان با تغییر نام از نبی به امام، لاأقل مانع از حمل احکام انبیاء مبلّغ، بر آنان شد. و بدین سبب حضور آنان در میان امت با خصوصیاتی که مدعیان ولایت منصوصه قائل ‌اند اصولاً با دوران بلوغ بشریت مناسبت ندارد، یعنی عصری که حرکت امت برای کسب تجربه در مسیر ادارة امور خویش براساس تعالیم شریعت و عصر تبلیغ و تعلیم دین توسط مؤمنان امت آغاز می‌ شود و بشر در این طریق نیز مسئولیت پذیرفته و مورد امتحان و افتتان قرار می ‌گیرد.

به نظر ما، مدعیان، معنای ختم رسالت و نبوت را چنانکه باید در نیافته ‌اند و إلا این اندازه در باب امامت منصوصه عناد و لجاج نمی ‌کردند. از این ‌رو بی‌فایده نیست مطالبی را از «مرتضی مطهری» که جزوه ‌ای در موضوع «ختم نبوت» تألیف کرده – و البته خود نیز بدون توجه به لوازم نظریة خویش به ولایت منصوصه معتقد است– بیاوریم باشد که مورد توجه عمیق قرار گیرد، ایشان می‌نویسد: «رسالت پیامبر اسلام با همة رسالت ‌های دیگر این تفاوت را دارد که از نوع قانون است نه برنامه. قانون اساسی بشریت است» (ص 26) «وحی این پیغمبر در سطح قانون اساسی کلّی همیشگی است» (ص 30) «و پیغمبر خاتم آن است که همة مراحل را طی کرده و راه نرفته و نقطة کشف نشده از نظر وحی باقی نگذاشته است» (ص 34) البته «وحی عالیترین و راقی ‌ترین مظاهر و مراتب هدایت است. وحی، رهنمون‌ هایی دارد که از دسترس حس و خیال و عقل و علم و فلسفه بیرون است و چیزی از اینها جانشین آن نمی ‌شود. ولی وحیی که چنین خاصیتی دارد وحی تشریعی است نه تبلیغی و بر عكس تا زمانی بشر نیازمند به وحی تبلیغی است که درجة عقل و علم و تمدن به پایه‌ ای نرسیده است که خود بتواند عهده ‌دار دعوت و تعلیم و تبلیغ و تفسیر و اجتهاد در امر دین خود بشود. ظهور علم و عقل و به عبارت دیگر رشد و بلوغ انسانیت، خود به خود به وحی تبلیغی خاتمه می د‌هد و علماء جانشین انبیاء می‌گردند» (ص 47) «در حقیقت یکی از ارکان خاتمیت، بلوغ اجتماعی بشر است، به حدی که می ‌تواند حافظ مواریث علمی و دینی خویش باشد و به نشر و تبلیغ و تعلیم و تفسیر آن بپردازد». (ص 13)

اگر می ‌بینیم که پیامبر بنی اسرائیل، «طالوت» را به أمر إلهی به عنوان زمامدار معرف می ‌کند – یعنی همان کاری که مدعیان در مورد ائمه می ‌پسندند – علاوه بر اینکه این کار هم به تقاضای امت انجام می ‌شود (بقره / 246) ولی به هر حال جزء آن دسته از کارهایی است که «در دورة کودکی بشر اجبارا وحی انجام می ‌داده است» (ص 87) و متعلق به دورة نیاز بشر به هر دو قسم نبوت است و از آن‌ روست که «بشر چند هزار سال پیش نسبت به حفظ مواریث علمی و دینی ناتوان بوده است و از او جز این انتظاری نمی ‌توان داشت» (ص 12) و هنوز به حدی از بلوغ اجتماعی و سیاسی و فرهنگی نرسیده بود که خود بتواند میراث انبیاء را دست نخورده حفظ کند و «تحریف و تبدیل‌ هایی در تعلیمات صلاحیت خود را برای هدایت مردم از دست می‌ داده‌ اند» (ص 11) و علاوه بر آن بشر هنوز توان آنکه خود به تبلیغ و تعلیم شریعت و بسط معارف إلهی اقدام کند، نیافته بود و حتی در مورد تعیین مصادیق، محتاج دستگیری شرع بود. ولی با نزول آیة:

)إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ(                                      (حجر / 9)

«همانا ما خود قرآن را فرو فرستادیم و همانا ما حافظ آنیم».

و اعلام عدم وقوع تحریف، «علت عمدة تجدید پیام و ظهور پیامبر جدید منتفی گردید» (ص 12). به قول علامه اقبال لاهوری( متفکر پاکستانی) «زندگی نمی ‌تواند پیوسته در مرحلة کودکی و رهبری شدن از خارج باقی بماند، الغای کاهنی و سلطنت میراثی در اسلام، توجه دائمی به عقل و تجربه در قرآن و اهمیتی که این کتاب مبین به طبیعت و تاریخ به عنوان منابع معرفت بشری می ‌دهد همه سیماهای مختلف اندیشة واحد ختم رسالت است» (ص 15)[23] و این به معنای آن است که پس از ختم نبوت و رسالت، بشر پا به مرحلة تازه ‌ای گذاشته است که می ‌تواند ازین پس در ادارة امور خویش بر مبنای تعالیم و احکام دین، بر پای خویش بایستد و امت قوة تشخیص و انتخاب مدیر صالح برای اداره جامعه اسلامی را بر مبنای اوامر و نواهی شرع، واجد است[24] و به همین جهت در نهج البلاغه (خطبة اول) می ‌خوانیم: «من سابق سمی له من بعده أو غابر عرفه من قبله، علی ذلک نسلت القرون ومضت الدهور وسلفت الاباء وخلقت الأبناء إلی أن بعث الله محمدا رسول الله صلى الله عليه وسلم لإنجاز عدته وتمام نبوته» هر پیامبری به پیامبر پیشین خود قبلا معرفی شده است و آن پیامبر پیشین او را به مردم معرفی کرده و بشارت داده است. بدین ترتیب نسل‌ ها پشت سر یکدیگر آمدند و روزگاران گذشت تا اینکه خداوند, محمد صلى الله عليه وسلم را بنا به وعده ‌ای که کرده بود برای اتمام جریان نبوت فرستاد.

اما قرآن و پیامبر خاتم نسبت به دوران بعد از خود، هیچ پیامبر یا مبلّغ یا معلمی إلهی را که با افراد بشر تفاوت‌هایی داشته باشند به طور رسمی و شرعی معرفی نفرموده است زیرا دوران بلوغ بشریت آغاز شده و انسان باید در راه تحقق مقاصد شرع، قدم در راه کسب تجربه بگذارد و بقیة سیر تکاملی خویش را با توجه به تعالیم شریعت، خود بپیماید.

با توجه به این مطالب است که معتقدیم نص از جانب خدا، بر حکومت افراد معین در تمام ازمنه و دهور بر عموم مسلمین، اگر پیش از ختم نبوت، انجام می ‌شد – که البته در آن زمان هم با این طول و تفصیل و صفات خارق‌العاده و عجیب که مدعیان برای دورة پس از پیامبر خاتم قائل ‌اند، نبوده است – بی ‌وجه نبود، اما بعد از ختم نبوت و رسالت – اعم از نبوت تشریعی و نبوت تبلیغی – معقول و ممکن نیست.

همچنین نصی بر حکومت افرادی معدود – مثلا هفت یا یازده یا دوازده تن و یا ... – که مدتی محدود زندگی می ‌کنند، برای حکومت هزاران سال تا قیامت نیز مطابق با واقعیت و معقول نیست زیرا دین اسلام دینی ابدی است و همواره به حاکم و رهبری که مجرى احکام نورانی شرع باشد، نیازمند است و چنانکه می‌ دانیم تعطیل احکام شرع ولو برای یک لحظه جایز نیست و قطعا شریعت مقدسة اسلام امت را بلاتکلیف نمی ‌گذارد و قانون و طریقه‌ ای اساسی برای حل مسائل مربوط به زعامت مردم تبیین فرموده. حال هر سخنی که مدعیان در این باب بگویند، ما همان را در مورد کلّ دوران پس از پیامبر صلى الله عليه وسلم به آنان باز می‌ گردانیم. زیرا نمی توان بخشی از دورة پس از پیامبر صلى الله عليه وسلم را با بقیة آن دوره تا قیامت، متفاوت انگاشت، مگر به دلیل شرعی، که البته جز ادّعا چیزی در دست نیست.

این دوره، عصری است که بشر باید در زمینة ادارة جامعة خویش امتحان و افتتان شود که چگونه تعلیمات شرع را در مورد مدیر اجتماع، اجرا می ‌کند و چگونه بر کار او نظارت خواهد کرد. و چگونه مسؤولیت‌ هایش را در برابر رهبری که خود با بیعت خویش بر گزیده است، ایفاء می ‌نماید.

دوره‌ ای فرا رسیده که بشر می‌ تواند با توجه به اوامر و نواهی شرع، امام خویش را بشناسد و ناگزیر باید زحمت و مسؤولیت انتخاب امیر امت را به عهده بگیرد و با موازین شرع، صالح را از طالح و متقی را از فاجر تمییز دهد. زیرا آیات قرآن در تبعیت از ابرار و عصیان در برابر فجار، اوامر فراوانی دارد:

اولا در اطاعت مطلق، جز خدا و رسول خدا را مطاع نمی ‌شناسد و بدون قید و شرط می ‌فرماید:

)أَطِيعُواْ اللّهَ وَالرَّسُولَ(                                                                          (آل عمران / 32)

«خداوند را اطاعت و پیامبر را اطاعت کنید».

و اشخاص ذیل را نیز لایق اطاعت می ‌شمارد :

)وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللّهُ عَنْهُمْ(.                                                                                                                 (توبه / 100)

«پیش آهنگان نخستین از مهاجرین و انصار و آنان که با نیکی کردن آنان را پیروی کردند، خداوند از ایشان خشنود است».

و نیز می ‌فرماید :

)أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُون(.     (يونس / 35)

«آیا آنکه به حق هدایت می‌ کند سزاوارتر است که پیروی شود، یا کسی که ره نمی ‌یابد مگر آنکه خود هدایت شود، شما را چه می ‌شود؟ چگونه حکم می ‌کنید».

و می ‌فرماید:

)وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيّ(                                                                           (لقمان / 15)

«راه کسی را که به سویم بازگشته پیروی کن».

و می ‌فرماید:

)فَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ(. (زمر/18)

«بندگانی که سخن را می‌شنوند و بهترینش را پیروی می‌کنند بشارت ده، که آنان را خدایشان هدایت فرموده».

و فرموده :

)وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشَادِ(                                 (غافر / 38)

«کسی که ایمان آورده بود گفت: ای قوم! مرا پیروی کنید تا شما را به راه رشد و هدایت رهنمون شوم».

و در سورة نساء آیة 59، اطاعت فرمانداران را که مطیع خدا و رسول باشند واجب شمرده است البته مشروط بر آنکه در صورت بروز اختلاف بین فرمانداران و مردم، هر دو طرف به فرمان خدا و رسول گردن نهند.

ثانیا در عصیان و نافرمانی فجّار و کسانی که مطیع خدا و رسول نیستند می ‌فرماید :

)وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءهُم مِّن بَعْدِ مَا جَاءكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذَاً لَّمِنَ الظَّالِمِينَ(

                                                                                                                         (بقره / 145)

«ای پیامبر اگر پس از آنکه دانش برایت آمده، هوسهایشان را پیروی کنی، همانا از ستمگران خواهی بود».

و نیز می ‌فرماید:

)وَلاَ تَتَّبِعُواْ أَهْوَاء قَوْمٍ قَدْ ضَلُّواْ مِن قَبْلُ(                                              (مائده / 77)

«از هوسها و امیال گروهی که گمراه شده‌اند، پیروی مکنید».

و می ‌فرماید:

)وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاء الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا(                                                     (انعام / 150)

«هوس‌های کسانی را که آیات ما را تکذیب کرده‌اند، پیروی مکن».

و فرموده :

)وَلاَ تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ(                                              (اعراف / 142)

«راه مفسدان را پیروی مکن».

)وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ(                     (کهف / 28)

«کسی را که دلش را از یاد خویش غافل ساختیم و هوس خویش را پیروی می‌کند، اطاعت مکن».

)وَلاَ تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ * الَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلاَيُصْلِحُونَ(.

 (شعراء/151-152)

«فرمان مسرفانی را که اصلاح نکرده و در زمین فساد می ‌کنند اطاعت نکنید».

و برای عبرت امت از قول اهل دوزخ که نادم و پشیمان شده ‌اند می ‌فرماید:

)وَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلاَ(                       (احزاب / 67)

«و گفتند پروردگارا همانا سروران و بزرگان مان را اطاعت کردیم و آنان ما را گمراه کردند».

و نیز می ‌فرماید:

)وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاء الَّذِينَ لاَيَعْلَمُونَ(                                            (جاثيه / 18)

«هوس ‌های کسانی را که نمی ‌دانند پیروی مکن».

)فَلَا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ * وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ * وَلاَ تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَّهِينٍ(

                                                                                                                   (قلم/8-10)

«پس تکذیب‌کنندگان را اطاعت مکن و هر پستی را که سوگند بسیار می‌ خورد اطاعت مکن».

و نیز می ‌فرماید:

)فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً(                                      (دهر / 24)

«پس برای فرمان پروردگارت صبر کن و افراد گنه کار و کفران پیشه را اطاعت مکن».

و به منظور تحذیر امت، در مذمت کسانی که تابع نابکاران شدند می ‌فرماید:

)إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُواْ مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُواْ وَرَأَوُاْ الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الأَسْبَابُ(. (بقره/166)

«یاد آر آنگاه که رؤسا و پیشوایان، چون عذاب را ببینند از پیروان خود بیزاری می ‌جویند».

و نیز می‌ فرماید :

)وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءتْ مَصِيراً(.

                                                                            (نساء / 115)

«و هر که راهی جز راه مؤمنان پوید او را بدانچه که دوست دارد واگذاریم و به دوزخ در آوریم».

)وَاتَّبَعُواْ أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ(                                                 (هود / 59)

«و هر زورگوی عنیدی را پیروی کردند».

با توجه به این تعالیم و نظائر آن اگر امامی منصوص و معصوم و واجب الاطاعه – چنانکه قائلین به امامت منصوصه معتقدند – تعیین شده باشد، دیگر این اوامر و نواهی موردی ندارد، زیرا همین که خداوند همچون دوران قبل از ختم نبوت بفرماید از فلان و بهمان و .... و .... اطاعت کنید، دیگر نیازی نيست که دستورهای کلی ذکر شود که راهنمای ابدی تشخیص مطاع واقعی از کسانی است که شایستة اطاعت نیستند، در حالی که این تعالیم، قانون کلی و زمینه ‌ای است برای رشد و تعالی امت دربارة تعیین زمامدار، برای ادامة مسیر تکاملی حیات. و این امت است که باید عزم تحقیق و تدقیق کند و لایق را از نالایق تمییز دهد و مسؤولانه از لایق اطاعت و حمایت و نسبت به نالایق مخالفت و سرپیچی نماید. آری با ختم نبوت، دوران مسؤولیت فرا رسیده، در واقع اسلام به عنوان آخرین دین الهی، نسبت به لیاقت بشر برای ادارة امور خویش، بسیار خوشبین‌تر از آن است که مدعیان ولایت منصوصه می ‌پندارند.[25]

علاوه بر این پروردگار حکیم در قرآن کریم مؤمنان را به شوری و مشورت، امر فرموده و البته یکی از این امور، موضوع بسیار مهم حکومت و زعامت است و در قرآن ضمن صفاتی که برای مؤمنین می‌ شمارد یکی هم آن است که می‌ فرماید:

)وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ(                                                                           (شوری / 38)

«و امرشان بین خود به شورا و مشورت است».

از این ‌رو مؤمنان اصحاب از مهاجر و انصار که در مدینه بودند، بلافاصله پس از رسول خدا صلى الله عليه وسلم به این دستور عمل کرده و با شورا و مشورت به تعیین امام و زمامدار امت اقدام نمودند و این مسلما یک واجب شرعی بود[26] و در این مجادلات و مشاورات ابدا سخنی از نص و منصوصیت نرفت. بدیهی است که اگر امر امامت و حکومت اندک رابطه ‌ای با نص می‌ داشت در بین آن همه مسلمانان صدر اول لاأقل اشاره ‌ای به آن می ‌رفت، در حالی که هیچ سخنی از آن به میان نیامد و حتی هیچ کس نگفت و کسی نخواست که از طرف رسول خدا صلى الله عليه وسلم کسی به نام و نشان برای این کار تعیین شود، چون چنین تقاضایی بر خلاف تکلیف بود، آنان در دوره‌ ای قرار داشتند که می ‌توانستند در پرتو دستورات کلی شرع  جزئيات را درك كرده و خود رأی شرع انور را به دست آوردند. اما اگر امامت امت به تعیین و نصب إلهی و در اشخاص معین بود، دیگر این اوامر و نواهی زائد بود و با وجود امام معصوم، که مطاع مطلق است دیگر اختیاری برای کسی باقی نمی ‌ماند که نیاز به شورا و مشورت باشد. زیرا مشورت در صورتی است که أمت در تشخیص امام و قائد خویش – البته با رعایت موازین شرعی – مختار باشد و در صورت نصب إلهی امام، مشورت زائد، بلکه کفر است!

در تمام حکومت‌ های جهان از ابتدای تاریخ تا این زمان – به جز انبیاء که حکومت، فقط شأنی از شؤون آنان است – سخنی از زمامداری منصوصه نیست مگر در سلاطین مستبد عوام فریب و جباری چون فراعنة مصر و پادشاهان باستانی ایران و میکادوهای ژاپن و امپراطوران چین و ... که خود را فرزند آسمان و پسر خورشید و دارای فره ایزدی و وارث پادشاهی دنیا معرفی کرده و بدین وسیله نسل بعد از نسل بر مردم سلطنت و فرمانروایی می ‌کردند. پر واضح است که چنین ادعایی در ادوار تاریک و اعصار جهالت مقبول می ‌افتاد و با نور دین خاتم و شریعت کاملة اسلام، این گونه عقاید رونقی نخواهد داشت.

چنانکه پیش از این در همین فصل اشاره کردیم، حتی در شرایع سابقه نیز نص بر حکومت یک شخص غالباً در زمان حیات خود پیامبر بوده و وظیفة محدود و خاصی را بر عهدة او می ‌گذاشته و اصولا از یک تن تجاوز نمی ‌کرده است و با این طول تفصیل که مدعیان ولایت ادعا می ‌کنند، به هیچ ‌وجه و در هیچ یک از ادیان، سابقه نداشته است.

 

حقیقت ماجرای غدیر چیست؟!

 

یکی از مطالبی که در بحث امامت منصوصه غالبا از توجه لازم به آن غفلت می‌ شود و چندان مورد علاقة مدعیان حبّ آل رسول صلى الله عليه وسلم نیست، حوادثی است که در سال دهم هجری رخ داده و زمینه‌ ساز اصلی واقعة غدیر است که اطلاع از آن، در فهم درست خطبة غدیر خم، کمال ضرورت را داراست.

خلاصة این واقعه چنانکه در تواریخ اسلامی چون سیرة ابن هشام (ج 4 ص274) که قدیمی ‌ترین تاریخ در سیرة رسول خدا است و در سایر کتب تواریخ و تفسیر فریقین از شیعه و سنی از قبیل تفسیر جمال الدین ابوالفتوح رازی[27] که به فارسی تألیف شده و تفسیر ابن کثیر و تاریخ البدایه و النهایه و کتاب مجالس المؤمنین قاضی «نور الله شوشتری» (ج 1 ص43) آمده، چنین است: در سال دهم هجری که رسول خدا صلى الله عليه وسلم برای انجام و تعلیم حج اسلامی عازم بیت الله الحرام بود، نامه ‌هایی به رؤسای قبائل عرب و بلاد مسلمین فرستاد و از آنان دعوت کرد که برای انجام حج در مکه حاضر شوند، از جمله نامه‌ ای به امیر المؤمنین علی عليه السلام که در این هنگام در یمن بسر می ‌برد و أخذ زکات می ‌نمود، نوشت و حضرتش را دعوت کرد که برای ایام حج در مکه حاضر شود. آن جناب که در این وقت در یمن و یا در راه بازگشت از یمن بود، چون نامة رسول خدا را دریافت داشت با خود اندیشید که اگر بخواهد اموال بیت المال را که بیشتر عبارت بود از شتر و گاو و گوسفند، با خود حمل کند نمی‌ تواند در موقع مقرر به مکه برسد ناچار آن اموال را به کسانی که همراه حضرتش بودند مانند بریدة اسلمی و خالد بن ولید و غیره واگذار نمود که تحت مراقبت آنان حمل شود و خود با سرعت بیشتر روانة مکه شد و در روز هفتم و یا هشتم ذیحجه خود را به رسول خدا رسانید.  

    وپس از انجام حج ومناسک آن، به صوب مأموریت خود که حمل اموال بیت المال بود برگشت چون به قافلة بیت المال رسید مشاهده نمود که پاره ‌ای از اموال بیت المال که از آن جمله حلّه ‌های یمنی بود، مورد تصرف و استفادة بعضی از اصحاب قرار گرفته و چنانکه عادت و رویة آن جناب در اجتناب از تصرف در اموال بیت المال بود، از مشاهدة آن وضع غضب بر وی مستولی شد و بریده و خالد را مورد عتاب و خطاب قرار داد. این رفتار آن جناب که عین صواب بود بر اصحاب که خود ارباب رجال و رکاب بودند سخت ‌گران آمد و از آن حضرت دلگیر وناراحت شدند و کسانی را به خدمت رسول خدا فرستاده و یا خود مستقیما مراجعه نموده و از خشونت و شدت سختگیری آن جناب شکایت نمودند، رسول خدا پس از استماع شکایت آنان، ایشان را از ناراحتی ونارضایتی از علی عليه السلام منع فرمود و پاره‌ ای از فضائل آن حضرت را بیان کرد و فرمود: «ارفعوا ألسنتکم عن علی فإنه خشن فی ذات الله غیر مداهن فی دینه» زبان خویش را از علی باز دارید زیرا او دربارة دین خدا خشن بوده و در امور دین سهل ‌انگار نیست اما خالد و بریده و دیگران که قبل از ملاقات رسول خدا از گله مندی از علی عليه السلام نزد دیگران مضایقه نکرده بودند، طبعا بسیاری از مردمی که هنوز علی عليه السلام را ندیده بودند و به درستی نمی‌ شناختند ممکن بود بر اثر شکایت وگله مندی  اینان، علی به بدی معرفی می‌ شد و رسول خدا که این کیفیت را مشاهده فرمود، لذا بر خود لازم دید که قبل از آنکه آن همه مسلمان که از گوشه و کنار جهان برای ادای فریضة حج اجتماع کرده و اکنون در مسیر بازگشت بودند، متفرق گردند و پیش از آنکه امواج این واقعه به مکه برسد و یا این ماجرا در مدینه شایع شود و مردم مدینه تحت تأثیر آن قرار گیرند، از شخصیت بارز و ممتاز علی عليه السلام دفاع کرده و حضرتش را با فضائل عالی که دارد به مسلمانان معرفی و قضیه را در همانجا حل و فصل نماید[28] علاوه بر آن دفاع از حیثیت یک شخص ممتاز مسلمان بر حضرتش واجب بود لذا در اجتماع غدیر خم به معرفی آن جناب و وجوب دوستی او بر جمیع مسلمانان پرداخت که البته این صورت و کیفیت به دلایلی که در صفحات آینده خواهیم گفت هرگز معنای منصوصیت علی عليه السلام را به خلافت از جانب خدای متعال نداشت.

 

آیا حدیث غدیر دلالت بر منصوصیت علی عليه السلام دارد؟

به عقیدة ما با توجه به دلایل زیر خطبة غدیر بر منصوصیت علی عليه السلام دلالت ندارد:

1-    بهترین دلیل همان است که هیچ یک از کسانی که در آن اجتماع بوده و خطبة رسول خدا صلى الله عليه وسلم را شنیدند از آن, چنین تعبیری نکردند و به همین جهت در سقیفة بنی ساعده ذکری و حتی اشاره‌ ای در این باب به آن حدیث نرفته و پس از آن هم در تمام دوران خلافت خلفای راشدین کسی در موضوع زعامت مؤمنین بدان استناد نجست تا اینکه تفرقه افکنان پس از سال‌ ها بدان تمسک جستند و کردند آنچه کردند!!

2-    خود امیر المؤمنین علی عليه السلام و طرفداران او از بنی ‌هاشم و غیره در سقیفه و پس از نصب ابوبکر به خلافت سخنی از آن به میان نیاوردند و به منصوصیت آن جناب به این حدیث استناد نکردند، حتی بنا به ادعای برخی از علمای شیعه که دوازده تن از اصحاب رسول خدا به طرفداری علی مرتضی عليه السلام با ابوبکر احتجاج کردند حدیث غدیر را مستند خود در اولویت علی به خلافت نگرفتند و اگر در گفتار پاره‌ ای از ایشان ذکری از آن به میان آمده فقط به عنوان شمردن فضائل بوده وگرنه درآن اصلا اشاره‌ای به منصوصیت آن جناب به خلافت از جانب خدا نیست، هر چند خود آن حدیث 12 نفری از نظر صحت و سقم وضع استواری ندارد و قرائن جعل در آن کاملا آشکار بوده و طبعا قابل استناد نیست.

3-     قوت ایمان اصحاب فداکار و مجاهد رسول الله و مدح و تجلیل قرآن کریم از ایشان، باکتمان خلافت و امامت الهی علی عليه السلام توسط آنان، تناقض صریح دارد، خصوصا که بسیاری از آنان چنانکه گفتیم از پذیرش زعامت آن حضرت اباء نداشتند و اقرار کردند که اگر پیش از بیعت با ابوبکر سخنان امیرالمؤمنین را می ‌شنیدند. با آن حضرت بیعت می ‌کردند و طبعا انگیزه‌ ای برای کتمان خطبة غدیر نداشتند و اگر از خطبة مذکور، چنان معنایی را فهمیده بودند، تخلف نمی ‌کردند.

4-    ماجرای خالد و بریده[29] در تصرف پیش از موقع اموال زکات که شرحش گذشت از موجبات ایراد خطبة غدیر بوده و بیانگر آن است که پیغمبر خدا از مردم، دوستی و نصرت و قدرشناسی نسبت به حضرت علی عليه السلام را می‌ خواهد.

5-     بیان معجز نشان خاتم پیامبران در این مورد چنان است که ابهامی در آن وجود ندارد و تنها غبار تعصب و علاقة کورکننده به عقاید ناموجه موروثی است که مانع درخشش فصاحت و دقت بیان رسول الله صلى الله عليه وسلم شده است.

در خطبة غدیرخم جملة برجسته ‌ای وجود دارد که در تمام روایات غدیریه ذکر شده و مخالف ندارد و آن جملة معروف «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» ... است، توجه دقیق به این جمله، رافع بسیای از مشکلات است زیرا نکتة بدیهی و اختلاف ناپذیر در این جمله که در هیاهوی تعصب ‌ها و فرقه‌گرایی‌ها کمتر بدان توجه می‌ شود آن است که لفظ «مولی»، به هر یک از معانی متعدد و پر شمار آن که حمل شود، معنای جمله غیر از این نخواهد بود که در آن واحد هر که اکنون من «مولا»ی اویم علی عليه السلام نیز هم اینک «مولا»ی اوست. به عبارت دیگر پیامبر صلى الله عليه وسلم از کلمه «مولی» همان معنایی را برای علی عليه السلام خواستار است که خود هم اکنون حائز است.

حال اگر بخواهیم به انگیزة علائق فرقه‌ ای خویش از معانی لغوی لفظ عدول کنیم و از طریق کلمة «مولی» مقام خاصی برای علی عليه السلام قائل شویم باید توجه داشته باشیم که آشکارترین و نزدیکترین شأن و شؤون حضرت محمد صلى الله عليه وسلم به ذهن، مقام نبوت و رسالت است، در این صورت برای اینکه علی عليه السلام پیامبر پنداشته نشود باید قیدی در جمله وجود می‌ داشت که ذهن را از این معنی منصرف کرده و به مقام منظور متوجه سازد. اما می ‌دانیم که در کلام هیچ قیدی موجود نیست در حالی که حمل «مولی» - البته با توجه کامل به قرائن موجود در کلام – به معنای لغوی نیازمند قید توضیحی نیست و کلام موجود نقصی نخواهد داشت و به فصاحت تمام مقصود را می ‌رساند.

علاوه بر این چنانکه در سطور آتی خواهیم دید با اینکه تاکنون کوشش بسیار صرف شده، ولی مدعیان موفق نشده‌ اند برای «مولی» معنای خلیفه، امام، حاکم، امیر، والی و .... بتراشند، حال اگر بدون توجه به لغت، به زور کلمه «مولی» را به معنای خلیفه بگیریم با این مشکل مواجهیم که پیامبر خلیفة کسی نبود تا بخواهد خلافت مذکور در مورد علی عليه السلام نیز پذیرفته شود. و یا اگر به فرض محال «مولی» را به معنای امام بگیریم، این موضوع با وجود پیغمبر – که علاوه بر نبوت مقام امامت نیز داشت – با اعتقادات شیعی تصادم و منافات دارد[30] و اگر برای خلاصی از این تعارض اصرار کنیم و بگوییم مقصود از این کلام، امامت و خلافت بلافصل علی عليه السلام بعد از پیامبر صلى الله عليه وسلم است، لزوما باید کلمة «بعدي یعنی پس از من» نیز در کلام ذکر می ‌شد – هر چند کسی ادعا نکرده که پیامبر این کلمه را فرموده باشد – اما پیامبر نه قیدی بکار برده که از لفظ «مولی» فقط «امامت» فهمیده شود و دیگر شؤون آن حضرت، بر کنار بماند و نه قید «بعدی» را استعمال فرموده، و این کار از هادی و معلم امت و پیامبر فصیح اسلام پذیرفتنی نیست. شک نیست اگر پیامبر صلى الله عليه وسلم مقصود دیگری می‌ داشت به فصاحت تمام بیان می ‌فرمود و قطعا از تفهیم منظور خود ناتوان نبود.

از این ‌رو تنها معنای تردید ناپذیر «مولی» که هم با مورد و هم با قرائن و هم با لغت و هم با دین و شریعت سازگار است همان معنای دوستی و نصرت است و بقیه، سخنان بی دلیل و نامستندند.

6- چنانکه در سطور بالا گفتیم در جملة متفق علیها و معروف خطبة غدیر لفظ «مولی» استعمال شده است که معانی بسیار دارد، عبدالحسین امینی در کتاب «الغدیر» معانی زیر را برای مولی ذکر کرده است :

1- پروردگار 2- عمو 3- پسر عمو 4- پسر 5- پسر خواهر 6- آزادکننده 7-آزاد شده 8- بنده و غلام 9- مالک 10- تابع و پیرو 11- نعمت داده شده 12- شریک 13- هم‌ پیمان 14- صاحب و خواجه (یا همراه) 15- همسایه 16- مهمان 17- داماد 18- خویشاوند 19- نعمت‌ دهنده و ولی نعمت 20- فقید 21- ولی 22- کسی که به چیزی سزاواتر از دیگران است 23- سرور (نه به معنای مالک و آزادکننده) 24- دوستدار 25- یار و مددکار 26- تصرف‌کننده در کار 27- عهده‌دار کار[31] و با تمام کوششی که کرده موفق نشده معنای خلیفه و حاکم و امیر و ... از آن استخراج کند و اعتراف کرده که لفظ «مولی» مشترک لفظی و حد أکثر به معنای «اولی بالشئ» (معنای بیست و دوم) است. بدین ‌ترتیب معنای لفظ «مولی» را بدون قرینه نمی ‌توان دریافت و از این معانی آنچه با توجه به موجبات ایراد خطبه و موقعیت اظهار آن و از همه مهمتر قرینة آن در جملة بعدی که می ‌فرماید: «اللهم وال من والاه و عاد من عاداه» یعنی پروردگارا هر که او را دوست دارد، دوست بدار و هر که او را دشمن بدارد، دشمن بدار و ثابت می‌ کند که مراد از آن محبت و دوستی و نصرت آن بزرگوار است.[32]

در دو آیه قرآن نیز «مولی» به معنای «وارث» استعمال شده است.

1- )وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ.( «برای همه، از آنچه که پدر و مادر و خویشاوندان واگذارند، وارثانی قرار دادیم». (نساء / 33)

2- )وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِن وَرَائِي(. «من پس از خویش، از وارثانم بیمناکم». (مریم / 5)

در یکی از آیات قرآن «مولی» به معنای سرور و سیّد (در برابر عبد) آمده است:

)أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لاَ يَقْدِرُ عَلَىَ شَيْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلاهُ(. «یکی از آن دو برده‌ گنگ است و بر کاری توانا نیست و او سربار مولا و سرور خویش است». (نحل / 76) و مراد از «مولی» در کتاب «العتق» از أبواب فقه، همین معنی است.

در سوره مائده (آیه 89) پس از بیان نحوه گشودن سوگند و کفّاره آن، آیه شریفه با عبارت «لعلکم تشکرون: باشد که سپاس حق را بجای آرید» ختم می ‌شود و از آنجا که شکر در برابر نعمت است از این‌ رو می‌ توان دریافت که در سوره تحریم لفظ «مولی» در آیه‌ای که درباره گشودن سوگندهاست به معنای «منعم: نعمت بخش» بکار رفته است:

)قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ( «خداوند به گشودن سوگندهایتان حکم فرموده و اوست که نعمت بخش ماست». (تحریم / 2)

امّا در یکی از آیات قرآن محتمل دانسته ‌اند. آیه مذکور چنین است:

)مَأْوَاكُمُ النَّارُ هِيَ مَوْلاَكُمْ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ(. «پناهگاهتان آتش و آن مولای شماست و چه بد بازگشت گاهی است». (حدید / 15)

البتّه برای اثبات این احتمال و ردّ احتمالات دیگر، مؤیّدی از قرآن کریم نداریم در حالی که برخی معانی دیگر از تأییدات قرآنی نیز برخوردار بوده و موجبی برای انصراف از آن‌ها به نظر نمی ‌رسد. از جمله اگر در این آیه «مولی» را به معنای «صاحب: همراه و همنشین» بگیریم، مصاحبت و همنشینی با آتش معادل معنوی، «اصحاب النار: همراهان و همنشینان آتش» است که در کتاب الهی بسیار بکار رفته خصوصاً که سیاق آیات نیز مؤید این معنی است زیرا، در آیه قبل منافقین به مؤمنین می‌گویند:

)أَلَمْ نَكُن مَّعَكُم( «آیا همراه و همنشین شما نبودیم؟». (حدید / 14) و در جوابشان گفته می ‌شود: امروز آتش همراه و همنشین شماست.

حتی اگر «مولی» را در اینجا به معنای «اولی» فرض کنیم، باید معلوم شود که وجه اولویّت در چیست؟ طبعاً در این جا با توجّه به سؤال منافقین در آیه قبل و لفظ «مأوا: پناهگاه» و «المصیر: بازگشتگاه» در همین آیه، واضح می ‌شود که وجه اولویّت آتش در مصاحبت و مجالست است، در نتیجه معنای آیه چنین می‌شود: آتش از هر چیز به همراهی و همنشینی با شما شایسته‌تر است.

بنابراین اگر «مولی» را به معنای «اولی» (یعنی «مفعل» را به معنای «أفعل») بگیریم، دلیل لغوی در دست نیست که بگوییم منظور از آن فقط «اولی به تصرّف» است! چون ممکن است مراد از آن «اولی به محبّت و بزرگداشت و ...» باشد. چه موجب می‌ شود هنگامی که لفظ «مولی» را می ‌شنویم مراد از آن را «اولی به تصرّف» بدانیم؟ در این صورت درباره این آیه چه بگوییم که می ‌فرماید:

)إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَـذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ( «همانا سزاوارترین مردم نسبت به ابراهیم، پیروانش و این پیامبر و مؤمنانند». (آل عمران / 68) واضح است که پیروان ابراهیم عليه السلام نسبت به آن حضرت «اولی به تصرّف» نبوده ‌اند! در حدیث «غدیر» نیز اگر فرض کنیم که «مولی» به معنای «اولی به تصرّف» باشد، در این صورت پیامبر صلى الله عليه وسلم در ادامه کلام خویش می فرمود: «اللهم وال من آمن بأولویته و عاد من لم یومن بأولویته» امّا ذکر «موالاه» و «معاداه» در ادامه سخن، صراحت دارد بر اینکه منظور، وجوب محبت آن حضرت و بر حذر داشتن از عداوت نسبت به آن بزرگوار است، نه تصرّف در امور یا عدم تصرّف.

از این رو اگر در حدیث غدیر «مولی» را به معنای «اولی» بگیریم باید وجه اولوّیت را تعیین کنیم و طبعا با توجّه به ادامه کلام پیامبر صلى الله عليه وسلم که فرمود: «اللهم وال من والاه وعاد من عاداه وانصر من نصره» .... پروردگارا هر که با او دوستی کند، دوست بدار و هر که با او دشمنی ورزد، دشمن بدار و هر که او را یاری کند، یاری فرما... واضح می شود که ولایت و دوستی و نصرت و یاری علی عليه السلام و عدم دشمنی و خصومت با آن بزرگوار، وجه اولوّیت آن حضرت نسبت به سایر مؤمنین است که این معنی با قرائن خارجی یعنی ماجرای خالد و بریده و کدورت نابجایی که بین گروهی از مسلمین و حضرت علی عليه السلام پدید آمده بود، مناسبت تامّ و تمام دارد.

طبعا نمی توان گفت این معنی که امر تازه ای نبوده و قبلا نیز به صورت عام از جمله در آیۀ:  )وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ(

«مردان و زنان با ایمان ولیّ و دوست یکدیگرند».(توبه/71) و آیه:

 )إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ( «همانا مؤمنان برادر یکدیگرند». (حجرات / 10) و ... بیان شده و نیازی نبود در اینجا ذکر شود.

وانگهی با فرض اینکه پیامبر صلى الله عليه وسلم مضمون آیه 71 سوره شریفه توبه را تکرار کرده باشد نیز ایرادی در کار نیست؛ زیرا در واقع پیامبر، هنگامی که در مکلّفین نسبت به رعایت قرآن، وهن و سستی ملاحظه فرمود، مفهوم قرآنی را با حدیث غدیر تأکید و یادآوری نمود. خداوند می فرماید: )وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِينَ( «یادآوری کن که یادآوری برای مؤمنان سودمند است». (ذاریات/55) و مضمونی در قرآن نيست که در بیش از یک آیه، مورد تأکید قرار نگرفته باشد. در این مورد نیز پیامبر صلى الله عليه وسلم این تأکید را به منظور الزام حجّت و اتمام نعمت در موقع لازم تکرار فرمود؛ و هر که قرآن و حدیث را دیده و با آن آشنا باشد نمی‌گوید این کار لغو است و الاّ تأکیدات پیامبر و تقریرات آن حضرت درباره روزه و نماز و زکات و تلاوت قرآن و ... -معاذ الله- همگی لغو خواهد بود و یا تصریح به امامت، در آثار خود شیعه و تکرار و تأکید آن که بیش از یک بار صورت گرفته، همگی لغو محسوب می شود!!

پر واضح است در صورت اقتضاء و حدوث شرایط خاصّ ذکر شود، فی المثل اگر یکی از مؤمنان مورد توهین واقع شود، با اینکه ادلّه عامّ قائم است بر حرمت توهین مؤمنین به یکدیگر، امّا می‌ توان به طور خاصّ تذکّر داد که این فرد مؤمن از مصادیق آن قانون عامّ است و نباید مورد اهانت قرار گیرد. در ماجرای غدیر خم نیز با آنکه حمایت و دوستی و ولایت مؤمنان نسبت به یکدیگر، امری عامّ بوده است امّا به دلیل رنجش نابجایی که برخی از مسلمین از علی عليه السلام داشتند و مخالفتی که با آن حضرت نشان می ‌دادند و امکان داشت در صورت وصول به مدینه منوّره، مردم آنجا را نیز نسبت به آن بزرگوار بدبین سازند، لذا ضروری بود که رسول اکرم صلى الله عليه وسلم در لزوم ولایت و محبّت آن حضرت به صورت خاصّ تأکید کرده و آن را یادآوری نماید و حتّی با ولایت خویش قرین سازد که نشانه کمال قرب آن حضرت به رسول الله صلى الله عليه وسلم است

در مورد صدر کلام پیامبر صلى الله عليه وسلم یعنی اشاره به آیه ششم سوره احزاب و اینکه آن حضرت به عنوان مقدمه، سخنان خویش را با جمله «ألست أولی بکم من أنفسکم؟: آیا از خودتان به شما سزاوارتر نیستم»؟ آغاز فرموده، باید توجّه داشت که اطلاق و عمومیّت آن تمامی خواسته‌ های پیامبر صلى الله عليه وسلم از امّت را شامل می‌ شود و نمی ‌توان آن را قرینه معنای «مولی» قرار داد، زیرا هر خواسته دیگر که پس از اظهار آن، مطرح می ‌شد نیز به همین میزان مشمول این حکم بود.

برای ایضاح بیشتر منظور خود، مثالی را مطرح می ‌کنیم، فرض کنید رسول خدا صلى الله عليه وسلم قصد تعیین جانشین نمی‌ داشت و صرفا به قصد جلب حمایت و نصرت و همراهی دیگران نسبت به علی عليه السلام، پس از گفتن جمله «ألست أولی بکم من أنفسکم؟ می ‌فرمود : «من کنت عزیزه (حبیبه) فهذا علی حبیبه (عزیزه)». آیا در این صورت می‌ توانستیم بگوییم صدر و ذیل کلام پیامبر صلى الله عليه وسلم نامربوطند و آن حضرت بی تناسب سخن گفته است؟! البتّه هیچ مسلمانی چنین گمانی ندارد و به سادگی در می یابد که پیامبر با یادآوری مقام اولویّت خویش نسبت به مؤمنین، قصد تأکید بر مطلوب خویش را داشته و مقصود آن حضرت این بوده است که اگر مرا اولی به خود و مطاع خویشتن می ‌دانید، برای اطاعت از من با علی راه دشمنی و مخالفت نپویید بلکه دوست و دوستدار او باشید و از نصرتش دریغ نکنید.

اکنون نیز با توجّه به مطالب فوق، لفظ «مولی» به جای آن کلمه نشسته که آشکارترین معانی آن ولی و محب و ناصر است که این معانی با ادامة سخن پیامبر صلى الله عليه وسلم نیز تناسب و ارتباط تامّ دارد. حتّی اگر دقّتی مبذول شود می ‌توان دریافت که صدر کلام رسول خدا صلى الله عليه وسلم مانع از آن است که در این خطبه «مولی» را به معنای «اولی» بگیریم، زیرا اگر پیامبر چنین مقصودی می‌ داشت، پس از مقدّمه سخن خویش می‌فرمود: «من کنت أولی بنفسه فهذا علي أولی به» زیرا به این ترتیب مفهوم مورد نظر پیامبر با همان وضوح و شدّت مقدّمه مطرح و طلب می ‌شد، در حالی که استعمال لفظ «اولی» در مقدّمه کلام و عدم استعمال آن در جمله اصلی که اصولا مقدّمه به قصد تأیید و تأکید آن اداء می ‌شود، موجّه نیست که در این صورت از وضوح مطلوب کاسته خواهد شد، و مؤکّد از مؤکّد و ذی المقدّمه از مقدّمه به صورتی ضعیفتر مطرح می ‌شود و مقصود اصلی از وضوح و شدّت کمتری برخوردار خواهد بود، و حاشا که پیامبر چنین کند.

مطلب دیگری که در مورد صدر کلام پیامبر باید در نظر داشت، این است که چون مفهوم وصف، مشعر علیّت است در نتیجه آیه مذکور حاکی از این معناست که سبب اولویّت پیامبر بر مؤمنان، نبوّت اوست و طبعا از عدم نبوت، عدم اولویّت لازم می ‌آید. اگر به آیه مورد اشاره در صدر کلام رسول خدا صلى الله عليه وسلم توجّه کنیم در می ‌یابیم که آیه شریفه نفرموده: «محمد أولی بالمومنین من أنفسهم»، بلکه به جای نام مبارک پیامبر، صفت و سمت نبوّت ذکر گردیده و از آن حضرت با عنوان «النبی» یاد شده و فرموده : )النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ(

«این پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسرانش مادران ایشانند». (احزاب/6) و بدین ترتیب اولویّت آن بزرگوار نتیجه نبوّتش محسوب گردیده است. بنابراین کسی که واجد مقام «نبوّت محمّدیّه» نیست نمی‌ تواند همچون آن حضرت، واجد «اولویّت» بر مؤمنین باشد.

از این ‌رو نمی‌توان ادّعا کرد که گرچه ائمّه مقام «نبوّت محمّدیّه» را فاقدند ولی امامتشان آنان را بر دیگر انبیاء برتری داده است زیرا اوّلا، پیش از اثبات امامت منصوصه آن بزرگواران، اظهار اینکه مقام امامت ائمّه، از مقام نبوّت انبیاء سلف برتر است، جز ادّعای بی‌دلیل و مصادره به مطلوب نیست. ثانیا در آیه کریمه، نبوّت خاصّه پیامبر اسلام، که ائمّه فاقد آنند، مطرح است؛ به عبارت دیگر «ال» در کلمه «النّبیّ» که در آیه آمده، «الف و لام عهد» است، زیرا در ادامه آیه که می ‌فرماید: «وأزواجه أمهاتهم: و همسرانش مادران ایشانند» ضمیر «هـ» به خود پیامبر راجع است و مثبت این معنی است که منظور از «النّبیّ» شخص پیامبر اسلام صلى الله عليه وسلم است، نه عموم انبیاء و آن حضرت بر مؤمنان به سبب نبوّت خاصّه اش «اولویّت» یافته است؛ و خلاف نیست که ائمّه دارای آن نبوّت نبوده و در نتیجه از آن اولویّت نسبت به مؤمنان برخوردار نخواهند بود.

همچنین اگر ادّعا شود اولویّت ائمّه، درجه و مرتبه ‌ای نازلتر از اولویّت پیامبر است، یادآوری می‌ کنیم که مفهوم «اولویّت بر نفس یعنی ترجیح دادن خواست پیامبر بر خواسته خود» مفهومی ذو مراتب و تشکیک‌پذیر از قبیل اعلمیّت، افضلیت، نورانیّت و ... نیست تا بتوان برای آن مراتب و درجات مختلف ادّعا کرد. با توجّه به مطالب فوق ناگزیر باید «مولی» را در حدیث غدیر، به معنایی غیر از «اولی» حمل کنیم به عبارت دیگر، لااقل در حدیث غدیر «مفعل» به معنای «افعل» نیامده است.

آشکار است که پیامبر صلى الله عليه وسلم چنانکه مقتضای مقام ارشاد و هدایت و لازمه بلاغت است کوچکترین واجبات، بلکه مستحبّات و حتّی آداب نشست و برخاست و خورد و نوش را به نحوی که هر آشنای به زبان عربی اعم از حاضر و غائب، بی‌ تکلّف، معنای مقصود را در یابد، بیان فرموده است. بنابراین اگر در این موضوع مهّم، پیامبر کلامی این چنین بگوید که بنا به قواعد زبان عربی نتوان معنایی را که منظور مدّعیان است از آن استخراج کرد، العیاذ بالله عدم بلاغت و قصور بیان پیامبر صلى الله عليه وسلم یا سهل ‌انگاری آن حضرت را در تبلیغ و ارشاد اثبات کرده‌ایم!!

از این ‌رو معلوم می ‌شود که مقصود پیامبر صلى الله عليه وسلم همان معنایی است که بدون تکلّف از کلام می ‌توان دریافت، یعنی اینکه محبّت علی عليه السلام همچون محبّت نسبت به پیامبر صلى الله عليه وسلم، واجب و عداوت با او، همچنان که عداوت نسبت به رسول خدا صلى الله عليه وسلم، حرام است.

([1])- منظور روایات بسیاری است که اهل سنّت نقل کرده ‌اند، از قبیل «اقتدوا باللذين من بعدی، أبی‌ بکر وعمر: پس از من به ابوبکر و عمر اقتداء کنید» و یا «إني لا أدری ما بقائی فيكم فاقتدوا باللذين من بعدی وأشار إلی أبی بکر وعمر: نمی ‌دانم چقدر در میانتان باشم، پس از من به این‌ دو تن اقتداء کنید و به ابوبکر و عمر اشاره فرمود» و ... که ترمذی و دیگران به اسناد مختلف نقل کرده ‌اند.

([1])- اشاره است به آیات اول سوره کهف و 28 الزمر و 103 النحل و 195 الشعراء.

([1])- اشاره است به آیات 6 سوره الکهف و 3 سوره الشعراء و 128 سوره التوبه.

([1])- یعنی فصیح ‌ترین کسی که به عربی سخن می ‌گوید.

([1])- این پیچیدگی به حدی است که حتی در روایات معتقدان به امامت الهی علی عليه السلام نیز به آن اعتراف شده از جمله در «احتجاج» طبرسی آمده که گروهی از انصار مقصود پیامبر صلى الله عليه وسلم را از خطبه غدیر نفهمیدند!!! و ناچار شدند کسی را به نزد پیامبر صلى الله عليه وسلم بفرستند تا مقصود آن حضرت را سؤال کند، پیامبر صلى الله عليه وسلم حتی در همان توضیح نیز لفظ «ولی الامر» را استعمال نفرموده؟!!! ما در صفحات آینده باز هم به این روایت می‌ پردازیم.

([1])- از نظر امامیه مقام «امامت» فوق مقام «نبوت و رسالت» است، اما علت آنکه مقام علی عليه السلام را بالاتر از رسول خدا صلى الله عليه وسلم نمی ‌دانند آن است که معتقدند پیامبر علاوه بر مقام نبوت واجد مقام امامت نیز بوده است.

([1])- ما در کتاب از ذکر چیزی فروگذار نکردیم.

([1])- ما کتاب را برای بیان همه چیز بر تو فرو فرستادیم و آن هدایت و رحمت و بشارت برای مسلمانان است.

([1])- اهل سنت و جماعت بر این عقیده اند که افضلیت خلفای اربعه به ترتیب خلافت آنهاست، و دلایل خیلی زیادی هم برای این ترتیب دارند که برای اطلاعات بیشتر به کتابهایی که درباره فضیلت خلفای راشدین نوشته شده است مراجعه کنید. (مصحح)

([1])- عمر خود معتقد بود که : «فمن بايع رجلاً عن غير مشورة من المسلمين فإنه لا بيعة له هو ولا الذی بايعه» : کسی که بدون مشورت با مسلمانان با کسی بیعت کند، بیعت او و فرد مورد بیعت هر دو ساقط است. (سیره ابن هشام، ج 4، ص 307)

 (2)- فلته، آنچه ناگهانی و بدون تأمل کافی و مشورت انجام گیرد.

([1])- در کتب تاریخ از جمله «تاریخ ابن اثیر» و در سیره ابن هشام (ج 4 ص 316) درباره احوال عرب در زمان رحلت رسول الله چنین آمده است: «لما توفی رسول الله صلى الله عليه وسلم ارتدت العرب واشرأبت اليهودية والنصرانية ونجم النفاق وصار المسلمون کالغنم المطيرة فی الليلة الشاتية لفقد نبيهم»: هنگامی که رسول خدا صلى الله عليه وسلم وفات یافت عرب از دین بازگشت و یهودیت و نصرانیت سر بر آورد و نفاق آشکار شد و مسلمین با از دست دادن پیامبرشان همچون گله‌ ای در شب سرد و بارانی بودند» و نیز آمده است: «إن أکثر أهل مكة لما توفی رسول الله ع هموا بالرجوع عن الإسلام وأرادوا ذلک، حتی خافهم عتاب بن أسيد، فتواری فقام سهيل بن عمرو فحمد الله وأثنی عليه ثم ذکر وفاة رسول الله صلى الله عليه وسلم وقال: إن ذلک لم يزد الإسلام إلا قوة» .... بیشتر اهالی مکه به هنگام رحلت رسول خدا صلى الله عليه وسلم قصد بازگشت از اسلام داشتند و می ‌خواستند مرتد شوند به حدی که [والی مکه] عتاب بن اسید ترسید و متواری شد و سهیل بن عمرو [به جای او] خداوند را ستود و پروردگار را ثنا گفت و وفات پیامبر صلى الله عليه وسلم را اعلام کرد و گفت: این واقعه جز بر قوت اسلام نیفزوده ....

([1])- بحار الانوار، ج 18، ص 513.

([1])- در خطبه شصت و هفتم نهج البلاغه آمده است که چون علی -عليه السلام- از اخبار سقیفه مطلع شد، از مهاجريني درباره سخنان انصار پرسید و سپس در تأیید موضع مهاجران فرمود: چرا با آنان به سفارش پیامبر -صلى الله عليه وسلم- که فرموده بود (با نیکوکاران انصار به نیکویی رفتار شود و از جرم بدکارشان در گذرند) احتجاج نکردید؟ و نیز فرمود: اگر امامت (امارت) در میان آنان بود پیامبر در مورد رفتار با آنان سفارش نمی‌ فرمود.

بدین ترتیب حضرت از مهاجرین جانبداری کرد، سپس پرسید قریش به انصار چه گفتند؟ جواب دادند آنها استدلال کردند که ما از شجره پیامبریم (از این ‌رو لازم است زمامدار نیز از ما باشد). حضرت فرمود: به شجره احتجاج کردند ولی ثمره آن را (که من باشم) ضایع کردند (و کنار گذاشتند).

چنانکه به وضوح ملاحظه می ‌شود حضرت در جایی که کاملا واجب بود، ابدا به منصوصیّت و منصوبیّت خود در غدیر خم، اشاره نکرده. اگر آن حضرت به منصوبیّت إلهی خویش معتقد بود، بی‌ تردید از باب امر به معروف و ارشاد خلق الله و تذکار و اتمام حجّت با مردم به جای سخنانی که در این خطبه گفته است می ‌فرمود: چرا به خطبه غدیر خم احتجاج نکردید یا چرا خطبه غدیر خم را کتمان کردید و أمر الهی را زیر پا گذاشتید؟ جدّا باور کردنی نیست که علی ؛ متروک گذاشتن امر الهی را ذکر نکند. (برقعی)

([1])- فی المثل آن حضرت می‌توانست کسی را مأمور کند که در سقیفه حاضر شود و از جانب وی سخن بگوید و آن حضرت را نیز به عنوان نامزد خلافت مطرح نماید و مردم را از شتاب در انتخاب خلیفه باز دارد، تا این که آن حضرت از تجهیز پیکر رسول خدا ع فراغت یافته و خود را به سقیفه برساند.

 

بود بلکه از آن جهت که علی ؛را از هر جهت برای امامت لایقتر می ‌دیدند و حتی خطبة دروغین شقشقیه نیز که بسیار مورد توجه و علاقة طرفداران «ولایت منصوصه» است، جز این معنی و مقصود را نمی سازد که خود را اولی از دیگران می داند و می ‌فرماید:

1)    «لقد تقضمها ‌ها فلان وإنه ليعلم أن محلي منها، محل القطب من الرحی ينحدر عني السيل ولا يرقی إلی الطير» : فلان پیراهن خلافت پوشید در حالی که می داند جایگاه من از خلافت همچون جایگاه قطب (مرکز) آسیاب است، زیرا سیل علم و حکمت از دامن کوه وجودم سرازیر است و پرندة وهم به قلة دانش من نمی رسد»!!

حاشا که علی ؛ که در نامة 28 نهج البلاغه می ‌فرماید: «نهی الله عن تزکیه المرء نفسه» : «خداوند از خودستایی نهی فرموده» این چنین از خود تمجید نماید!!! اما در همین خطبه نیز حضرتش خود را کوه علم و حکمت و قلة بلند فضل و دانش می‌ داند، لذا خود را به امامت أمت لایقتر می‌ داند و سخنی از نص نمی‌ آورد.[1]

2)    ایضا در نهج البلاغه (نامة 62) می ‌فرماید «فلما مضی تنازع المسلمون الأمر من بعده فو الله ما کان يلقى فی روعي ولا يخطر ببالي أن العرب تزعج هذا الأمر من بعده من أهل بيته» : «چون رسول خدا از دنیا رفت مسلمانان در امر حکومت و زمامداری پس از آن حضرت به منازعه و رقابت پرداختند و به خدا سوگند در دل من این اندیشه نمی ‌گذشت که عرب این امر را بعد از آن جناب از اهل بیت او بیرون کشند».

در این فقره تعجب می ‌کند که چگونه عرب امر خلافت را از دست اهل بیت رسول الله گرفتند بدون آنکه به نص استناد کند یا آن را حق الهی و منصوص خود شمارد.

پس معلوم می ‌شود نص در این باره نبوده، چه در غدیر و چه در غیر غدیر، اما مذهب سازان و تفرقه‌ جویان در امت اسلام در مقابل حقائق روشن و دلائل مذکوره سخنانی سست و بی‌پایه یافته‌اند از قرار زیر:

 

شبهات مذهب سازان

 

اگر در قرآن آیاتی صریح در خلافت و امامت علی از جانب خدا نیست به علت آن است که مخالفین آن آیات را از قرآن مجید حذف کرده و یا آن را تحریف نموده ‌اند! گویی نمی‌ دانند قرآن مجید و آیات نورانی آنها تنها در اختیار مخالفین علی نبوده که هر یک از آیات آن را که می ‌خواهند، حذف یا تحریف کنند، بلکه آیات نازل شده از آسمان را پیغمبر اسلام بر همة مسلمانان حاضر که در مکه یا مدینه بودند می ‌خواند و به هر کس که غایب بود می ‌رساند زیرا آن حضرت مأمور بود که آن آیات را به تمام مسلمین بلکه به تمام جهانیان تا آنجا که ممکن بود برساند، چنانکه می‌فرماید:

)وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لأُنذِرَكُم بِهِ وَمَن بَلَغ.(                         (انعام / 19)

«این قرآن به من وحی شده تا با آن شما و هر کس را که این کتاب به او برسد، بیم دهم».

و

)يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَه(. (مائده / 67)

«ای پیامبر، آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده بر مردم برسان که اگر نه چنین کنی رسالت خداوند را نرسانده ‌ای».

یکی از آیات قرآن را که قائلین بر نص دلیل بر مدعای خود گرفته‌ اند همین آیة مبارکه است، در حالی که سیاق و مضمون این آیه با ادعای ایشان به هیچ‌ وجه سازگار نیست، زیرا آیات سورة مائده از آیة 13 به بعد در مقام مذمت اهل کتاب (یهود و نصاری) نازل شده است که خداوند می فرماید: «فَبِمَا نَقْضِهِم مِّيثَاقَهُمْ لَعنَّاهُمْ» : آنان را به سبب پیمان ‌شکنی ‌شان، لعنت کردیم» و تمام این آیات در بیان عصیان و طغیان یهود و شرح تجاوز و تعدی آنان از حدود إلهی و عمل نکردن به اوامر کتاب آسمانی خود شان است تا آیة چهلم و در ضمن نکوهش آنان، مسلمین را از دوستی و پیروی ایشان نهی فرموده و به دوستی خدا و رسول که نعم البدل است توجه می ‌دهد آنگاه در آیات چهل و یک به بعد متوجه نصارى شده آنان را به سبب عمل نکردن به اوامر انجیل مذمت و نکوهش می ‌کند و رسول خدا را به بی‌ اعتنایی به رفتار اهل کتاب و حکم بر طبق آنچه بر جنابش نازل شده امر نموده و از پیروی آراء ایشان و فتنه ‌انگیزی آنان بر حذر می ‌دارد و مسلمین را از دوستی با یهود و نصاری نهی فرموده و به دوستی خدا و رسول دستور داده و مطلب را تعقیب می‌ کند تا آنجا که می ‌فرماید:

)يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِين(.                                   (مائده / 67)

و با این آیه به رسول خدا امر می‌ کند که آنچه دربارة اهل کتاب بر تو نازل شده به مردم برسان و ترسی نداشته باش زیرا خدای تعالی جنابت را از شر یهود و نصاری حفظ خواهد کرد! به رسول خدا یاد آور می ‌شود که بگوید شما دارای هیچ طریقه و دینی نبوده و ارزشی ندارید مگر اینکه تورات و انجیل را برپای دارید.

آیا هیچ عاقل با وجدانی آیاتی را که به این صراحت و تأکید و تکرار و استمرار در مذمت اهل کتاب آمده می‌تواند دربارة اصحاب رسول خدا و مسلمانان با ایمانی که از ادای فریضة حج فارغ شده ‌اند تفسیر کند؟ آیا خدا این آیات را به عنوان دست مزد و اجر کسانی که به امر خدا و پیروی رسول، فریضة حج را انجام داده‌ اند فرستاده و آنان را کافر خوانده است؟! خدایی که قبل از نزول این سوره، آیات متعدد در مدح همین اصحاب فرستاده و آنان را ستوده و بعد از این نیز آیاتی در مدح ایشان نازل خواهد کرد؟! اگر ادعای قائلین به نص در مورد این آیه راست باشد، چگونه می ‌توان گفت که ایشان پروردگار را از تناقض‌گویی منزه و مبری می ‌دانند؟!

اگر به دیدة انصاف بنگریم، با توجه به دیگر آیات قرآنی، در می‌ یابیم که مقصود از این قبیل آیات ابلاغ ما انزل الله است مانند آیة

)فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقَدْ أَبْلَغْتُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ(.                                     (هود / 57)

«اگر روی گردانید بدانید من آنچه را که برای ابلاغش به  سوی شما فرستاده شده‌ام، رسانده‌ام».

) فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاغُ الْمُبِينُ(.                                                              (نحل /35)

«پس آیا بر پیامبران جز پیام‌ رسانی آشکار، وظیفه ‌ای هست».

و

)فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاَغُ الْمُبِينُ(.                                                            (نحل /82)

«پس اگر روی گردانند، بر عهدة تو فقط پیام ‌رسانی آشکار است».

)إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِي حَرَّمَهَا وَلَهُ كُلُّ شَيْءٍ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ * وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنذِرِين.(                                                                     (نمل / 91-92)

«امر شده ‌ام که از مسلمین باشم و اینکه قرآن را تلاوت کنم پس هر که هدایت یافت، به سود خویش هدایت می‌ شود و هر که گمراه شد، بگو همانا من فقط هشدار دهنده ‌ام».

و

)فَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَإِنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ(.                           (تغابن / 12)

«پس اگر روی گردانید همانا بر عهدة فرستادة ما پیام‌رسانی آشکار است».

و

)قُلْ إِنِّي لَن يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِن دُونِهِ مُلْتَحَداً * إِلَّا بَلَاغاً مِّنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً (.  (جن / 22-23)

«هرگز غیر از او پناهی نخواهم یافت مگر پیام‌ رسانی از جانب خداوند و ابلاغ پیامهایش. (که پناه من همان ابلاغ پیام اوست)».

آیا ابلاغ همین است که در قرآن، به خلیفة شرعی پیامبر که منتخب خداست حتی کوچکترین اشاره‌ ای نشود؟!! قائلین به نص چون دیده ‌اند پس از این آیه، مطلب مورد علاقة آنها موجود نیست، بلکه موضوع لازم الابلاغ که با کلمة «قل : بگو» آغاز شده، چیز دیگری است، لذا گروهی از ایشان سخن از تحریف یا حذف آیه به میان آورده ‌اند در حالی که آیات قرآن کریم نه تنها بین دهها هزار مسلمان ابلاغ و خوانده می ‌شد بلکه بر عموم مسلمین واجب بود که شب و روز آیات قرآن را تلاوت کنند چنانکه در قرآن می ‌خوانیم:

)الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاَوَتِهِ(.                              (بقره / 121)

«کسانی را که به ایشان کتاب [آسمانی] داده‌ایم، آن را چنانکه شایسته است تلاوت می‌ کنند».

)فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَن سَيَكُونُ مِنكُم مَّرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ(

                                                                                                                         (مزمل/ 20)

«آنچه از قرآن میسر است بخوانید ...... پس بخوانید از آن آنچه میسر می‌شود».

و

)وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِن قُرْآنٍ وَلاَ تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاَّ كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً(. (يونس / 61)

«هیچ آیه ‌ای از خداوند را از قرآن نمی ‌خوانی و هیچ کاری نمی‌ کنید مگر آنکه بر اعمالتان گواهیم».

آیا هیچ عاقلی باور می‌کند که آیات قرآن در ظرف بیست و سه سال در ملأ عام در هر شب و روز در بین بیش از صد هزار نفر تلاوت شود، آنگاه ناگهانی  چند آیت را چنان از میان ببرند که در بوتة فراموشی رود و کسی حرفی از آن به یاد نیاورد و چند نفری بتوانند آن را چنان از میان ببرند که أحدی ملتفت نشود؟!!

برخی دیگر پذیرفته ‌اند که آیه‌ ای دربارة «امامت منصوصه» در قرآن نیامده و ائمة اثنی عشر در قرآن مذکور نیستند ولی گفته ‌اند علت نبودن اشاره ‌ای به آنان در قرآن، آن است که اگر در کتاب خدا ذکر می ‌شدند، دشمنان ائمه، آیات مذکور را از قرآن کریم حذف می ‌کردند، لذا برای اینکه قرآن تحریف نشود، اصلا مسألة «امامت» در قرآن ذکر نشده است!!!

)وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِي الأَرْضِ وَلاَ طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلاَّ أُمَمٌ أَمْثَالُكُم مَّا فَرَّطْنَا فِي الكِتَابِ مِن شَيْءٍ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ(.                                                                            (انعام / 38)

«یا للعجب چگونه می ‌توان در قرآن خواند که: ما در این کتاب از ذکر چیزی فروگذار نکردیم».

ولی معتقد بود خداوند از ذکر «امامت» و عدد و نام ائمه صرف نظر کرده است!! آیا گویندة این سخن، خداوند عالم را می‌ شناسد؟ مگر پروردگار قدیر و جبار نمی ‌تواند مانع کار آنها شود؟ آیا پروردگار اراده و مشیت خویش را به سبب عمل احتمالی چند بندة ناتوان، تغییر می ‌دهد؟!!

آیا بعضی‌ ها خداوند را قادر و فعال مایشاء نمی ‌دانند؟ آیا محب علی ؛  چنین سخنانی را می ‌پذیرد؟ مگر آیات قرآن در خلوت و برای یک یا دو نفر خوانده می‌ شد و یا فقط یک یا دو نفر آن را می ‌نوشتند که بتوان آیتی از آن را حذف یا تحریف کرده؟!! مسلمان مؤمن به قرآن و مطلع از سیرة پیغمبر و آگاه از تاریخ اسلام هرگز چنین سخنی نمی‌ گوید. و خداوند می ‌فرماید :

)إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ([2].                                    (حجر / 9)

«همانا ما قرآن را فرو فرستادیم و همانا ما خود حافظ آنیم».

 آیا خداید که قرآن را نازل کرده است راست می ‌گوید یا آن مغرضی که می ‌گوید آیات قرآن حذف یا تحریف شده یا امکان تحریف آن منتفی نیست؟!!

 

ايجاد شبهه با آيات منافقين

برخی می ‌گویند در مقابل آن دسته از آیات قرآن که در مدح صحابه آمده، آیاتی هست که دلالت دارد بر اینکه منافقین نیز در میان ایشان وجود داشته ‌اند، از قبیل آیات ذیل:

) وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْاْ إِلَى مَا أَنزَلَ اللّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ رَأَيْتَ الْمُنَافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُوداً(.                                                                           (نساء / 61)

«و چون به ایشان گفته شود به آنچه که پروردگار نازل فرموده و به رسول باز آیید، منافقین را می ‌بینی که مردم را سخت از روی آوردن به تو باز می‌ دارند».

)يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَن تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِم(                (توبه / 64)

«منافقین حذر دارند از اینکه سوره‌ ای بر علیه آنان نازل شود که از آنچه در دل دارند، خبر دهد».

)يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ(   (توبه / 73)

«ای پیامبر با کافران و منافقان جهاد کن و بر آنان سخت‌گیر».

)وَمِمَّنْ حَوْلَكُم مِّنَ الأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُواْ عَلَى النِّفَاقِ لاَ تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُم مَّرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ(.                    (توبه / 101)

«برخی از بادیه ‌نشینان که پیرامون شمایند منافق ‌اند و برخی از اهالی مدینه نیز بر نفاق خوکرده ‌اند که تو آنان را نمی‌ شناسی، ما آنان را مى شناسم....».

)وَإِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ مَّا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُوراً(.  (احزاب / 12)

«و آنگاه که منافقین و بیمار دلان می ‌گفتند که خداوند و پیامبرش جز فریب به ما وعده ندادند».

)لَئِن لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً(.                                                                                (احزاب / 60)

«اگر منافقین و بیمار دلان و آنان که مردم را به سخنان خویش نگران می ‌سازند، دست نکشند، تو را بر ایشان مسلط سازیم و آنگاه جز اندک زمانی [در مدینه] در جوار تو زیست نکند».

)أَلَمْ تَر إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ(.                                                                  (حشر / 11)

«آیا ندیدی که منافقین به برادران خود که از کافران اهل کتابند می‌گویند اگر بیرون بروید البته ما نیز با شما بیرون آییم».

از جمله آیة :

)إِذَا جَاءكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ(.    (منافقون / 1)

و آیات دیگر همین سورة مبارکه.

همچنین آیاتی وجود دارد که می ‌رساند که ممکن است مسلمانان زمان رسول خدا، مرتد شوند، همچون آیات ذیل:

)وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنتَ عَلَيْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ(. (بقره / 143)

«قبله‌‌ای که بر آن بودی قرار ندادیم مگر از آن‌ رو که باز شناسیم کسی را که از پیامبر پیروی می‌کند از کسی که به [وضع گذشتة خویش] باز می ‌گردد».

) وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ انقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ(.                                                                   (آل عمران / 144)

«محمد ع جز فرستاده‌ ای نیست که پیش از او نیز فرستادگانی بوده ‌اند پس آیا اگر وفات یابد یا کشته شود به [وضع گذشتة خویش] باز می ‌گردید؟».

) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ(.         (مائده / 54)

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید هر که از شما از دین خویش باز گردد پس خداوند قومی را [به جایتان، به وجود] آورد که خدا را دوست دارند و نیز خدا نیز آنها را دوست دارد».

و امثال این آیات.

به علاوه پروردگار جهان در بسیاری از آیات، رسول خود را از اینکه مرتکب گناه و خطایی شود بر حذر داشته، پس وقتی این گونه خطاب‌ ها و هشدارها حتی به خود پیامبران عظیم‌الشأن إلهی نازل شود، آیا احتمال آن دربارة دیگران بیشتر نیست؟

چنانکه می ‌فرماید :

)إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ(.                (يونس / 15 زمر / 13)

«همانا اگر پروردگارم را نافرمانی کنم، از عذاب روزی بزرگ بیم‌ دارم».

)فَمَن يَنصُرُنِي مِنَ اللّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ.(                                          (هود / 63)

«پس چه کسی مرا یاری و نصرت می دهد اگر نافرمانی او کردم»

)لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ(                 (زمر / 65)

«اگر شرک بورزی هر آینه البته عملت حبط و باطل شود و البته از زیانکاران خواهی بود».

)وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ * لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ * ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ(. (حاقه / 44-45-46)

«اگر برخی از سخنان را به ما نسبت می ‌داد، او را به دست [خویش] گرفته بودیم و آنگاه شاهرگش را بریده بودیم».

ملاحظه می‌ شود که در تمام این آیات رسولان خدا تهدید می‌ شوند که مبادا در شرک و خطا و عصیان و گناه افتند، اگر وقوع آن محتمل نبود، هرگز تهدید نمی ‌شدند، با اینکه رسولان خدا عقلاً و نقلاً بیش از دیگران مستحق مدح پروردگارند، پس همچنانکه انبياء خدا با همة مدحی که از ایشان شده، احتمال وقوع خطا از ایشان منتفی نیست، در اصحاب رسول خدا ع که ممدوح قرآن ‌اند نیز احتمال صدور خطا و گناه بیشتر است.

 

بررسی شبهات سابقه

 

واضح است که منشأ این اعتراضات جز غرض یا جهل نیست، زیرا اگر چه در میان اطرافیان رسول خدا افراد منافق هم بوده ‌اند اما این منافقین متصف به صفاتی بودند که سایر اصحاب از آن بری و دور بوده‌ اند و با تتبع در آیات قرآن به آسانی می ‌توان منافقین را از غیر ایشان تمییز دارد، از چند جهت:

الف – اگر منافقین که مورد مذمت قرآن ‌اند منافقینی هستند که در هنگام عزیمت رسول خدا به جنگ تبوک از حضور در لشکر اسلام خودداری کردند چنانکه آیات سورة «توبه» از آیة 38 تا آخر، در ذم آنان و شرح حال و اقوال و اعمال ایشان است اما در همین آیات است که نیکان اصحاب نیز مدح شده‌ اند و به صفاتی که در مقابل صفات منافقین قرار دارد متمایزند مثلا می ‌فرماید :

)إِلاَّ تَنفِرُواْ يُعَذِّبْكُمْ عَذَاباً أَلِيماً وَيَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ(.                   (توبه / 39)

«اگر برای جهاد کوچ نکنید خدا شما را عذاب دردناکی خواهد کرد و شما را با قوم دیگری عوض می ‌کند».

تا آنجا که می‌ فرماید :

)إِلاَّ تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّهُ(.                                                                           (توبه / 40)

«اگر او را یاری نکنید، قطعا او را خداوند یاری کرده تا آنجا که».

)عَفَا اللّهُ عَنكَ لِمَ أَذِنتَ لَهُمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُواْ وَتَعْلَمَ الْكَاذِبِينَ( (توبه / 43)

«خداوند از تو در گذرد، چرا آنان را رخصت دادی، تا برایت راستگویان معلوم شود و دروغگویان را بشناسی».

که منافقین را به صفت عدم نصرت رسول و کوچ نکردن برای جهاد و عذر اینکه اگر می ‌توانستیم، با شما برای جهاد خارج می‌ شدیم، مذمت می‌ نماید و رسول خدا را به علت اینکه چرا برای بازماندن از جهاد به منافقین رخصت داده مورد عفو قرار می ‌دهد و می ‌فرماید:

)لاَ يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَن يُجَاهِدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ وَاللّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ(                                                                             (توبه / 44)

«کسانی که به خداوند و قیامت ایمان دارند، در جهاد با مال و جان از تو رخصت نمی‌ خواهند و خداوند به احوال متقین داناست».

پس کسانی که از رسول خدا اجازة بازنشستن از جهاد نخواسته و با مال و جان خود جهاد کرده ‌اند از این طائفه مستثنی بوده و منافق نیستند چنانکه بلافاصله در آیة بعد می ‌فرماید:

)إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ(                                                                                                                (توبه / 45)

«فقط آنان که به خدا و روز بازپسین ایمان نداشته و دلهایشان تردید کرده و در شک خویش سرگردانند، از تو [برای جهاد] رخصت می ‌خواهند».

اینک باید دید چه کسانی بودند که برای حضور در جهاد عذر آورده و اجازة نشستن خواستند آیا همین اینان بودند که قضیة سقیفه را بوجود آوردند؟! هرگز! بلکه با یک نگاه اجمالی به تاریخ و سیره حقیقت روشن می ‌شود که اهل سقیفه از این گروه نبودند. همچنین منافقین رسول خدا را در اعطاء صدقات ملامت می ‌کردند چنانکه می‌ فرماید:

)وَمِنْهُم مَّن يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ فَإِنْ أُعْطُواْ مِنْهَا رَضُواْ وَإِن لَّمْ يُعْطَوْاْ مِنهَا إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ(                                                                         (توبه / 58)

«از منافقین کسانی هستند که دربارة صدقات تو را ملامت می‌ کنند اگر به آنها سهمی بدهی خرسند می ‌شوند و اگر ندهی خشم می‌ گیرند».

که در کتب اسباب نزول معلوم است که این آیه در مذمت چه کسانی نازل شده و هرگز در سقیفة بنی ساعده نبودند و اعتراضی به آن نداشتند و در رد و قبولش سخنی از ایشان نیست. و در همین آیه که از منافقین مدینه و اطراف آن خبر می‌دهد، و می‌فرماید : «وَمِمَّنْ حَوْلَكُم مِّنَ الأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ» ما قبل همین آیه، آیة «وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللّهُ عَنْهُمْ وَرَضُواْ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ» است که ابتدا مهاجرین و انصار را که از سابقون الاولون هستند مدح و ثنا می ‌کند آنگاه می ‌فرماید که در پیرامون شما از بادیه ‌نشینان و هم از اهل مدینه منافقینی هستند که تو ای پیامبر، ایشان را نمی‌ شناسی و در دنبال همین آیات است که می ‌فرماید :

)لَقَد تَّابَ الله عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ(.                       (توبه / 117)

«هر آینه پروردگار توبة پیامبر ومهاجر و انصار را پذیرفت».

پس انسان هر قدر متعصب باشد نمی ‌تواند مهاجرین و انصار را در ردیف منافقین در آورد زیرا این دو در قرآن در مقابل هم، چون نور و ظلمت و ایمان و کفر قرار گرفته ‌اند مگر اینکه علاقة شدید به عقاید موروثی و تعصب و غرض ‌ورزی چشم بصیرت او را نابينا کرده باشد! هرگز ممدوحین قرآن دچار نفاق و عصیان نشدند و این مدعا به روشنی آشکار و ظاهر است. علاوه بر اینکه آیات قرآن قبول تناقض نکرده و عقل و وجدان نیز این دو حالت (ایمان و ارتداد) را بر اصحاب رسول خدا نمی ‌پذیرند.

ب – طائفة دوم از منافقین کسانی بودند که از روی جبر و اکراه ایمان آوردند یا بگو اسلام را اظهار کردند و اینان عدة معدودی بودند چون «عبدالله بن ابی» و «حکم بن ابی العاص» و نظائر ایشان. از صفات بارزة ایشان چنانکه قرآن معرفی می‌ کند آن بود که

)وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْا رُؤُوسَهُمْ وَرَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَهُم مُّسْتَكْبِرُونَ(.                                                                                                    (منافقون / 15)

«و هنگامی که به ایشان گفته شود بیایید تا رسول خدا برایتان [از خداوند] آمرزش بخواهد، سر پیچیند و مستکبرانه رویگردان شوند».

و همین ‌ها می‌ گفتند:

)هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لاَ تُنفِقُوا عَلَى مَنْ عِندَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنفَضُّوا(        (منافقون / 7)

« آنها(منافقین)کسانی هستند که می گویند: به کسانی که در پیرامون رسول الله هستند انفاق نکنید تا پراکنده شوند».

اینان انصار را ملامت کرده و تشویق می ‌نمودند که چیزی به مهاجرین واصحاب رسول خدا که فقیرند ندهد و همین‌ ها می‌ گفتند:

)يَقُولُونَ لَئِن رَّجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ(                 (منافقون / 8)

«اگر به مدینه باز گردیم، هر آینه عزیزتر، ذلیل‌تر را اخراج می‌ کند».

پر واضح است که از این طائفه احدی در اخذ رأی برای تعیین خلیفه و امام در سقیفه حضور نداشتند چه یا مرده بودند و یا در خارج مدینه و مکه بودند و یا چنان رسوا بودند که نمی ‌توانستند در چنین مجمعی حضور یابند.

ج – طائفة سوم ازمنافقین کسانی بودند که با دشمنان اسلام چون یهود و نصاری و امثال ایشان عهد و پیمانی داشتند از آنان انتظار یاری و نصرت عليه اسلام را می‌ بردند و این صفت آنگاه در ایشان ظاهر می شد که مسلمین دچار دشمنانی سخت و جنگی مهیب چون جنگ خندق و احد می ‌شدند و گاه کسانی در میان هر سه دسته بودند و در این صفات رذیله با هم اشتراک داشتند چنانکه قرآن کریم از احوال اینان خبر می ‌دهد و می ‌فرماید:

)فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَى أَن تُصِيبَنَا دَآئِرَةٌ(. (مائده / 52)

«بیمار دلان را می ‌بینی که [در دوستی با یهود و نصاری] شتاب کرده، می ‌گویند : بیم داریم که حادثه ‌ای برایمان رخ دهد».

و نیز می ‌فرماید:

)وَإِذْ زَاغَتْ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا * هُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالاً شَدِيداً * وَإِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ مَّا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُوراً * وَإِذْ قَالَت طَّائِفَةٌ مِّنْهُمْ يَا أَهْلَ يَثْرِبَ لَا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِن يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَاراً.(              (احزاب / 10-13)

«آنگاه که دیدگان خیره گشت و جان ‌ها به گلوگاه رسید و به خداوند گمان ‌های گوناگون بردید، در آنجا بود که مؤمنین امتحان شده و سخت متزلزل شدند، و آن دم که منافقان و بیمار دلان می‌گفتند: خدا و رسول جز فریب ما را وعده نداده ‌اند، و آنگاه که گروهی از آنان گفتند: ای اهل یثرب، جای ماندن نیست و و گروهی از ایشان از پیامبر رخصت رفتن می‌ خواستند».

اما در همین سوره که خداوند اینگونه منافقین را مذمت می ‌نماید دربارة مؤمنان می‌ فرماید:

)وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَاناً وَتَسْلِيماً(                                                                   (احزاب / 22)

«و چون مؤمنین احزاب را دیدند گفتند این همان است که خدا و رسولش به ما وعده دادند و خدا و رسول راست گفتند و [این واقعه] ایشان را جز ایمان و تسلیم نیفزود».

پس با دقت در این آیات شریفه به روشنی معلوم می ‌شود که مراد خدای متعال از منافقین چه کسانند و هرگز نمی ‌توان در میان مهاجرین و انصار که ممدوح قرآن ‌اند و سایر اصحاب رسول خدا که از صفات منافقین مبری بودند کسی را یافت که در لباس نفاق در سقیفه حاضر شده و علی‌ رغم نص خدا و رسول و وصیت آن حضرت، مخالفت کرده باشد. علاوه بر همة اینها قرآن کریم دربارة منافقین می ‌فرماید:

)لَئِن لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً * مَلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلاً( (احزاب /61-60)

«اگر منافقان و بیمار دلان و آنان که مردم را [با سخنانشان] در شهر نگران و هراسان می ‌سازند دست نکشند البته تو را بر ایشان چیره سازیم و آنگاه جز اندک زمانی در جوارت نمانند که ملعون و مطرودند و هر جا یافت شوند گرفتار شده و به خواری کشته شوند».

و نیز می ‌فرماید: منافقین آنان ‌اند که رسول خدا مأمور است با آنها جهاد کند و بر ایشان سخت گرفته و با غلظت رفتار نماید. کدام یک از کسانی که در سقیفه بودند پس از اندک مدتی از مجاورت با پیامبر عدر مدینه محروم شدند و کدام یک گرفته و کشته شدند، و با کدامشان رسول خدا جهاد و سختگیری کرده است؟ آیا رسول خدا به آیة :

)يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ(. (توبه / 73 تحريم / 9)

عمل کرده است یا نه؟ و اگر عمل کرده کدام یک از اصحاب رسول خدا منافق بودند که با آنان جهاد کرده و با آنها با شدت عمل و غلظت رفتار کرده؟ و از آنان کدام یک در سقیفه حاضر بودند و به بیعت ابی ‌بکر کمک کردند؟!

د – اما این اشکال و اعتراض که خداوند مسلمانان و اصحاب رسول خدا و حتی خود رسول الله و رسولان دیگر را تهدید می ‌کند که اگر مشرک و یا مرتد  شوند خدا با ایشان چنین و چنان خواهد کرد، عملشان را حبط کرده و از خاسرین خواهند شد! گو اینکه معترضین اگر از قائلین به نص و معصومیت ائمة طاهرین باشند، این اشکال را که حتی پیغمبران ممکن است مرتکب گناه شوند هرگز قبول نخواهند کرد زیرا آنان چنان عصمتی دربارة انبیاء قائلند که حتی پدران و اجداد پاره ‌ای از پیغمبران را که به نص قرآن و به تصدیق عقل و برهان کافر و مشرک بودند[3] پاک و طاهر و موحد می ‌دانند! اما با فرض اینکه تا این حد تنزل کنند و از ایشان ارتکاب به گناه را احتمال دهند و بگویند در نتیجه احتمال ارتداد اصحاب پیغمبر بیشتر است چنانکه آیات شریفه نیز آنان را تهدید می کند که اگر مرتد شوند اعمالشان باطل شده و زیانکار خواهند شد. توجه آنان را به این نکتة واضح جلب می کنیم که احتمال وقوع در گناه بر همه کس حتی انبیای إلهی روا است و دربارة اصحاب پیغمبر نیز به مراتب اولی محتمل است، اما آنچه وقوع این احتمال را دربارة ایشان تصدیق می کند کدام است؟ در حالی که قرآن دربارة مهاجرین هم در دنیا و هم در آخرت وعدة خیر داده است و می ‌فرماید:

)وَالَّذِينَ هَاجَرُواْ فِي اللّهِ مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُواْ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَلَأَجْرُ الآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ(                                                                                                (نحل / 41)

«آنان که برای خدا دیار خود را پس از اینکه به ایشان ستم شد، ترک کردند البته آنان را در دنیا جایی نیکو می دهیم و مزد آخرت بزرگتر است اگر می دانستند».

ارتداد آن است که کسی منکر وحدانیت خدا یا رسالت رسول الله یا یکی از احکام مسلمة قرآن باشد. کدام یک از اصحاب رسول خدا مخصوصاً در میان مهاجر و انصار منکر این حقائق بود؟ موضوع امامت به این کیفیت و منصوصیت علی ؛در کدام یک از آیات قرآن است که کسی منکر آن شده باشد؟! مسألة امامت به این کیفیت که امامیه معتقد است، اگر وجود داشت، مقصر اولیه – نعوذ بالله – خود علی بن ابی طالب ؛ است که در هیچ موردی از آن سخنی به میان نیاورد و مدعی منصوصیت آن از جانب خدا و رسول نشد و در این باره تا این حد سستی کرد! و اگر حضرتش از جانب خدا و رسول برای خلافت تعیین شده بود واجب بود که تا سرحد شهادت با ابوبکر مخالفت کند و نگذارد او از منبر رسول خدا بالا رود، چنانکه خود آن جناب بنا به روایت «قیس بن عباد» فرمود: «والذي فلق الحبة وبرء النسمة لو عهد إلی رسول الله عهداً لجادت عليه ولم أترک ابن أبي قحافة يرقی في درجة واحدة من منبر» : قسم به کسی که دانه را بشکافت و جهانیان را آفرید اگر رسول خدا عهدی با من کرده بود [راجع به خلافت و مرا جانشین خود کرده بود] با چابکی بر آن می‌ شتافتم و نمی ‌گذاشتم پسر ابی ‌قحافه (ابوبکر) به پله‌ ای از منبر پیغمبر بر آید. نوادة آن حضرت حسن بن الحسن المجتبی ؛ نیز توضیحاتی دربارة حدیث غدیر بیان فرموده که ما در اینجا نقل می ‌کنیم : «حدثنا الفضیل بن مرزوق قال : سمعت الحسن بن الحسن أخا عبدالله بن الحسن و هو یقول لرجل ممن یغلو فیهم: و یحکم أحبونا لله فإن أطعنا الله فأحبونا، وإن عصینا الله فأبغضونا قال: فقال له الرجل: إنکم ذو قرابة رسول الله ع و أهل بیته، فقال : ویحکم لوکان الله نافعا بقرابه من رسول الله ع بغیر عمل بطاعته لنفع بذلک من هو أقرب إلیه منا أباه وأمه، و الله إنی لأرجو أن یؤتی المحسن منا أجره مرتین. ثم قال: لقد أساء آباؤنا و أمهاتنا إن کان ما تقولون من دین الله حقا من لم یخبرونا به ولم یطلعونا علیه ولم یرغبونا فیه، فنحن والله کنا أقرب منهم قرابة منکم وأوجب علیهم حقا وأحق بأن یرغبوا فیه منکم ولو کان الأمر کما تقولون: إن الله ورسوله اختار علیا لهذا الأمر و للقیام علی الناس بعده، کان علی لأعظم الناس فی ذلک خطیئة و جرماً إذ ترک أمر رسول الله ع أن یقوم فیه کما أمره و یعذر (یعدل) فیه إلی الناس. فقال له الرافضی: ألم یقل رسول الله ع لعلی: «من کنت مولاه فعلی مولاه»؟ قال: ای و الله، أن لو یعنی رسول الله ع بذلک الإمرة و السلطان و القیام علی الناس، لأفصح لهم بذلک کما أفصح لهم بالصلاة والزکاة وصیام رمضان وحجّ البیت ولقال لهم: أیها الناس إن هذا ولی امرکم من بعدی فاسمعوا له و اطیعوا، فماکان من وراء هذا، فإن أفصح الناس کان للمسلمین رسول الله ع : فضیل بن مرزوق گفت شنیدم حسن بن حسن برادر عبدالله بن حسن به مردی از آنان که دربارة [أهل بیت] غلو می ‌کنند می‌ گفت: وای بر شما، ما را برای خدا دوست بدارید، اگر خداوند را اطاعت کردیم ما را دوست بدارید و اگر خدا را نافرمانی کردیم ما را دشمن بدارید. آن مرد گفت: همانا شما خویشاوند پیامبر و أهل بیت اویید. آن جناب گفت: وای بر شما، اگر خداوند بدون اطاعتش و به صرف خویشاوندی با رسول الله ع پاداش می‌ داد بی‌شک به کسی که از ما به پیامبر نزدیکتر بودند مانند پدر و مادرش ، پاداش می‌ داد. به خدا سوگند بیم دارم که پروردگار، نافرمان ما [أهل بیت] را دو چندان عذاب فرماید، به خدا سوگند امید دارم که نیکوکار ما [أهل بیت] را دو برابر پاداش دهد. سپس گفت: اگر آنچه که شما دربارة دین خدا می ‌گویید راست باشد ولی پدران و مادرانمان، ما را از آن با خبر و آگاه نساخته و ما را نسبت به آن تحریض نکرده باشند در حق ما بدی کرده‌ اند، به خدا سوگند ما از شما به ایشان نزدیکتر و از شما به ایشان محق ‌تر بوده و سزاوارتر بودیم که ما را به آن تحریض نمایند و اگر امر چنان باشد که شما می‌ گویید که خدا و رسول، علی را برای این کار و سرپرستی مردم پس از پیامبر برگزیدند، علی خطا و جرمش از دیگر مردم بزرگتر بود، زیرا فرمان رسول خداع را که به او فرموده بود به این کار اقدام کند، ترک کرده و در میان مردم عذر آورده یا از آن عدول کرده است. رافضی گفت: آیا پیامبر ع دربارة علی ؛ نفرمود: «هر که من مولای اویم، علی مولای اوست»؟ آن بزرگوار گفت: قسم به خدا اگر مقصود پیامبر ع  از آن کلام فرمانروایی و حکومت و سرپرستی مردم بود، همچنانکه نماز و زکات و روزة رمضان و حج را با فصاحت بیان فرمود آن را نیز با فصاحت و رسایی بر ایشان بیان می‌ فرمود و می‌ گفت: ای مردم همانا این (: علی) ولی امر(فرمانروای شما) پس از من است، سخنش را بشنوید و اطاعت کنید و از این قبیل سخنان، زیرا خیرخواه‌ ترین مردم برای مسلمین، رسول الله ع بود.[4]

آری سکوت و تسلیم خود آن جناب، بهترین دلیل و حجت است بر عدم نص در نزد أولوا الألباب نه اهل غرض و ارتیاب! به قول معروف السکوت في موضوع البیان، بیان.

چنانکه گفتیم آتش افروزان نفاق و ویران کنان بنیان اتحاد و اتفاق، موضوع خلافت و جانشینی بی ‌اساس و بی ‌معنی را که همان مسألة حکومت و زمامداری امت است، وسیله ای برای مقاصد سوء خود گرفته و بدان شاخ و برگ افزوده و معرکة جدال و تفرقة بین مسلمین را گرم کردند و بلائی بر سر اسلام و مسلمین آورده ‌اند که خدا می ‌داند سرانجام آن چه خواهد شد؟

 

نظری به ماجرای سقيفه در کتاب احتجاج

 

در کتاب «الإحتجاج علی أهل اللجاج» طبرسی گرچه داستان سقیفة بنی ساعده را همانند «ابن قتیبه» در «الإمامه و السیاسه» آورده است لیکن در آخر آن می ‌نویسد: «فقال بشیر بن سعد الأنصاری الذی و طأ الأمر لأبی ‌بکر و قالت جماعه الأنصار یا أبا الحسن لو کان هذا الأمر سمعته منک الأنصار قبل بیعتها لأبی‌ بکر ما اختلف فیک اثنان» به نظر ما عذری که انصار آوردند و به حضرت علی ع  گفتند: اگردر مسألة خلافت انصار قبل از بیعت شان با ابوبکر از تو چیزی شنیده بودند دو نفر با تو اختلاف نمی‌ کرد یعنی همة اصحاب رسول خدا با تو بودند و اصرار و یا سوء نیتی در بر کنار داشتن تو از خلافت نداشته ‌اند، صحیح و راست است، زیرا کسی از مهاجرین و انصار منکر فضل و علم و شجاعت و لیاقت علی نبودند (حال اگر از رسول خدا شنیده بودند به طریق اولی).

از این ‌رو معلوم می ‌شود اگر رسول خدا در روز غدیر آنگونه که مدعیان ادعا می‌ کنند به صراحت علی ع را جانشن خود کرده بود و از آنان بیعت گرفته بود محال بود که کسی سخن از خلافت زند و در صدد احراز آن مقام باشد، تا چه رسد به اینکه «سعد بن عباده» که خود از فداکاران و جانبازان راه خدا بود خود را برای این کار نامزد کند!! و آنگاه ابوبکر و عمر و ابو عبیده آمده و برنامة او را بر هم زده، خود خلافت غصب شدة علی را از دست غاصب اولیه «سعد بن عباده» ربوده، غاصب دست دوم شوند! و در چنین وضع و کیفیتی از صدو چند هزار اصحاب رسول که در غدیر خم حاضر بودند، احدی یافت نشود که بگوید ای مردم بی ‌دین و بی ‌حیا، ای سست ‌ترین و مردم دنیا و و و .... شما هشتاد روز قبل با علی ؛ بر خلافت بیعت کردید و او را بر خود امام نمودید و امیر المؤمنین خواندید و حسان بن ثابت نیز در این باره شعر سرود دیگر این چه مسخره ‌بازی است که مرتکب شده‌ اید؟ چنین پیش آمدی هرگز در تاریخ دنیا برای احدی رخ نداده که صد و چند هزار نفر در محضری از روی طوع و اختیار یا کراهت و اجبار با کسی عهد و میثاقی هر اندازه حقیر و ناچیز باشد، ببندند آنگاه در ظرف هشتاد روز آن را در جای خود کتمان و پنهان کنند و در عین حال در موارد دیگر اظهار آن و یا التزام به آن اجتناب نکنند.[5]

چنین عملی حتی در خواب و خیال هم وقوعش محال است چه رسد به اصحاب رسول که ممدوح قرآن‌ اند و تاریخ اسلام شاهد وفاداری و فداکاری آنان در راه احیای دین خدا و گسترش اسلام است. اما جای تأسف و دریغ بی ‌نهایت است که مسأله ‌ای بدین بداهت و وضوح، آنچنان صورت وارونه ‌اش که دروغ محض است، صورت حقیقت گرفته که میلیون ‌ها نفر از افراد بنی نوع انسان که خود را مسلمان و تابع قرآن می‌ دانند کورکورانه قرن‌ های متمادی دروغ مذکور را حقیقت مسلم دینی گرفته و در وادی ضلالت و گمراهی با عشق و نشاط طی طریق می ‌کنند و شیاطین انسی و جنی با دمیدن در این آتش خانمان سوز، آن را گرمتر کرده و مسلمانان را که به نص قرآن با یکدیگر برادر و برابرند به جان هم انداخته و خانه و کاشانة خود را با دست خود ویران می ‌کنند! یخربون بیوتهم بأیدیهم و أیدی الشیاطین فاعتبروا یا اولی الابصار.

کتاب «احتجاج» (ج 1 ص 96) جوابی را که حضرت امیر ؛ به انصار می‌ دهد چنین آورده است : «قال علی: یا هولاء أکنت أدع رسول الله مسجی لا أواریه وأخرج انازع فی سلطانه والله ما خفت أحد یسموله و ینازعنا اهل البیت و یستحل ما استحللتموه» تا اینجا عذر امیر المؤمنین اين است که آیا سزاوار بود که من جنازة رسول خدا را بدون کفن و دفن گذارده بیایم در مسألة حکومت او کشمکش کنم؟ به خدا سوگند من بیم نداشتم که کسی خود را برای این امر نامزد کرده و با ما اهل بیت به منازعه پردازد و آنچه را که شما روا شمردید روا دارد.

آری علی ؛ چون خود را از اهل بیت رسول خدا ع می ‌دانست، می‌ پنداشت که کسی طمع در خلافت او نمی‌ بندد و بدون منازعه حضرتش امام و جانشین پیغمبر خواهد شد. احتجاج ماجرا را بدین صورت ادامه می ‌دهد که علی فرمود: «ولا علمت أن رسول الله ترک یوم غدیر خم یقول: من کنت مولاه فعلی مولاه اللهم وال من والاه وعاد من عاداه و انصر من نصره واخذل من خذله؛ أن یشهد بما سمع» در چنین معرکه‌ ای اگر داستان غدیر براستی برای امر امامت امت بوده، سخن علی ؛ که خود امیر سخن و امام الفصحاء است، رسا و مناسب مقام نیست زیرا در ماجرایی که هزاران تن حاضر بوده و آن را فهمیده و تسلیم شده و پذیرفته‌ اند و در نتیجه تمام حجاج مدینه شاهد آن بوده‌ اند، علی مردی را طلب کند که بر خیزد بگوید که پیامبر فرمود: «هر که من دوست اویم علی هم دوست اوست خدایا هر که علی را دوست دارد دوست بدار و هر که او را دشمن بدارد، دشمن بدار و هر که او را یاری کند، یاری فرما و هر که او را خوار کند، خوار فرما»! آیا از این سخن استفاده می‌شود که خداوند علی ؛ را برای ایام پس از پیامبر ع به امامت امت و زعامت مؤمنین نصب فرموده؟ حاشا که جبار البیان و امیر بلاغت و فصاحت چنین توقعی داشته باشد! [6] چنانکه قبلا آوردیم «مولی» بیش از بیست و هفت معنی دارد که بدون قرینه معنای آن واضح نیست و قرینه در این کلام جملة «اللهم وال من والاه وعاد من عاداه» : پروردگارا هر که او را دوست دارد دوست بدار و هر که او را دشمن بدارد، دشمن بدار است که از آن دوستی و نصرت دریافت می ‌شود. کلمة «مولی» هر معنایی داشته باشد معنای خلیفه و امام ندارد و اگر مردم از این کلمه امام و خلیفه نفهمیدند، مقصر نیستند خصوصا با قرینة بعد از آن که به معنای دوستی است.[7]

پس این خواهش علی ؛ برای اثبات منظور خویش چندان به جا نبوده و دردی دوا نمی‌ کرده است که با قید سوگند از مردی خواسته است که گواهی دهد. مسلما این جملات بافته و ساختة دیگران است و به آن جناب مربوط نیست. عبارت احتجاج ادامه دارد که امیر المؤمنین از مهاجرین و انصار خواست که گواهی دهند در غدیر خم رسول خدا فرموده «من کنت مولاه فعلی مولاه»، و از زید بن ارقم نقل می‌ کند که 12نفر از مجاهدین غزوة بدر شهادت دادند و زید بن ارقم گفت که من خود از کسانی بودم که این جمله را از رسول خدا شنیده بودم، مع هذا آن روز کتمان شهادت کردم، لذا چشمم کور شد.[8]

این حدیث که کتاب احتجاج آن را از «محمد بن عبدالله شیبانی» و او از رجال ثقه خود روایت می ‌کند دارای مشکلات بسیاری است. زیرا اولا معلوم نیست خود  جناب «محمد بن عبدالله شیبانی» کیست و ثقات او چه کسان ‌اند[9] هر که بوده‌ اند حدیث شان ناقص و نارسا است.

نجاشی در رجال خود (ص 309) دربارة شیبانی می ‌نویسد «اصله کوفی و رأیت جل أصحابنا یضعفونه» : او کوفی الاصل است و عموم اصحاب ما او را ضعیف می دانند» قهبائی در «مجمع الرجال» (ج 5 ص 241) می ‌نویسد: «وضاع، کثیر المناکیر»: او جاعل حدیث بوده و بدیهای بسیار دارد. و شیخ طوسی در «الفهرست» فرموده: «ضعفه جماعه من اصحابنا»: گروهی از اصحاب ما او را تضعیف کرده ‌اند. و در «الاخبار الدخیله» (ص 48) به نقل از غضائری آمده است که : «کذاب، وضاع للحدیث : بسیار دروغگو و جاعل حدیث است».

دیگر انکه «زید بن ارقم» در آن موقع از رجالی نبوده که از او استشهاد شده باشد و هرگز امیر المؤمنین در دورة ابوبکر از او گواهی نخواسته و این گواهی خواستن در وقت دیگری است که ما قبلا به نقل از «بحار الأنوار» و «الغدیر» بیان کردیم که شهادت خواستن از زید بن ارقم و دیگران در سال 35 هجری در رحبة کوفه و در زمان خلافت علی ؛ و برای تحریض مردم به جنگ معاویه بوده است نه در زمان خلافت ابوبکر.

به هر حال این دوازده نفر که در مورد غدیر خم شهادت داده ‌اند ظاهرا همان کسانی که احتجاج بلافاصله پس از قضیة کتمان «زید بن ارقم» بدون سند و به طریق ارسال از قول «ابان بن تغلب» آورده که از حضرت صادق ؛ پرسید که آیا کسی در میان اصحاب رسول خدا جانشینی ابوبکر را بر جایگاه رسول خدا، انکار نکرده؟ حضرت فرمود : چرا 12 نفر انکار کردند و بین خود مشورت کردند و به یکدیگر گفتند قسم به خدا و نزد ابوبکر رفته و حتما او را از منبر رسول الله ع پایین می ‌آوریم و اینان خالد بن سعید بن العاص (از بنی امیه) و سلمان فارسی و ابوذر غفاری و مقداد بن الأسود و عمار بن یاسر و بریدة اسلمی و از انصار ابو الهيثم التیهان و سهل و عثمان بن حنیف و خزیمه بن ثابت ذو الشهادتین و ابی بن کعب و ابو ایوب انصاری بودند که پس از أخذ تصمیم خدمت امیر المؤمنین آمده و با جنابش مشورت کردند که بروند ابوبکر را از منبر رسول خدا پائین بیاورند[10] لیکن حضرت این عمل را صلاح ندانست و فرمود همگی بروید و آنچه از پیغمبر در این خصوص شنیده ‌اید برای اتمام حجت به ابو‌بکر بفهمانید. روز جمعه همین که ابوبکر بر منبر بر آمد بنابراین شد که ابتداء مهاجرین سخن گویند. از اينرو خالد بن سعید بن عاص (که خود پیش از ابوبکر و یا به راهنمایی او اسلام آورده بود و در زمان خلافت ابو‌بکر و به فرمان او در جنگ اجنادین شرکت کرد و 24 روز قبل از در گذشت ابوبکر شهید شد) برخاست و ابوبکر را عتاب و خطاب کرد اما در سخنان خود ابدا اشاره ‌ای به غدیر خم نکرده ولی چیزی از یوم بنی قریظه نقل می ‌کند که در تایخ اثری از آن نیست!! و عجیب ‌تر این است که بعد از سخنان وی عمر برخاسته و به او گفته: «اسکت يا خالد فلست من أهل المشورة» : خاموش باش خالد! که تو شایستة مشورت نیستی! در حالی که خالد از کسانی است که دو هجرت کرده یک هجرت به حبشه و دیگر هجرت به مدينه و در تمام غزوات با رسول خدا بوده و در هنگام رحلت پیغمبر از جانب رسول خدا حاکم قبیلة مذحج و قسمتی از یمن بوده و معلوم نیست این راوی جاعل دروغ پرداز چگونه او را در این زمان به مدینه آورده و به عنوان اولین معترض روبروی ابوبکر به احتجاج واداشته است!! به هر صورت در احتجاج خالد سخنی از داستان غدیر که مهمترین سند خلافت منصوصه است نیامده  است.

کسی که از تاریخ اسلام مطلع باشد می‌ داند که همة این مطالب ساختگی و دروغ است. دومین فرد از معترضین دوازده‌گانه، سلمان فارسی است که در گفتار او نیز کمترین اشاره ‌ای به منصوصیت علی ؛در غدیر خم نیست و فقط محور سخنان او تعریف از فضائل خود و نصیحت و موعظه به ابو‌بکر است که چرا از جیش اسامه تخلف کرده است[11] و از این قبیل سخنان.

سومین نفر ابوذر غفاری است که در سخنان او نیز ابدا اشاره‌ ای به داستان غدیر خم نشده است. چهارمین نفر مقداد بن الاسود است که در بیانات او نیز به غدیر خم تصریح نشده[12] پنجمین نفر از مهاجرین عمار بن یاسر است که در اعتراض آن جناب نیز سخنی از غدیر خم به میان نیامده و فقط گفته است : «إن أهل بیت نبیکم أولی به وأحق بإرثه .... وقد علمتم أن بنی ‌هاشم أحق بهذا الأمر فیکم» : همانا اهل بیت پیامبرتان به او و میراثش سزاوارترند ... و می دانید که بنی‌ هاشم از شما برای این کار شایسته‌ ترند»، سپس مقداری از فضائل علی -عليه السلام- را بازگو کرده است.

ششمین نفر از مهاجرین بریدة اسلمی است که او نیز از غدیر خم سخنی نگفته است، اما جهالت راوی کذاب را بر آفتاب انداخته!! زیرا جناب جاعل خبر نداشته که بریده از معترضان علی ؛ بود که دقت و باریک بینی آن حضرت را در اجرای عدالت نمی‌ پسندید و یکی از کسانی  که رسول اکرم -صلى الله عليه وسلم- خطبة غدیر را در مخالفت با او و به منظور ساکت ساختن او ازاعتراض نسبت به علی؛، بیان فرموده، همین بریدة اسلمی است! اما راوی رسوا، ناشیانه چنین کسی را که در تضعیف محبوبیت علی ؛ در میان مردم، می‌ کوشیده، در روایت خویش به عنوان مدافع آن حضرت برگزیده است؟!! راست گفته ‌اند که دزد ناشی به کاهدان می ‌زند!

باری، بعد از آنکه شش تن از مهاجرین بنا به روایت کتاب احتجاج، به ابوبکر اعتراض کردند، نوبت به انصار رسیده:

نخستین فرد از انصار «ابی بن کعب» است که برخاست و ابوبکر را مورد عتاب و خطاب قرار داده اما او نیز اصلا اشاره ‌ای به موضوع غدیر و منصوصیت علی -عليه السلام- نکرده، فقط ابوبکر را از عاقبت امر بیم داده است. دومین معترض از انصار، «خزیمه بن ثابت» است که او نیز چیزی دربارة غدیر نگفته. نفر سوم «ابوالهیثم بن التیهان» است. وی گرچه به داستان غدیر خم اشاره کرده، لیکن به مصداق مثل معروف «خواست او را بیاراید، چشمش را کور کرد»، گفته که خطبة غدیر خم مطلبی پیچیده و مبهم بوده و پاره ‌ای از انصار گفتند مقصود رسول خدا آن است که هر برده‌ ای که رسول الله مالک و مولای او است، علی نیز مالک و مولای اوست. ناگزیر کسانی را فرستادیم که از پیغمبر بپرسند که مقصود چیست؟!! رسول خدا ع فرمود که به ایشان بگويید که علی پس از من ولی مؤمنین و خیرخواه امت من است!

ملاحظه می‌ فرمایید در این اقوال نیز نه تنها نصی صریح در خلافت و منصوبیت علی ؛ از جانب خدا نیست، بلکه گویی با نقل این ماجرا می‌ خواهد – نعوذ بالله – فقط نارسایی بیان رسول خدا ع را اثبات کند؟!![13]

اما مشکل این روایت بیش از این‌ هاست زیرا «ابو عماره خزیمه ابن ثابت اوسی دو الشهادتین» و «ابوالهیثم مالک بن التیهان اوسی» هر چند از دوستداران علی ؛ به شمار می ‌روند، اما قطعا از معتقدان به خلافت منصوصة علی ؛ نبوده‌ اند و بنا به نقل «احمد بن یحیی بلاذری» در «انساب الاشراف» که از قدیمی ترین تواریخ اسلامی است، آن دو حتی در اختلاف بین امیر المؤمنین -عليه السلام- و معاویه، نسبت به حقانیت آن حضرت چنان تردید داشتند که تا پیش از شهادت عمار یاسر، حاضر به جنگ در سپاه علی -عليه السلام- نشدند![14]

بلاذری دربارة خزیمه می ‌نویسد: «شهد خزیمه الجمل، فلم یسل سیفا وشهد صفین فقال لا أقاتل أبداً حتی یقتل عمار فأنظر من یقتله، فإنی سمعت رسول الله ع یقول: تقتله الفئة الباغیة .... فلما قتل عمار، قال خزیمة: قد بان الحق فقاتل حتی قتل» : خزیمه در جنگ جمل حاضر شد اما دست بر شمشیر نبرد و در صفین حاضر شد و گفت هرگز نمی ‌جنگم تا اینکه عمار یاسر کشته شود و ببینم که او را می‌ کشد، زیرا شنیدم که رسول خدا ع می‌ فرمود : او را گروهی یاغی می ‌کشند. و چون عمار [به دست سپاهیان معاویه] کشته شد خزیمه گفت: گمراهی آشکار شد و [در سپاه علی -عليه السلام-] جنگید تا شهید شد.[15]

در «رجال کشی» (ص 51) نیز به نقل از نوة خزیمه آمده است: «مازال جدی بسلاحه یوم الجمل و صفین حتی قتل عمار، سل سیفه حتی قتل» : جدم خزیمه همواره در جنگ جمل و صفین حاضر بود تا اینکه عمار شهید شد و او [در این هنگام] دست به شمشیر برد و جنگید تا اینکه شهید شد.

دربارة ابو الهیثم نیز می ‌خوانیم: «حضر ابو الهیثم بن التیهان الصفین فلما رأی عمارا قد قتل، قاتل حتی قتل فصلی علیه علی ؛ و دفنه» ابو الهیثم در جنگ صفین حاضر شد [اما ابتداء نجنگید] و چون دید عمار کشته شده، آن قدر جنگید تا شهید شد، علی -عليه السلام- بر او نماز گزارد و او را به خاک سپرد.[16]

انتخاب این دو تن برای اجرای چنین نقشی در این روایت، حقا ناشی‌ گری است! باری ادامة روایت چنین است که «سهل بن حنیف» به عنوان چهارمین معترض از انصار نیز گواهی داد که رسول خدا در همین مسجد الرسول فرموده علی بعد از من امام شما است و از قضیة غدیر سخنی به میان نیاورده است. نفر پنجم «عثمان بن حنیف» برادر سهل است که برخاست و گفت رسول خدا فرمود : «أهل بیتی نجوم الأرض فلا تقدموهم و قدموهم» : اهل بیتم ستارگان زمین ‌اند و از آنان پیشی نگیرید و آنان را مقدم بدارید. ششمین نفر «ابو ایوب انصاری» است او هم کلامی از غدیر خم به زبان نیاورده و گفته : «اتقوا الله عباد الله فی اهل بیت نبیکم و ادوا الیهم حقهم» : ای بندگان خدا، دربارة اهل بیت پیامبرتان از خداوندتان پروا کنید و حقشان را بدهید!

گرچه متن حدیث آشکارا بر جعل آن گواه است، اما با فرض اینکه چنین قضیه ‌ای واقع شده و 12 نفر فوق الذکر به ابو‌بکر اعتراض کرده ‌اند اگر خطبة غدیر خم واقعا دلیل منصوصیت علی -عليه السلام- به خلافت بلافصل پیامبر بوده آیا بهتر نبود که آن را یادآور می ‌شدند که نزدیکترین و قاطع ‌ترین حجت بر جانشینی آن حضرت بود؟

پس چنانکه گفتیم مسألة غدیر خم ابدا دلالت بر منصوصیت آن حضرت نداشته بلکه حقیقت همان است که رسول خدا از دشمنی مردم با علی و قدر ناشناسی نسبت به وی، بیمناک بود از این نظر به وجوب دوستی آن حضرت بر مسلمین و بیان آن همت گماشت، بلکه می‌ توان گفت این امر خود یکی از معجزات رسالت است که می‌ دید مردم پس از وی چگونه در صدد دشمنی با آن حضرت بر می ‌آیند لذا در موارد متعدد دوستی و ولایت او را توصیه می ‌فرماید البته به صورتی که دوستی أمت به حال آن بزرگوار نافع باشد و در نصرت دین حق، وی را یاری کنند و او را تنها نگذارند، نه اینکه محبت و ولای علی را وسیلة جرأت بر گناه و تجاوز از حدود ما أنزل الله کرده باشند، چنانکه امروزه اراذل و اوباش بدین ادعاهای باطل «حب علی حسنه لا تضر معها سیئه» یعنی : دوستی علی ثوابی دارد که هیچ گناهی به آن زیان نمی‌ رساند!

به فریب شیطانی مرتکب سیئات می شوند.

کتاب احتجاج که داستان سر تا پا دروغ فوق را به امام صادق ؛ نسبت داده است، چنین ادامه می‌ دهد که حضرت صادق فرمود : ابوبکر از احتجاج این 12 نفر چنان منکوب شد که دیگر نتوانست جوابی بدهد، آنگاه گفت من زمامدار شدم در حالی که بهترین شما نیستم، «أقیلونی أقیلونی» : مرا واگذارید، مرا واگذارید. و خلافت را از من باز ستانید، عمر که چنین دید به ابی‌بکر گفت:از منبر فرود آی، تو که نمی ‌توانی در مقابل حجت‌ های قریش مقاومت کنی چرا خود را در چنین مقامی واداشته ‌ای، به خدا سوگند بارها تصمیم گرفته ‌ام تو را از خلافت خلع کنم و سالم مولای حذیفه را خلیفه سازم[17]!! پس ابوبکر از منبر پایین آمد عمر دست او را گرفت و او را به منزلش برد، آنها سه روز در آنجا ماندند و در این مدت به مسجد رسول خدا نمی ‌رفتند، همین که روز چهارم شد خالد بن ولید با هزار نفر به نزدشان آمد و به ابوبکر و عمر گفت چرا اینجا نشسته ‌اید؟ به خدا سوگند بنی‌ هاشم طمع در خلافت بسته ‌اند و «سالم مولی ابو حذیفه» آمد و با او نیز هزار نفر بود و «معاذ بن جبل» آمد و با او نیز هزار نفر بود همچنین مردان جنگی یک یک می ‌آمدند تا اینکه چهار هزار نفر گرد آمدند در حالی که شمشیرهای خود را بر افروخته بودند و عمر بن الخطاب پیشاپیش ایشان بود (تو گوئی مارشال فش برای جنگ بین‌المللی آمده!!) آمدند تا در مسجد رسول توقف کردند (کسی به این راوی دروغگو نگفته این رزم ‌خواهی و سپاه آرائی برای چه؟ آیا برای همان سخنان بی‌سروته آن 12 نفر موهوم؟!) آنگاه عمر به یاران علی -عليه السلام- گفت: به خدا سوگند اگر یکی از شما بخواهد سخنانی را بگوید که دیروز گفت سرش را که چشمانش در آن گردش می‌ کند بر می ‌دارم!! خالد بن سعید بن العاص بر پا خاسته گفت: ای پسر خطاب آیا ما را به شمشیرهای خود تهدید می‌ کنید یا از جمعیت خود ما را می‌ ترسانید به خدا سوگند که شمشیرهای ما از شمشیرهایتان تیزتر است و ما هر چند کم هستیم اما از شما زیادتریم زیرا حجت خدا در میان ما است به خدا سوگند اگر نه این بود که می‌ دانم طاعت و فرمانبرداری امام من اولی است اکنون شمشير خود را برهنه کرده و در راه خدا با شما جهاد می‌ کردم تا اینکه عذر من آشکار و آزمایش شده باشد، امیر المؤمنین به او فرمود : ای خالد بنشین زیرا مقام تو شناخته شد و سعی تو مشکور است! خالد نشست آنگاه سلمان فارسی برپاخاست و گفت الله اکبر الله اکبر از رسول خدا با دو گوش خود شنیدم و گرنه کر باد که می ‌فرمود : می‌ بینم در حالی که